فهرست مطالب

مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………….ا

محیط زیست و انرژی ………………………………………………………………………………………………………. ه
اهداف پروژه جاری ………………………………………………………………………………………………………… ح

فصل 1:مدیریت ایمنی بهداشت و محیط زیست

اهمیت و لزوم HSE در جهت توسعه پایدار …………………………………………………………………………………3

3 HSE و توسعه پایدار ……………………………………………………………………………………………………….. 5

HSEQ مجموعه ای اساساً یکپارچه ………………………………………………………………………………………. 11

مزایای یکپارچگی ………………………………………………………………………………………………………….. 13

نتیجه گیری ………………………………………………………………………………………………………………… 13

فصل 2:برقراری سیستم HSE

فصل 3:دستورالعمل های ایمنی

وظایف سرپرستان………………………………………………………………………………………………………… 24

قوانین ……………………………………………………………………………………………………………………… 27

استاندارد ISO .ی…………………………………………………………………………………………………………. 30

فصل 4:ایمنی و سلامت

گازهای فشرده شده (تحت فشار) …………………………………………………………………………………….. 34

کپسول های گاز ………………………………………………………………………………………………………….. 35

حمل و نقل ………………………………………………………………………………………………………………… 36

ذخیره سازی ………………………………………………………………………………………………………………. 38

استفاده از گازهای فشرده ……………………………………………………………………………………………….. 38

مشعل ها و لول هها ………………………………………………………………………………………………………. 38

تانک ها و مخازن تحت فشار ……………………………………………………………………………………………… 38

شیرهای اطمینان فشار (Pressure Safety Valves) …….ا ………………………………………………………….. 39 39کمپرسورها ………………………………………………………………………………………………………………. 39

خطوط و اتصالات فشار بالا ………………………………………………………………………………………………… 40

دیگر تجهیزات یا لول ههای تحت فشار ………………………………………………………………………………….. 41

ذخیره مایعات آت شگیر ……………………………………………………………………………………………………. 42

انتقال مواد اشتعال پذیر ……………………………………………………………………………………………………. 42

محصولات سمی و یا اشتعا لپذیر …………………………………………………………………………………………. 43 استانداردهای فضای محدود ……………………………………………………………………………………………….. 44
کلیات بحث فضای محدود …………………………………………………………………………………………………… 45

استانداردهای زیست محیطی ، بهداشتی و ایمنی …………………………………………………………………….. 59

فصل 5:خط مشی

وظایف یک مدیر ایمنی ……………………………………………………………………………………………………… 62

فصل 6:آموزش

چک لیست آموزش توجیهی ایمنی ………………………………………………………………………………………… 66

ماتریس آموزش ………………………………………………………………………………………………………………. 69

فصل 7:تعهد و فرهنگ ایمنی
فصل 8:شیوه های ارزیابی ایمنی

HAZOP اصلاحی ……………………………………………………………………………………………………………… 93

ارزیابی کمی ریسکی ………………………………………………………………………………………………………… 94

تجزیه و تحلیل درخت واقعه …………………………………………………………………………………………………. 94

تجزیه و تحلیل شکست و اثر آن…………………………………………………………………………………………….. 95

تجزیه و تحلیل درخت خطا …………………………………………………………………………………………………… 95

فصل 9:مجوزهای کاری
فصل 10:نتیجه گیری و پیشنهادات

مراجع ………………………………………………………………………………………………………………………… 105

ضمیمه ……………………………………………………………………………………………………………………….. 115

عکسهای نرم افزار ………………………………………………………………………………………………………….. 118

لیست جداول
جدول 1 –هزینه های ناشی از حوادث کاربا استناد به آمار سازمان تامین اجتماعی ………………………………….. 4

جدول 2- سال 1383 در شرکت ملی صنایع پتروشیمی…………………………………………………………………….. 6

جدول 3-صرفه جویی ریالی در مصرف انرژی در شرکت ملی صنایع پتروشیمی …………………………………………. 7

جدول 4- کاهش مصرف حاملهای انرژی در شرکت ملی صنایع پتروشیمی ………………………………………………. 7

جدول 5- روابط بین سلامت، ایمنی، محیط زیست و پایداری ………………………………………………………………. 7

جدول 6 – برخی از نشانگرهای HSE برای تولید و خدمات …………………………………………………………………. 9

جدول 7 – برخی از نشانگرهای توسعه پایدار برای محصولات و خدمات ………………………………………………….10

