چکیده: 

تحقیق حاضر بمنظور مقایسه تاثیر نظام آموزش فردی و نظام آموزش سنتی با توجه به استعدادهای دانش آموزان سال اول دبیرستان طالقانی تشویر در استان زنجان در آموزش درس فیزیک طراحی و اجرا شده است.

به این منظور یک برنامه درسی منطبق با برنامه PSI از یک قسمت کتاب درسی که برای تدریس به هر دو گروه انتخاب شده بود طراحی شد،این برنامه درسی شامل کتاب دانش آموز،راهنمای مطالعه دانش آموز،راهنمای تدریس برای دستیارها،هدف های رفتاری و آزمون ها در قالب 3 واحد درسی است.

این پژوهش از حیث هدف در رده تحقیقات کاربردی و از نظر نحوه ی گردآوری داده ها و روش کار در رده ی تحقیقات نیمه آزمایشی است.

نمونه ی این پژوهش را تعداد 40 نفر دانش آموزان سال اول دبیرستان طالقانی تشویر در سال 1386 تشکیل می دهند. در هر گروه 20 دانش آموز قرار گرفته است که 20 نفر اول با روش آموزش فردی و 20 نفر دوم با روش آموزش سنتی مورد آموزش قرار گرفته اند همچنین از آنها آزمون های استعداد نیز گرفته شده است. نتایج آزمون ها حاکی از وجود تفاوت معنی داری در سطح اطمینان 95/0 بین دو روش و بیانگر این مطلب است که روش آموزش فردی به مراتب بهتر از روش آموزش سنتی است.

در مورد رابطه استعدادها و یادگیری فیزیک نتایج بیانگر وجود همبستگی قوی تری بین یادگیری فیزیک با نظام آموزش فردی و استعدادهای ریاضی و فیزیک در مقایسه با نظام آموزش سنتی و استعدادهای ریاضی و فیزیک است.

در قسمت تحلیل های استنباطی ابتدا فرضیه ی اصلی تحقیق مورد آزمون قرار گرفته، سپس به بررسی سایر فرضیات پرداخته شده است.

کلمات کلیدی: نظام آموزش فردی (PSI) یا طرح کلر، یادگیری در حد تسلط، تقویت مثبت، یادگیری با سرعت خود دانش آموز، آزمون های استعداد

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                            صفحه

فصل اول: طرح تحقیق

 

  • 1-مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………… 2
    • بیان مسأله………………………………………………………………………………………………………………………………….4
    • اهمیت و ضرورت………………………………………………………………………………………………………………………..7
    • اهداف و فرضیه های تحقیق……………………………………………………………………………………………………….9
      • اهداف تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………….9
      • فرضیه های تحقیق……………………………………………………………………………………………………………….10
    • تعریف واژه ها…………………………………………………………………………………………………………………………….11
      • تعریف مفهومی…………………………………………………………………………………………………………………….11
      • تعریف عملیاتی…………………………………………………………………………………………………………………….12

 

فصل دوم: ادبیات تحقیق

 

  • مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………………………..15
  • ادبیات تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………………15
    • تعریف آموزش………………………………………………………………………………………………………………………..15
    • مقایسه ی آموزش با تدریس…………………………………………………………………………………………………15
    • تعریف یادگیری ……………………………………………………………………………………………………………………16
    • الگو یا حیطه ی آموزشی ……………………………………………………………………………………………………..17
    • راهبرد آموزشی………………………………………………………………………………………………………………………18
    • روش آموزشی…………………………………………………………………………………………………………………………18
    • فن یا مهارت آموزشی…………………………………………………………………………………………………………….18

2-3- برنامه ی درسی نظام آموزش فردی و دیدگاه رفتاری………………………………………………………………19

  • شرطی کنشگر………………………………………………………………………………………………………………………..19
  • آموزش و پرورش قابلیت مدار……………………………………………………………………………………………….20
  • یادگیری در حد تسلط…………………………………………………………………………………………………………..21

2-4- برنامه ی درسی نظام آموزش فردی و تفاوت های فردی………………………………………………………….23

  • اهمیت و جایگاه تفاوت های فردی در آموزش……………………………………………………………………..23
  • ابعاد وگستره ی تفاوت های فردی………………………………………………………………………………………..23

2-5- چارچوب آموزشی و مبانی روان شناختی نظام آموزش فردی…………………………………………………..24

  • الگوی آموزشی زیربنای نظام آموزش فردی(الگوی نظام رفتاری)……………………………………….24
  • نظریه های زیر بنای نظام آموزش فردی………………………………………………………………………………26

2-5-2- الف- نظریه ی آموزشی بلوم(یادگیری در حد تسلط)………………………………………………………….27

2-5-2-ب- نظریه ی یادگیری اسکینر(نظریه ی شرطی سازی و تقویت مثبت)……………………………..30

  • تاریخچه و ویژگی نظام آموزش فردی……………………………………………………………………………………….31
  • پیشینه تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………………33
  • 8-تحقیقات انجام شده در داخل ایران…………………………………………………………………………………………….36