جدول 8 خواص گازهایی که بطور معمول در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی استفاده می شوند …………………………35

جدول 9 محدودیت اکسیژن گازهای آتش گیر و آلاینده های سمی ………………………………………………………..48

جدول 10 -ماتریس آموزش ………………………………………………………………………………………………………69

جدول 11 -تجزیه و تعلیل شغلی ………………………………………………………………………………………………70

جدول 12 -تجزیه و تحلیل شغلی………………………………………………………………………………………………..70
جدول 13 -فرم شماره 1 ………………………………………………………………………………………………………..84
جدول شماره 14 – امتیاز دهی و مشخص نمودن سطح ریسک و مسئول اقدام …………………………………………85

جدول شماره 15 -تعیین میزان مواجهه با خطرات (Exposure ) …ا………………………………………………………..85
جدول 16 – ماتریس مواجهه…………………………………………………………………………………………………….87

جدول 17 – ماتریس پیامد ……………………………………………………………………………………………………..88

جدول 18 – چک لیست اسامی ایمنی برای یک کارخانه شیمیایی ……………………………………………………..90

جدول 19 – خطرات محل کار …………………………………………………………………………………………………97

جدول 20 – دستور العمل ها ………………………………………………………………………………………………..98

جدول 21 – کارهای ویژه ……………………………………………………………………………………………………..98

جدول 22 – فعالیت های نیازمند مجوز کار ……………………………………………………………………………….. 100

جدول 23 – مندرجات مجوزهای کاری …………………………………………………………………………………….. 100

فصل 1:مدیریت ایمنی بهداشت و محیط زیست
طی سه دهه آخر قرن بیستم به خاطر اهمیت قابل توجه مساله ایمنی و محیط زیست مهندسین به گسترش و تحقیق در زمینه کاهش ضایعات پرداخته اند. یکی از ابعاد این توسعه، توسعه ملاحظات زمانی و مکانی می باشد. بنابراین در حالی که تکنیک های اولیه بر روی حوادث محلی با دوره زمانی کوتاه متمرکز بود (مثل انفجار) تکنیک های بعدی در زمینه برخورد با اثراتی که درگیر زمان و فاصله بیش تری بودند (مثل نشر گازهای سمی در صنایع) توسعه یافتند. اکثر تکنیک های اخیر اثراتی را که حتی مقیاس های زمانی و مکانی بزرگتری دارند را در نظر گرفته اند مانند اثرات زیست محیطی و چرخه حیات.
مفهوم توسعه پایدار به طور منطقی وابسته به مفهوم ایمن ی، سلامت و محیط زیست با در نظر
گرفت مقیاس های زمانی و مکانی میباشد.
:(Safety) ایمنی ایمنی مفهوم محدودتری نسبت به مفاهیم سلامت، محیط زیست و توسعه پایدار می باشد و این به
خاطر آن است که ایمنی مربوط به یک مقیاس مکانی و زمانی محدود شده می باشد و فقط متمرکز بر انسان و دارایی میباشد.
در صنایع شیمیایی ایمنی وابسته به وقایعی مانند:

– آتش
– انفجار
– رهاسازی مواد سمی
می باشد این وقایع و اثرات آن نسبتاً سریع روی داده و به طور کلی فقط بر روی دارایی و افرادی که در مجاورت حادثه قرار دارند اثر میگذارد.
: (Health) سلامت
جنبه های سلامت وابسته به کارمندان و اجتماع می باشد.
مقیاس زمانی شامل مواد زیر می باشد:
– در معرض قرارگیری های کوتاه مدت و اثرات حاد
– در معرض قرارگیری های مزمن که منجر به اثرات مضر با ماندگاری تمام عمر میشوند.
مقیاس مکانی شامل مواد زیر می باشد :
– سلامت کارکنان که محدود به محل کار میباشد.
– جنبه های سلامت اجتماعی که ممکن است شامل ابعاد محلی یا حتی ملی باشد.
: (Environment) محیط زیست
ریسک های زیست محیطی میتواند شامل موارد زیر باشد.
1 – وقایع حاد، مانند تخلیه ناگهانی ترکیبات سمی به یک رودخانه که باعث مسمومیت وسیع ماهیان شود.
2 – قرارگیری افراد، طبیعت یا دارایی ها در معرض آلاینده های زیست محیطی در سطح نسبتاً کم و مدت زمان طولانی برای مثال قرار گرفتن در معرض H2S با غلظت کم طی چندین دهه در اروپای مرکزی که برای سلامتی مضر بوده و سبب تخریب وسیع جنگلها و خوردگی های زیاد می شود.
اهمیت و لزوم HSE در جهت توسعه پایدار صنایع برای یکپارچه کردن و رسیدن به دید منطقی و فراگیر در زمینه” ایمنی ، بهداشت و محیط زیست” الگوی نظام واحدی برای مدیریت این بخش پیشنهاد شد که به دلیل پیوستگی و در هم تنیدگی این مقوله- ها، نظامی واحد به نام HSE 3 تشکیل شد. در برخی صنایع نیز کنترل کیفیت نیز به این مجموعه اضافه گردید و به نام HSEQ فعالیتهای خود را آغاز نمود.
HSE مدیریتی برای پوشاندن نقاط ضعف یک مجموعه خواهد بود. حرکت بسوی یکپارچه سازی نظام- های مدیریتی باعث بوجود آمدن مجموعه استانداردهای 4ISO گردید. پس از موفقیت مجموعه 9000 ISO سازمان جهانی بر آن شد تا در زمینه محیط زیست و ایمنی نیز استاندارد تهیه نماید.
ارتباط بین HSE و مجموعه قوانین ISO یک مولفه دو سویه است و یک سازمان بدون استقرار نظام HSE قادر به پیاده کردن مجموعه استاندارد 14000 ISO و 18000OHSAS نخواهد بود. از طرفی مجموعه استاندارد ISO باعث یکپارچه شدن مدیریت HSE و قابل ارزیابی شدن این مجموعه خواهد
شد. در واقع استقرار چرخه 5PDCA (طرح ریزی – انجام – بررسی – اقدام و بازنگری ) باعث پویایی مجموعه و بهبود مستمر خواهد شد بعد از شناخت مجموعه و بررسی تحلیلی وضعیت موجود مدیریت باید سرسپردگی و تعهد خود را اثبات نماید و این اولین قدم در استقرار سیستم است.که بوجود آورنده خط مشی مجموعه است . و افق دید را مشخص مینماید .
در مرحله طرح ریزی و مدون کردن فرایندها باید دقت شود و شاخصها که از مهمترین قسمت فرایند است به خوبی تشخیص داده شود که معیار درستی برای ارزیابی صحیح فرآیند بوجود آورد .

کیفیت بوده و از نظر محیط زیست، ایمنی و سلامت در سطح مناسبی هستند. در اغلب این شرکت ها مدیریت HSEQ به صورت جداگانه انجام می شود و این شاید به خاطر گواهینامه های بین المللی جداگانه برای سیستم مدیریت محیط زیستISO 14001 و سیستم مدیریت کیفیت ISO 9001 باشد. می توان مثالهایی از فعالیت های سیستم های مدیریتی موازی ارائه نمود. برای مثال:
– برنامه های آموزش جداگانه: آموزش سلامت و ایمنی جدای از آموزش های زیست محیطی و کیفیتی انجام میشود.
– یک ممیزی کیفیت در این هفته انجام شده و هفته آینده یک ممیزی زیست محیطی انجام می شود.
– بعضی از شرکت ها دارای سیستم های مستندسازی جداگانه ای میباشند که هر کدام نیاز به کنترل جداگانه داشته و در برخی موارد به روز کردن یکی مستلزم به روز کردن اسناد دیگر است.

سیستم های مدیریت دارای جنب ههای جداگانه ای می باشد مانند:
• خط مشی ها
• تعیین وظایف و اهداف
• فرآیندهای مستندسازی که وظایف را تعریف میکند
• کنترل اسناد
• آموزش
• ممیزی
• و بازبینی.
در این قسمت هدف یکی کردن این جنبه ها (برای مثال سیستم مستندسازی و تعیین وظایف و غیره) در سیستم هایی است که به ظاهر اهداف جداگانه ای را دنبال می کنند. این سیستم ها عبارتند از:
– مدیریت ایمنی و سلامت.
– مدیریت کیفیت
– مدیریت محیط زیست
همه این سیستم ها نیازمند فرآیندهای مستندسازی در جهت تعیین اهداف، کنترل اسناد و فعالیت های اصلاحی می باشند.