فصل سوم: روش تحقیق

  • مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………….39
  • روش تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………………….39
  • ابزار و نحوه جمع آوری داده ها…………………………………………………………………………………………………….40
  • جامعه آماری………………………………………………………………………………………………………………………………40
  • روش نمونه گیری و تعیین حجم نمونه………………………………………………………………………………………40
  • تشریح نحوه اجرای روش نظام آموزش فردی در کلاس……………………………………………………………41
  • روش تحلیل داده ها…………………………………………………………………………………………………………………….42

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها

  • مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………………44
  • تحلیل های توصیفی……………………………………………………………………………………………………………………44
    • توصیف نمرات آزمون های استعداد و آزمون های پیشرفت تحصیلی در گروه کنترل………..44
    • توصیف نمرات آزمون های استعداد و آزمون های پیشرفت تحصیلی در گروه آزمایش………49

4-3- تحلیل های استنباطی…………………………………………………………………………………………………………………54

  • بررسی همگنی گروه ها…………………………………………………………………………………………………………54
  • آزمون فرضیه های پژوهش…………………………………………………………………………………………………….57

فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری

  • مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………….71
  • خلاصه یافته های تحقیق………………………………………………………………………………………………………….71
  • بحث و بررسی……………………………………………………………………………………………………………………………72
  • پیشنهادهای تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………..74
  • محدودیت های تحقیق………………………………………………………………………………………………………………76
  • سخن پایانی…………………………………………………………………………………………………………………77

پیوست ها

پیوست 1:نمرات خام متغیرهای  وابسته…………………………………………………………………………………………….81

پیوست 2: تست استعداد ریاضی، فیزیک و آزمون دقت…………………………………………………………………….82

پیوست 3: برنامه درسی PSI شامل کتاب، راهنمای مطالعه دانش آموز، راهنمای تدریس، واحدها،

هدف های رفتاری و آزمون ها……………………………………………………………………………………………………………..89

منابع و ماخذ………………………………………………………………………………………………………………………………………122

فهرست جدول ها

 

جدول 4-1: نمرات آزمون پیشرفت تحصیلی از بخش اول در گروه کنترل……………………………………….42

جدول 4-2: نمرات آزمون پیشرفت تحصیلی از بخش دوم در گروه کنترل………………………………………43

جدول 4-3: نمرات آزمون استعداد ریاضی در گروه کنترل………………………………………………………………..44

جدول 4-4: نمرات آزمون استعداد فیزیک در گروه کنترل………………………………………………………………..45

جدول 4-5: نمرات آزمون دقت در گروه کنترل………………………………………………………………………………….46

جدول 4-6: نمرات آزمون پیشرفت تحصیلی از بخش اول در گروه آزمایش……………………………………..47

جدول 4-7: نمرات آزمون پیشرفت تحصیلی از بخش دوم در گروه آزمایش…………………………………….48

جدول 4-8: نمرات آزمون استعداد ریاضی در گروه آزمایش………………………………………………………………49

جدول 4-9: نمرات آزمون استعداد فیزیک در گروه آزمایش………………………………………………………………50

جدول 4-10: نمرات آزمون دقت در گروه آزمایش…………………………………………………………………………….51

جدول 4-11: ویژگی آماری گروه ها در نمرات آزمون استعداد ریاضی………………………………………………..53

جدول 4-12: آزمون t نمونه های مستقل در نمرات آزمون استعداد ریاضی……………………………………….54

جدول 4-13: ویژگی آماری گروه ها در نمرات آزمون استعداد فیزیک……………………………………………….54

جدول 4-14: آزمون t نمونه های مستقل در نمرات آزمون استعداد فیزیک………………………………………54

جدول 4-15: ویژگی آماری گروه ها در نمرات آزمون دقت…………………………………………………………………55

جدول 4-16: آزمون t نمونه های مستقل در نمرات آزمون دقت………………………………………………………..55

جدول 4-17: ویژگی آماری گروه  ها در نمرات آزمون پیشرفت تحصیلی از بخش اول……………………..56

جدول 4-18: آزمون t نمونه های مستقل در نمرات آزمون پیشرفت تحصیلی از بخش اول………………56

جدول 4-19: ضریب همبستگی نمره بخش اول نظام آموزش فردی و استعداد ریاضی…………………….56

جدول 4-20: ضریب همبستگی نمره بخش دوم نظام آموزش فردی و استعداد ریاضی……………………57

جدول 4-21: ضریب همبستگی نمره بخش اول نظام آموزش فردی و استعداد فیزیک……………………58

جدول 4-22: ضریب همبستگی نمره بخش دوم نظام آموزش فردی و استعداد فیزیک…………………..59

جدول 4-23: ضریب همبستگی نمره بخش اول نظام آموزش فردی و آزمون دقت………………………….60

جدول 4-24: ضریب همبستگی نمره بخش دوم نظام آموزش فردی و آزمون دقت………………………….61

جدول 4-25: ضریب همبستگی نمره بخش اول نظام آموزش سنتی و استعداد ریاضی……………………62

.جدول 4-26: ضریب همبستگی نمره بخش دوم نظام آموزش سنتی و استعداد ریاضی…………………..63

جدول 4-27: ضریب همبستگی نمره بخش اول نظام آموزش سنتی و استعداد فیزیک……………………64

جدول 4-28: ضریب همبستگی نمره بخش دوم نظام آموزش سنتی و استعداد فیزیک…………………..65

جدول 4-29: ضریب همبستگی نمره بخش اول نظام آموزش سنتی  و آزمون دقت………………………..66

جدول 4-30: ضریب همبستگی نمره بخش دوم نظام آموزش سنتی و آزمون دقت…………………………67

فهرست نمودارها

 

نمودار 4-1: نمرات آزمون پیشرفت تحصیلی از بخش اول در گروه کنترل……………………………………….43

نمودار 4-2: نمرات آزمون پیشرفت تحصیلی از بخش دوم در گروه کنترل……………………………………….44

نمودار 4-3: نمرات آزمون استعداد ریاضی در گروه کنترل…………………………………………………………………45

نمودار 4-4: نمرات آزمون استعداد فیزیک در گروه کنترل………………………………………………………………..46

نمودار 4-5: نمرات آزمون دقت در گروه کنترل………………………………………………………………………………….47

نمودار 4-6: نمرات آزمون پیشرفت تحصیلی از بخش اول در گروه آزمایش……………………………………..48

نمودار 4-7: نمرات آزمون پیشرفت تحصیلی از بخش دوم در گروه آزمایش…………………………………….49

نمودار 4-8: نمرات آزمون استعداد ریاضی در گروه آزمایش………………………………………………………………50

نمودار 4-9: نمرات آزمون استعداد فیزیک در گروه آزمایش………………………………………………………………51

نمودار 4-10: نمرات آزمون دقت در گروه آزمایش……………………………………………………………………………..52

نمودار 4-11: استعداد ریاضی بر حسب نمره پیشرفت تحصیلی از بخش اول در گروه آزمایش………..57

نمودار 4-12: استعداد ریاضی بر حسب نمره پیشرفت تحصیلی از بخش دوم در گروه آزمایش……….58

نمودار 4-13: استعداد فیزیک بر حسب نمره پیشرفت تحصیلی از بخش اول در گروه آزمایش……….59

نمودار 4-14: استعداد فیزیک بر حسب نمره پیشرفت تحصیلی از بخش دوم در گروه آزمایش………60

نمودار 4-15: آزمون دقت  بر حسب نمره پیشرفت تحصیلی از بخش اول در گروه آزمایش…………….61

نمودار 4-16: آزمون دقت بر حسب نمره پیشرفت تحصیلی از بخش دوم در گروه آزمایش…………….62

نمودار 4-17: استعداد ریاضی بر حسب نمره پیشرفت تحصیلی از بخش اول در گروه کنترل…………63

نمودار 4-18: استعداد ریاضی بر حسب نمره پیشرفت تحصیلی از بخش دوم در گروه کنترل…………64

نمودار 4-19: استعداد فیزیک بر حسب نمره پیشرفت تحصیلی از بخش اول در گروه کنترل…………65

نمودار 4-20: استعداد فیزیک بر حسب نمره پیشرفت تحصیلی از بخش دوم در گروه کنترل………..66

نمودار 4-21: آزمون دقت بر حسب نمره پیشرفت تحصیلی از بخش اول در گروه کنترل……………….67

نمودار 4-22: آزمون دقت بر حسب نمره پیشرفت تحصیلی از بخش دوم در گروه کنترل……………….68

1-1- مقدمه

اگر یادگیری با زندگی واقعی دانش آموز عجین شود، دیگر نیازی به مدرسه نخواهد بود.”[1]  بدون شک ورود جهان به هزاره سوم تمدن بعد از میلاد مسیح و اوج عـصر اطلاعـات کـه از نیمـه دوم قرن بیستم، یعنی بعد از جنگ جهانی دوم آغاز شـده ، پدیـد آورنـده ی مناسـبات جدیـدی در عرصـه حیات اجتماعی بشری است .همراهی با این حرکت در گـرو تغییـرات اساسـی در پـرورش توانمنـدی  هـای انسان امروزی است . درک چارچوب های جدید و امکان همسویی با آن به فرهنگ سازی جدیدی نیـاز دارد که نیروی انسان ماهر را می طلبد . با شتابی که سرعت تغییرات امـروزی ایجـاب مـی ک نـد، بهبـود کمـی و کیفی در شناخت انسان را بدنبال خواهد داشت.