مزایای یکپارچگی:
– سیستم های مدیریت جداگانه در یک سازمان میتوانند به آسانی سبب سردرگمی و پیچیدگی برای کارکنان شود برای مثال:انتخاب فرآیند مناسب درشرایط متفاوت.
– اگر لازم باشد در کل سیستم تغییراتی ایجاد شود می توان بدین وسیله تضادهای احتمالی بین جنب ههای ایمن ی، سلامت، محیط زیست و کیفیت را کاهش داد.
– افزایش بازدهی سیستم های مدیریتی با ترکیب آنها به واسطه کاهش هزین هها و حذف موارد اضافی

چگونه می توان سیستم را یکپارچه ساخت:
راهکارهای متفاوتی برای یکپارچه سازی سیستم وجود دارد هر شرکت باید تصمیم بگیرد که چه سطحی از یکپارچگی را نیاز دارد، انتخا بهای زیر ممکن است وجود داشته باشد:
1 – یکپارچه سازی مدیریت ایمنی، سلامت و محیط زیست
2 – مدیریت یکپارچه IMS

فصل دهم
نتیجه گیری:
در راستای دستیابی به اهداف توسعه پایدار که اهمیت و لزوم آن مورد بررسی قرار گرفت و همچنین اقتضای مسائل مدیریتی، سه مقوله سلامت، ایمنی و محیط زیست در کنار یکدیگر قرار گرفته و تحت عنوان HSE مورد توجه قرار میگرد. سازمان ها و شرکت ها می توانند با پیاده سازی هماهنگ اصول سلامت، ایمنی و محیط زیست در یک نظام مدیریت یکپارچه HSE ضمن ایجاد یک ساختار منسجم و هماهنگ مدیریت، در راستای اهداف توسعه پایدار گام بردارند. 0
فصل 2:برقراری سیستم HSE
» هیچ راه چاره شگفت انگیزی برای فقدان ایمنی وجود ندارد «
شرکت های موفق هیچگونه برنامه یا روش ایمنی محرمانه ای ندارد ، آنها غالباً با دستگاههایی کار می کنند که خیلی مشابه آنها در شرکت های با سابقه ضعیف نیز وجود دارد .
راز واقعی در کار سخت خالصانه و تعهد تام تک تک افراد نهفته است . از نظر اخلاقی ، ایمن بودن یک وظیفه است .