در گذشته مدرسه و ساختار آموزشی آن، به منزله یک سازمان در برگیرنده، دو مؤلفه اصلی پرورش یعنی معلم و شرایط آموزشی داشته است.گرچه آموزش را باید فعالیتی اجتماعی در نظر گرفت که متناسب با سطح فرهنگ و تمدن هر جامعه شکل می گیرد تا مشاغل، نهادها و سازمان های ویژه ای را پدید آورد، اما تغییرات این فعالیت، فرهنگ و زمینه این فعالیت را پیوسته در طول تاریخ دستخوش تغییراتی ساخته است که امروزه به صورت مقوله ی خاص سیاسی، اجتماعی و فرهنگی کلیه مراحل زندگی مان را تحت تأثیر قرار می دهد[1]. همراه با سیر تحولات عظیمی که بیش از پیش رو به افزایش است، تغییر رویکردهای روزمره از»فناوری مولد«به»فناوری اطلاعات«دگرگونی شدیدی را در تلقی این فرهنگ و نظام انتقال دانش از یک نسل به نسل دیگر به وجود آورده است.

این دگرگونی ها نیز به نوبه خود محیط مناسبی را برای تحقیق اهداف کلان معرفت آموزی فراهم می کند. امکانات اطلاع رسانی و فناوری مربوطه شرایطی را به وجود آورده که مثلث مدرسه، معلم و کتاب را با انتظارات روز افزونی که از این سه رکن اصلی آموزشی می رود در هم آمیخته است و این امکانات موجب شده، در جهت افزایش کارایی و عملی تر کردن شرایط مطلوب انتقال دانش و ارتقای»سواد اطلاعاتی«افراد، گام های جدیدی برداشته شود. استفاده از»یادگیری«به جای»آموزش«تحول انقلاب گونه ای است که هم اکنون زمینه های آن را فراهم تر می بینیم. این آمادگی ها زمینه بروز»خلاقیت ها«و تعمیم»خودسازی[2] براساس لذت رفع نیاز دانشی«را در یک فضای دموکراتیک سازی فراگیری حرکتی در جهت نیل به اهداف ارتقای سواد به معنی کلان آن آغاز کرده است.

علوم بسیار زیادی در تعلیم و تربیت اثر گذار بوده اند که در این زمینه، نقش علوم انـسانی بـه دلیـل سـر و کار داشت ن نظام آموزشی با انسان بیشتر از سایر علوم است . از میان علوم انسانی، روانـشناسی شـاید نقـشی بسیار بیشتر از بقیه داشته باشد و به نوعی می توان گفت، این دو (تعلیم و تربیت، روانشناسی)با هـم عجـین شده اند . این ارتباط تنگاتنگ بـه ظهـور روانـشناسی تربیتـی (پرورشـی )منجـر شـده اسـ ت. سـیف [2] مـیگوید:»روانشناسی پرورشـ ی یکـی از شـاخه هـای  مـستقل روانـشناسی اسـت کـه روش هـا و نظریـه هـایمخصوص خودش را دارد و یادگیری آموزشگاهی و آموزش مهم ترین موضوع آن است.«

یادگیری، نوعی فعالیت فکری محسوب می شود و ابعاد متعددی مانند حل مسئله، خلاقیت، تخیـل، حافظه و  … دارد و توانایی در هر یک از قابلیت های ذهنی فـوق تحـت تـأثیر انـواع محـرک هـای محیطـی متفاوت خواهد بود . از این رو فراهم آوردن محیطی غنی از مواد آموزشی اثرگذار می تواند توانـایی شـناختی دانش آموزان را رشد دهد . افزایش امکان انتخاب از مواد و منابع موجـود یـادگیری در  مراکـز یـادگیری، بـا هدایت و راهنمایی فراگیران توسط مربیان کارآزموده و هوشمند سبب می شود از شیوه هـای متنـوع بـرای تعیین مؤلفه های متفاوت استعداد فراگیران بهره گیری شود[3].

یادگیری های خود جوش در محیط های بدون معلم و مراکز مواد و منابع یادگیری، فعالیتی خود انگی ختـه را اقتضا می کند تا استعدادها به روش جدید کشف و ارتقا پیدا کنند . این فعالیت های گسترده مـی تواننـد تجربه های یادگیری را برای هر فرد به نحوی متناسب با زمینه ها و علاقه های فردی میسر سـازند . چنـین خودگردانی هایی در زندگی آتی فراگیرنده نیز الگوی خود سازی مادام العمر خواهند شد. این قبیل فعالیـت  ها و فراگیری خودجوش و خود انگیخته در زندگی، نه تنها باعث یـادگیری پایـدار در ذهـن و حافظـه مـی شوند، بلکه موجبات تداوم و پیگیری اطلاعات و دانش لازم را در سرتاسر عمر  به وجـود خواهنـد آورد . فـرد کلر[4]در مقاله معروفش با عنوان »خداحافظ معلم «رویکـرد فـردی خـود نـسبت بـه آمـوزش و پـرورش را  توصیف کرده است . او ضمن اشاره به برتری روش خود نسبت به روش سنتی سخنرانی، نظـر زیـر را دربـاره معلمان فردا ابراز داشته است:

»او[معلم فردا] به صورت یک مهندس آموزشی، یک اداره کننده ی وابستگی با مسئولیت خدمت به اکثریت بزرگ تر، در عوض اقلیت کوچکی از مردان و زنان که برای دریافت آموزش در زمینه های تخصصی به او مراجعه می کنند درخواهد آمد. من فکر می کنم که معلم فردا دیگر به 10 درصد شایستگی(در بهترین صورت)رضا نخواهد داد،10 درصدی که سبب می شود او موضوع تحقیر توسط بعضی ها، ترحم به وسیله ی دیگران، بی تفاوتی توسط بسیاری و دوست داشتن توسط تعداد کمی واقع شود. دیگر او نیازی نخواهد داشت که با انجام کارهایی که نه فرهنگ را انتقال می دهد، نه شأنش را بالا می برد و نه ایجاد احترام در دیگران نسبت به یادگیری می کند شغلش را حفظ کند دیگر او نیازی نخواهد داشت که مانند ایکابود کرین[3] به زندگی کردن در دنیایی ادامه دهد که سبب فراهم آوردن خورد و خوراک برای او در ازای خدماتی مشکوک به جوانان تأسف بخورد. نوع تازه ای از معلمان در حال  به وجود آمدن است. من به سهم خود خوشحال خواهم شد که به نوع قدیمی معلمان “خداحافظ” بگویم.«  البته نظر کلر این است که معلمان باید بیشتر نگران یادگیری دانش آموزانشان باشند. آن زمانکه معلمان دیگر نتوانند اطلاعات را توزیع کنند و به عهده ی دانش آموزان بگذارند که خود، آنها را یادبگیرند نزدیک است. معلمان آینده نیاز خواهند داشت که روش های مختلف آموزشی را به کار گیرند تا اینکه کشف کنند کدام یک به نحو بهینه منجر به یادگیری دانش آموزان می شود. معلم آینده باید از حالت سنتی تغییر یافته به چیزی بدل شود که کارل راجرز[4] آن را»تسهل کننده ی یادگیری«وکلر آن را »مهندس آموزشی«می نامند.کلر معتقد بود که استفاده گسترده از روش آموزش فردی بسیاری از مشکلات نظام آموزشی را بر طرف خواهد کرد، به خصوص برای تعداد زیادی دانش آموز و یا دانشجو مناسب است.

 

1-2- بیان مسأله

 

در کلاس  های متداول ما ، بعضی دانش آموزان زیرک ، حواس جمع، کنجکاو و علاقـ ه منـد  هـستند و برخی بالع کس، کم توان ، کم علاقه  و بی علاقه  هـستند . وقتـی درس مناسـب همـه دانـش آمـوزان نباشـد، گروهی ممکن است یاد بگیرند ولی بی تردید بعضی همچنان جاهل و بی سواد بـاقی خواه نـ د مانـد . معلـم کلاس های معمولی برای فردی کردن آموزش چه می تواند بکند؟ یک راه حل آن است که معلـم بـ ه طـور انفرادی مدتی را صرف هر دانش آموز بکند . به خواسته ها وعلایق عاجل دانش آموزان پاسخ دهـد، توضـیح دهد، وارسی کند، راه کار بدهد و کارهای دیگری را که معلمـان خـوب مـی کننـد انجـام دهـد . متأسـفانه، نسبت معلم به شاگرد ، دقت موجود و مسئوولیت معلم در برابر برنامه ی درسـی تعیـین شـ ده، ایـن کـار را مشکل و اغلب غیر عملی می کند [5]. راه حلی که در این پژوهش مورد بررسی قرار مـی گیـرد مبتنـی بـر نظریه PSI (نظام آموزش فردی[5])است .

فردی ساختن آموزش به این معنا نیست که همه ی دانش آموزان، همه وقت در تمام طول روز که در مدرسه هستند به صورت انفرادی کار کنند. فردی سازی به معنای آن است که روش های تدریس، سازمان کلاس، رویه های ارزشیابی و مؤلفه های دیگر فرآیند تدریس در پاسخ به مشخصه های فراگیرنده، هدف های دوره و درس و تنگناهای عملی انتخاب شوند. در عمل این معمولاً بدان معناست که بعضی دانش آموزان لااقل بعضی وقت ها آموزش های متفاوتی را تجربه کنند. برخی از این تجربه ها ممکن است کاملاً فردی باشد. ولی بسیاری در گروه های کوچک روی می دهد. ولی حتی در کلاس هایی که معلم آموزش را فردی می کند، بخش عظیمی از آموزش می تواند به روش سرتاسری صورت گیرد.