یک شرکت در شروع کار باید سه تصمیم اساسی بگیرد :
1 – یک شرکت باید در بنا نهادن یک خط مشی و فرهنگ سازمانی خودش را وقف کند . ( وقف در اینجا یک لغت کلیدی است ) . این خط مشی و فرهنگ باید به همان صورت که به مسائل تولید ، سود ، تحقیقات ، برنامه ریزی ، فروش و سایر عوامل مهم در یک شرکت موفق می نگرد ، به همان صورت نیز /باید به مساله ایمنی توجه کند .
2 – مدیریت شرکت باید یک چهار چوب کار ایجاد بکند که در آن خط مشی ایمنی بطور موثر در سرتاسر شرکت تداوم یابد .
3 – مساله ایمنی باید در ساختارهای سازمانی ، آرمان ها ، اهداف ، سیستم های پاداش و دیگر فرآیندهایضروری ابر ی ادامه کار شرکت قرار داده شود . به عبارت دیگر باید شرکت برای پیشرفت ایمنی وقت و بها بگذارد و آن را مورد توجه جدی قرار بدهد ، بطوری که هر فرد متوجه شود که شرکت مساله ایمنی را جدی می گیرد . اگر تمام موارد بالا انجام شود یک کار دیگر نیز خیلی مهم است : اولویت های شرکت باید تشخیص داده
شود و ایمنی درست در راس همه اولویت ها قرار بگیرد .
واضح است که یک ارتباط مستقیم بین مدیریت ایمنی خوب و مدیریت تجارت خوب وجود دارد . شرکت های با استاندارد های بالای ایمنی دارای عملکردهای با استاندارد بالا نیز می باشند . این در واقع جای تعجب نیست ، زیرا اقداماتی را که مدیریت برای بدست آوردن ایمنی انجام می دهد دقیقاً همانهایی هستند که برای کسب سودمندی در تجارت لازم می باشند .
ابزارهایی را که مدیران برای بهبود ایمنی استفاده می کنند ، همان ابزارهایی هستند که مدیران برای بهبود جنبه های دیگر تجارت استفاده می کنند . اینها شامل مواردی از قبیل تعیین اهداف ، نظارت بر جریان کار ، تصمیم گیری تحقیقی ، رسیدگی به مسائل مبهم و استماع به کارمندان در همه سطوح می باشد . ابر ی مثال یکی از کلیدهای راهگشا در عملکردهای ایمن ، دستورالعمل های عملیاتی هستند و مدیران باید با ایناطمینان را ایجاد کنند که دستورالعمل های حساس ، شناسائی و ثبت شوند . با این حال گسترش دستورالعمل های پسندیده و ایمن همچنین امضا کردن مدارک خوش شکل ، تازه اول کار است . در مرحله بعد مدیران باید تضمین کنند که دستور العمل ها اجرا شوند .
اگر قرار باشد که شرکت در بالابردن تعهد افراد نسبت به ایمنی موفق شود ، لازم است که شدیداً از هرگونه اشاره ضمنی و مصلحتی یعنی گزارش تخطی از ایمنی فقط به منظور مقاصد انضباطی ، اجتناب شود و در عوض بر روی توصیه های صریح و اصولی ایمنی از طریق راه حل های مناسب برای مدیریت ایمنی ، برقراری ارتباط با افراد ، آموزش ، نظارت و ممیزی تمرکز صورت گیرد .
مدیران نیاز به آموزش در تجزیه و تحلیل حوادث دارند تا بتوانند در پس علت های آشکار بنگرند و ضعف های اساسی در رابطه با ایمنی را شناسایی کنند .
مدیریت باید بر این امر پافشاری کند که نظارت بر ایمنی لاو ین موضوعی باشد که در گزارش هر واحد لعم یاتی باید بر روی آن بحث شود .
به هنگام ارزیابی عملکرد همه کارکنان بایستی عملکرد ایمن هر نفر به عنوان یک شاخص اصلی در نظر گرفته شود .
حداقل 98 درصد حوادث به علت خطای انسانی و ضعف مدیریت ، کارکنان و طراحان رخ می دهد . این موفقیت نیز با زور و تهدید و حاصل نمی شود و تنها وقتی بدست می آید که هرکس در یک سطح بالایی از ایمنی آگاهی داشته باشد . به عبارت دیگر به یک فرهنگ ایمنی نیاز است .
روانشناسانی که به مطالعه علت و معلول حوادث و برنامه های ارتقاء ایمنی پرداخته اند بین نقص های آشکاری که بوسیله کارکنان عملیاتی ( اپراتورهای لتو ید ، افراد حفاری ، افراد راهنما ، رانندگان و غیره ) ایجاد می شوند و نقص های پنهانی که در نتیجه تصمیم گیری های برنامه ریزان طراحان و مدیران در سیستم پدید می آید ، تفاوت قائل می شوند . آنها بیان می کنند که ابتدا نقص های پنهان از قبل در سیستم بوجود آمده و پس از آن نقص های آشکار ،
آغازگر حوادث می گردند .
محققان ، علت های روانی برزو نقص ها را مورد توجه قرار داده و همچنین تعدادی از فجایع بزرگ را
تجزیه و تحلیل کرده اند . آنها به یک رشته عوامل مشترک زیر پی برده اند :
• انگیزه ایمنی ضعیف در افراد
• حمایت های نامناسب در برابر اشتباهات افراد
• دستور العمل های عملیاتی و نگهداری ضعیف
• آموزش نامناسب افراد
• ضعف در سازمان
• عدم برقراری ارتباط
• اولویت دادن به اهداف تجاری به جای توجه به مسائل ایمنی
به طور خیلی ساده