نظام آموزش فردی کلر یکی از شیوه های آموزشی است که به روشنی تأثیر نظریه ی روانشناختی را بر تعلیم و تربیت منعکس می کند. این رویکرد مبتنی بر فرض اساسی است: بعضی از دانش آموزان تند آموزند، بعضی کند آموز[6]. بر این اساس، استعداد بیش از هر چیز تابعی است از سرعت دانش آموز درکسب اطلاعات، مفاهیم و مهارت ها. بنابراین، در صورتی که به همه دانش آموزان آموزش یکسان دادهشود، میان استعداد و پیشرفت همبستگی بالایی وجود خواهد داشت. به بیان دیگر، با آموزش یکسان، تند آموزان پیشرفت و دستاورد بیشتری خواهد داشت و کند آموزان کمتر. اما اگر به هر دانش آموز در بهینه ترین شرایط یادگیری درس داده شود، رابطه ی میان استعداد و پیشرفت تحصیلی زیاد نخواهد بود و بیشتر فراگیرندگان به یک سطح خواهند رسید.

به گفته بلوم، همه ی فراگیرندگان، به شرط اینکه آموزش بهینه ببینند، به تسلط بر هدف های مهم دست خواهند یافت[7]. اگر همه ی فراگیرندگان بر مطالب یکسانی مسلط شوند، تفاوت میان آنها حداقل خواهد بود و رابطه میان پیشرفت و استعداد قابل چشم پوشی. فرضی دیگر که در طرح کلر اهمیت بنیادی دارد آن است که برای یادگیری نیاز به ارزشیابی مستمر است، نه برای نمره دادن به فراگیرنده، بلکه برای هدایت و جهت دادن به فرآیند یادگیری یا آموزش.

این نوع ارزشیابی، ارزشیابی تکوینی نامیده می شود و نباید با ارزشیابی رسمی تری که در پایان درس یا دوره که ارزشیابی تلخیصی یا پایانی نام دارد، اشتباه کرد. هدف اصلی ارزشیابی تلخیصی تعیین نمره است ولی ارزشیابی تکوینی ابزار تشخیصی مهمی در جریان تدریس و در نظام کلر نه تنها مهم ترین ملاک دستیابی به نمره ای خاص، بلکه تسلط بر هدف های دوره است.

نظام آموزش فردی مستلزم آن است که دوره به واحد های کوچکی تقسیم شود. برای هر یک از این واحدها مواد آموزشی مناسب تهیه شود و هر چه دانش آموزان برای یادگیری هر درس وقت لازم دارند، در اختیار آنها گذاشته شود. هرگاه دانش آموزان احساس آمادگی کنند، به آزمونکی از درس پاسخ می دهند، آزمونک بی درنگ تصحیح می شود و به آنها گفته می شود که آیا روی آن درس باز هم کار کنند یا می توانند درس بعد را شروع کنند. در پایان دوره، امتحان شامل همه مطالب از دانش آموزان گرفته می شود[4]. در واقع نظام آموزش فردی در اصل روش کلاس محوری از آموزش با هدف پیشرفت دستاورد دانش آموز و همزمان با آن، جایگزین شدن استفاده از پیامدهای مثبت آموزش به جای تنبیه سنتی طراحی شد.

طرح کلر طرفدار استفاده از روش های سنتی نیست، همچنین بر رویه های ترمیمی تکیه نمی کند، گرچه مواد آموزشی دیگری در اختیار گذاشته می شود[8]. در بسیاری موارد، هر درس مبتنی بر یک فصل از کتاب درس و(یا)معادل برنامه ریزی شده آن فصل است. اغلب پس از اینکه ممتحن به برگه دانش آموز نمره می دهد، آموزش تک نفری صورت می گیرد ولی این آموزش، بخشی اساسی در دوره نیست. سخنرانی های درسی معمول در این نوع دوره ها نیز بخشی اساسی نیست. در واقع دانش آموزان پس از اتمام موفقیت آمیز چند درس تعیین شده، از سخنرانی ها استفاده می کند. هدف از این سخنرانیهای درسی تحکیم موفقیت کسب شده است نه مبنایی برای کسب آن.

 

در گذشته، اغلب آموزش های فردی بر این فرض مبتنی بودند که تمامی بخش های مغز در

فرآیند یادگیری مهم هستند و نمی توان بخشی مشخص را مختص یادگیری دانست،  این عقیده، دیدگاهی روشنگرانه درباره هوش و یادگیری ارائه کردکه در ابزارهای سنجش هوش نیز تجلی یافت. در مقابل در نظریه های اخیر مانند هوش چند بعدی گاردنر[6][9] که مطابق با نظریات کنونی ما در این زمینه است، بیان می شود که دانش آموزان دارای ظرفیت های یادگیری کلی نیستند بلکه ظرفیت های چندگانه ای در یادگیری دارند، به دیگر سخن، کسانی که از نظر مغزی در یک زمینه با مشکل مواجه هستند می توانند در سایر زمینه ها توانایی های بالایی داشته باشند.

این عقیده که تفاوت های موجود در یادگیری افراد صرفاً ناشی از تفاوت های هوش و توانایی آنهاست تا مدتها بر دنیای تعلیم و تربیت سایه افکنده بود[10]. امروزه این دیدگاه تغییر یافته و کاملاً مشخص شده است که تفاوت یادگیری افراد تا حدی بستگی به هوش و توانایی های آنها دارد و عوامل دیگری نظیر روش تدریس و دشواری تکلیف نیز در این امر دخیل هستند.

روانشناسان تربیتی هوش را به عنوان یکی از عوامل مؤثر بر پیشرفت تحصیل می دانند. زیرا پژوهش های انجام شده در این مورد نشان داده اند که بین هوش و یادگیری های آموزشگاهی همبستگی قوی وجود دارد[11]. این دسته از روانشناسان افراد را از نظر توانایی های ذهنی برای این منظور طبقه بندی می کنند تا برای آنان امکانات آموزشی متناسب با توانایی هایشان فراهم سازند. با وجود این گروهی از روانشناسان تربیتی برای عامل محیطی و تربیتی در یادگیری به اندازه ای اهمیت قائل اند که حتی عقیده دارند با وجود تفاوت های فردی از نظر هوش و استعدادهای ذهنی دانش آموزان، چنانکه امکانات آموزشی خوب فراهم شود می توان شرایطی بوجود آورد که همه ی دانش آموزان صرف نظر از استعدادهای ذهنی متفاوت بتوانند مطالب آموزشی را تقریباً بطور یکسان بیاموزند[12].

بلوم ضمن پذیرش تفاوت های فردی افراد در ابتدای ورود به دوره آموزشی، بر این باور است که در صورت هماهنگ کردن روش های آموزشی با نیازهای فردی دانش آموزان می توان آنان را در جهت یادگیری در حد تسلط سوق داد[13].

آموزش فردی در مدارس راهنمایی و دبیرستان حداقل به ثمر بخشی روش های سنتی تر و در سطح دانشگاه اغلب بسیار ثمر بخش تر از آنهاست. به طور کلی، این رویکردها نیازمند تلاش قابل توجه از جانب معلم و مدرسه برای سامان دار کردن و ساده کردن آموزش و مستلزم آن است که مدارس و معلمان برای تعیین هدف های فوری و گاهی هدف های دراز مدت ترشان، تلاشی آگاهانه صورت دهند. از محاسن آنها آن است که با فراهم کردن امکان یادگیری و تسلط بر دروس و دوره ها برای فراگیرندگان دارای استعدادهای مختلف به فراگیرندگانی که در غیر این نوع دوره ها ممکن است محروم بمانند، تجربه های موفقیت مهمی می دهد[14]. علاوه بر این و دیگر وجوه مثبت آموزش فردی نظام دار، بزرگ ترین کمکاین رویکرد ممکن است فعال کردن و تشویق پژوهش در زمینه تعامل ویژگی– روش– تدریس[7]  باشد. ایننوع پژوهش به هدف آشکار کردن رابطه میان روش های آموزشی مختلف، ویژگی های قابل شناسایی فراگیرندگان و دستیابی به هدف های آموزشی طرح ریزی می شود.

رویکردی مانند طرح کلر مبتنی بر این فرض است که همه ی فراگیرندگان قادرند به هدف های آموزشی یکسانی دست یابند(بر موارد آموزشی مرتبط تسلط یابند). اما آنها همچنین می پذیرند که بعضی افراد تند تر از دیگران یاد می گیرند و بعضی افراد به کمک اضافی کمتری نیاز دارند. به بیان دیگر، حتی رویکردهایی که می کوشند از اهمیت وجود تفاوت درخصوصیات فراگیرندگان بکاهند، باید در نهایت بپذیرند که گاهی این تفاوت ها اهمیت بنیادی پیدا می کند. این گونه برنامه ها نیازمند اطلاعاتی درباره رابطه ی میان ویژگی های فراگیرندگان و روش های آموزشی مختلف است یا درباره ی آنچه که تعامل ویژگی– روش– تدریس نام گرفته است[15].

پیش فرض اصلی پژوهش های تعامل ویژگی–روش–تدریس ساده است: بعضی روش های آموزش برای بعضی دانش آموزان بهتر است و حال آنکه دانش آموزان با ویژگی های دیگر ممکن است با روش های آموزشی دیگر بهتر به همان هدف ها نایل شوند. به بیان دیگر، هرجا ثمر بخشی آموزش (روش)، لااقل تا حدی، به ویژگی های فراگیرنده بستگی داشته باشد تعامل ویژگی ها–روش هست. هدف نهایی پژوهش های تعامل ویژگی ها–روش، شناسایی بهترین ترکیب های خصوصیات و روش هاست.

پژوهشگران خصوصیات گوناگونی را در دانش آموزان مورد مطالعه قرار داده اند(از جمله اضطراب، وابستگی، ابعاد گوناگون توانایی های فکری، استعدادهای مختلف و بسیاری خصوصیات دیگر)و کوشیده اند رابطه ی این خصوصیات را با روش های آموزش مختلف(مانند روش سخنرانی، فعالیت در گروه های کوچک، نمایش)و ویژگی های هر یک بیابند[16].

تشخیص استعدادها، تعیین میزان آنها و تمیز تفاوت های فردی در استعدادهای مختلف مهم ترین کار مربیان است. مربیان باید پیش از اقدام به آموزش از میزان استعدادهای دانش آموزان اطلاع داشته باشند تا درس خود را بر توانایی ذهنی آنها منطبق کنند.