تمام فجایع بررسی شده به نقص در مدیریت نسبت داده می شوند
اغلب متخصصین ایمنی در این موضوع هم عقیده هستند که برای دستیابی به ایمنی سه شرط اساسی لازماست :
• مهندسی و طراحی کیفی مناسب
• دستورالعمل های قاطع و درست
• افراد با انگیزه و آگاه به مسائل ایمنی
که در واقع همگی ناشی از یک مدیریت صحیح می باشند.
اصول لازم برای مدیریت ایمنی موثر به قرار زیر می باشند :
• مدیریت تعهدی آشکار نسبت به ایمنی ابراز نماید
• ایمنی یکی از مسئولیت های مدیریت اجرایی در سازمان به شمار آید
• مشاوران ایمنی شایسته و توانا منصوب شوند
• استانداردهای بالای ایمنی تدوین و به خوبی تفهیم شوند
• ممیزی لازم از روش ها و استانداردهای ایمنی به عمل آید
• آموزش ایمنی موثر صورت گیرد
• خط مشی های صحیح ایمنی مشخص شوند
• مقاصد و اهداف واقعی ایمنی تعیین شوند
• روش های سنجش عملکرد های ایمن بکار گرفته شوند
• آسیب ها و رویدادها کاملاً بررسی شده و در رابطه با آنها پیگیری لازم صورت گیرد .
• در تمامی فعالیت ها ، انگیزش افراد و برقراری ارتباط موثر با آنها در نظر گرفته شود .
لازم است اطمینان حاصل شود که اهداف ایمنی عملاً امکان پذیر بوده و برای تدس یابی به عملیات کارآمد ،
مساعدت لازم بعمل آورده شود .
ایمنی به سرعت قابل دستیابی نیست
لازم است برنامه های اصلاحی و یا جدید مرتب ارائه شوند تا دلبستگی و آگاهی افراد نسبت به ایمنی حاصل شده و نتیجتاً تعهد افراد و فرهگ ایمنی افزایش یابد .
کلید موفقیت در هر تجارتی ، خط مشی و شیوه تصمیم گیری در آن می باشد سازمان های موفق ، اغلب سازمان هایی هستند که دارای اهدافی روشن و آشکار بوده و توسط مدیریتی موثر که هدایت و کنترل را بعهده دارد ، پشتیبانی می شوند . لازمه یک برنامه ایمنی موفق ، بکاربردن روش ها و سیستم های متعارف مدیریت می باشد . این روش ها را باید به عنوان بخشی از مدیریت عادی شرکت در نظر گرفت ، زیرا بکار گیری آنها نیاز به صرف وقت ، منابع و وسایل کار مناسب و همچنین بودجه لازم از طرف مدیریت می باشد .
ایجاد یک فرهنگ صحیح به سرعت امکان پذیر نیست ، اما اگر اصلاً اقدامی در این زمینه صورت نگیرد ،هرگز نمی توان به چنین فرهنگی دست یافت . ابتدا مدیر عامل باید تصمیم بگیرد که اهداف ایمنی چه می باشند . این اهداف باید در لیست اولویت های شرکت قرار گیرند . هنگامی که این اهداف تنظیم شد و مدیر عامل براستی به انجام آنها متعهد شد ، مدیر ایمنی می تواند برای رسیدن به این اهداف تلاش بکند ، بصورتی که این اهداف را به یک سری اصول زیست محیطی و ایمنی و یا اصول اخلاقی ایمنی تبدیل بکند که بوسیله استانداردهای مربوطه پشتیبانی شوند . همه افراد شرکت برای رسیدن به این استانداردها تلاش بکنند . عملکرد افراد بایستی با توجه به این استانداردها اندازه گیری و سنجیده شود . هنگامی که این اصول و استانداردها تدوین شد و بوسیله مدیر عامل مورد موافقت قرار گرفت ، باید در ضمن مورد تایید هیئت مدیره که خط مشی رسمی شرکت را
مشخص می کنند ، قرار گرفته و سپس بوسیله مدیر عامل امضا و توسط مدیران اجرایی به تمام واحدهای شرکت ابلاغ شود .
در نهایت بر اساس تصمیمات هیئت مدیره ، انتظار می رود که مدیر ایمنی گزارش هایی را بطور منظم به هیئت مدیره ارائه بدهد مبنی بر این که چگونه شرکت برای دستیابی به استانداردهای مورد نظر به پیش می رود .

قیمت 25 هزار تومان

خرید فایل pdf به همراه فایلword

قیمت:35هزار تومان