 

1-3- اهمیت و ضرورت

 

»هر دورانی آموزش و پرورش ویژه خود را می طلبد و پرورش آینده مبتنی بر دانـایی، قـوه تفکـر و قدرت خلاقیت است . مهارت های سطوح بالا، تغییر مداوم و سریع نوآوری ها، تحقیـق در آمـوزش، آمـوزش انفرادی، تصمیم گیری های گروهی، توجه به نیازهای محلی و جمعی، رودررویی مستقیم با مـسائل و حـل نوآوری آنها به مدد اندیشه، استفاده از دانش و فن اوری های پیشرفته، آموزش از راه دور، استفاده از رایانـه وغیره، از جمله ویژگی های آموزش و پرورش در قرن 21 خواهد بود.«[17].   

بر اساس تحقیقات انجام شده، در اغلب مدرسه های کشورها، همیشه از یک نظام آموزشی قدیمیکه در آن معلم تدریس می کند و دانش آموز فقط گوش می دهد استفاده می شود[18]. بنابراین شناخت نظام های تدریس، فایده ها و موانع به کارگیری این نظام ها و روش های مقابله با مشکلات اجرای آنها، بسیار ضروری است.

بر اساس تحقیقات روانشناختی یادگیری، دانش آموزان علی الاصول در کلاس نباید صرفاً درس شنونده باشند، بلکه باید در فعالیت های دیگری از قبیل خواندن، نگارش، مباحثه و یا حل مسائل شرکت کنند. از همه مهم تر این است که دانش آموزان باید در فعالیت های فکری سطوح بالاتر مانند تجزیه و تحلیل آزمایش، ارزشیابی و حل مسائل درسی و مشکلات آموزشی شرکت کنند[19]. در چنین شرایطی است که دانش آموزان عملاً به یاگیری فعال می پردازند و معنا و مفهوم درس را به درستی درک می کنند. استفاده از این روش ها در کلاس درس،  تأثیر بسیار زیادی بر روند یادگیری دانش آموزان دارد. زیرا دانش آموزان ترجیح می دهند به جای اینکه معلم تدریس کند و آنها فقط شنونده باشند خود نیز در برخی از فعالیت های آموزشی شرکت کنند. در مقایسه ی نتایج از دو روش»نظام آموزشی فردی«و»نظام آموزشی سنتی«تحقیقات نشان می دهد که در روش اول، مهارت های فکری و نوشتاری و سطح یادگیری دانش آموزان به گونه ای چشمگیر افزایش می یابد.

هدف از این پژوهش نادیده گرفتن ارزش معلم و نقش کلاس و محیط مدرسه در یادگیری نیست بلکه برعکس ارتقای نقش راهبردی معلم از مرشد به راهنماست، تأکید ما بیشتر بر این است که در سیر تحولات عظیم و تجهیزات روز افزونی که در حال شکل گیری است محیط جدید در هم تنیدگی بسیاری را در مفاهیم معلم،کتاب،کلاس و مدرسه به وجود می آورد که دیگر نقش معلم را به صورت ساده آموزشی در نمی آورد. نقش معلم بسیار پررنگ تر از نقش سنتی او در کلاس درس و حیطه نفوذ وی نه فقط به مدرسه بلکه به تمامی اوقات و شرایط راهنمایی در یادگیری تسری می یابد.

نکته دیگر تقویت جنبه تعاملی یادگیری است. در فرآیند یادگیری نباید نظام و دستگاه اعصاب مرکزی فرد را به صورت مسیر یک طرفه در نظر گرفت که در آن اطلاع فقط از طرف معلم به حافظه ی بلند مدت فراگیر در حرکت باشد. یادگیری خود جوش و فعال، فرصت تعامل، انتخاب، تصمیم گیری و ارتباط وسیع تری را برای فراگیر ایجاد و زمینه ی تسهیل یادگیری را فراهم می کند.

نگاهی به روانشناسی انسان گرایانه ما را متوجه می سازد که افراد بشر به دلیل انواع الگوهای یادگیری و رفتاری خود به طور یگانه[8] عمل می کنند. این یگانگی نه به دلیل شیوه ای است که این الگوها را به دست می آورند، بلکه تفاوت افراد وابسته به آن چیزهایی است که فراگرفته اند، صرف نظر از چگونگی یا علت آنچه آموخته اند. پس در حقیقت برای درک بهتر موضوع فردیت و استعدادهای فردی در یادگیری لازم است دنیای تجربه شده، که با دنیای عینی خارجی یا دنیای واقعیات متفاوت است، مطالعه

 


مقطع : کارشناسی ارشد

دانلود بخشی از یادگیری فیزیک با نظام آموزش فردی (PSI) و مقایسه ی آن با نظام آموزش سنتی با توجه به استعدادهای مختلف دانش آموزان

 

قبل از خرید فایل می توانید با پشتبانی سایت مشورت کنید