چکیده: 

تحقیق حاضر بمنظور مقایسه تاثیر نظام آموزش فردي و نظام آموزش سنتی با توجه به استعدادهاي دانش آموزان سال اول دبیرستان طالقانی تشویر در استان زنجان در آموزش درس فیزیک طراحی و اجرا شده است.

به این منظور یک برنامه درسی منطبق با برنامه PSI از یک قسمت کتاب درسی که براي تدریس به هر دو گروه انتخاب شده بود طراحی شد،این برنامه درسی شامل کتاب دانش آموز،راهنماي مطالعه دانش آموز،راهنماي تدریس براي دستیارها،هدف هاي رفتاري و آزمون ها در قالب 3 واحد درسی است.

این پژوهش از حیث هدف در رده تحقیقات کاربردي و از نظر نحوه ي گردآوري داده ها و روش کار در رده ي تحقیقات نیمه آزمایشی است.

نمونه ي این پژوهش را تعداد 40 نفر دانش آموزان سال اول دبیرستان طالقانی تشویر در سال 1386 تشکیل می دهند. در هر گروه 20 دانش آموز قرار گرفته است که 20 نفر اول با روش آموزش فردي و 20 نفر دوم با روش آموزش سنتی مورد آموزش قرار گرفته اند همچنین از آنها آزمون هاي استعداد نیز گرفته شده است. نتایج آزمون ها حاکی از وجود تفاوت معنی داري در سطح اطمینان 95/0 بین دو روش و بیانگر این مطلب است که روش آموزش فردي به مراتب بهتر از روش آموزش سنتی است.

در مورد رابطه استعدادها و یادگیري فیزیک نتایج بیانگر وجود همبستگی قوي تري بین یادگیري فیزیک با نظام آموزش فردي و استعدادهاي ریاضی و فیزیک در مقایسه با نظام آموزش سنتی و استعدادهاي ریاضی و فیزیک است.

در قسمت تحلیل هاي استنباطی ابتدا فرضیه ي اصلی تحقیق مورد آزمون قرار گرفته، سپس به بررسی سایر فرضیات پرداخته شده است.

کلمات کلیدي: نظام آموزش فردي (PSI) یا طرح کلر، یادگیري در حد تسلط، تقویت مثبت، یادگیري با سرعت خود دانش آموز، آزمون هاي استعداد

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                            صفحه

فصل اول: طرح تحقیق

 

  • 1-مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………… 2
    • بیان مسأله………………………………………………………………………………………………………………………………….4
    • اهمیت و ضرورت………………………………………………………………………………………………………………………..7
    • اهداف و فرضیه هاي تحقیق……………………………………………………………………………………………………….9
      • اهداف تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………….9
      • فرضیه هاي تحقیق……………………………………………………………………………………………………………….10
    • تعریف واژه ها…………………………………………………………………………………………………………………………….11
      • تعریف مفهومی…………………………………………………………………………………………………………………….11
      • تعریف عملیاتی…………………………………………………………………………………………………………………….12

 

فصل دوم: ادبیات تحقیق

 

  • مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………………………..15
  • ادبیات تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………………15
    • تعریف آموزش………………………………………………………………………………………………………………………..15
    • مقایسه ي آموزش با تدریس…………………………………………………………………………………………………15
    • تعریف یادگیري ……………………………………………………………………………………………………………………16
    • الگو یا حیطه ي آموزشی ……………………………………………………………………………………………………..17
    • راهبرد آموزشی………………………………………………………………………………………………………………………18
    • روش آموزشی…………………………………………………………………………………………………………………………18
    • فن یا مهارت آموزشی…………………………………………………………………………………………………………….18

2-3- برنامه ي درسی نظام آموزش فردي و دیدگاه رفتاري………………………………………………………………19

  • شرطی کنشگر………………………………………………………………………………………………………………………..19
  • آموزش و پرورش قابلیت مدار……………………………………………………………………………………………….20
  • یادگیري در حد تسلط…………………………………………………………………………………………………………..21

2-4- برنامه ي درسی نظام آموزش فردي و تفاوت هاي فردي………………………………………………………….23

  • اهمیت و جایگاه تفاوت هاي فردي در آموزش……………………………………………………………………..23
  • ابعاد وگستره ي تفاوت هاي فردي………………………………………………………………………………………..23

2-5- چارچوب آموزشی و مبانی روان شناختی نظام آموزش فردي…………………………………………………..24

  • الگوي آموزشی زیربناي نظام آموزش فردي(الگوي نظام رفتاري)……………………………………….24
  • نظریه هاي زیر بناي نظام آموزش فردي………………………………………………………………………………26

2-5-2- الف- نظریه ي آموزشی بلوم(یادگیري در حد تسلط)………………………………………………………….27

2-5-2-ب- نظریه ي یادگیري اسکینر(نظریه ي شرطی سازي و تقویت مثبت)……………………………..30

  • تاریخچه و ویژگی نظام آموزش فردي……………………………………………………………………………………….31
  • پیشینه تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………………33
  • 8-تحقیقات انجام شده در داخل ایران…………………………………………………………………………………………….36

فصل سوم: روش تحقیق

  • مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………………….39
  • روش تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………………….39
  • ابزار و نحوه جمع آوري داده ها…………………………………………………………………………………………………….40
  • جامعه آماري………………………………………………………………………………………………………………………………40
  • روش نمونه گیري و تعیین حجم نمونه………………………………………………………………………………………40
  • تشریح نحوه اجراي روش نظام آموزش فردي در کلاس……………………………………………………………41
  • روش تحلیل داده ها…………………………………………………………………………………………………………………….42

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها

  • مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………………44
  • تحلیل هاي توصیفی……………………………………………………………………………………………………………………44
    • توصیف نمرات آزمون هاي استعداد و آزمون هاي پیشرفت تحصیلی در گروه کنترل………..44
    • توصیف نمرات آزمون هاي استعداد و آزمون هاي پیشرفت تحصیلی در گروه آزمایش………49

4-3- تحلیل هاي استنباطی…………………………………………………………………………………………………………………54

  • بررسی همگنی گروه ها…………………………………………………………………………………………………………54
  • آزمون فرضیه هاي پژوهش…………………………………………………………………………………………………….57

فصل پنجم: بحث و نتیجه گیري

  • مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………………….71
  • خلاصه یافته هاي تحقیق………………………………………………………………………………………………………….71
  • بحث و بررسی……………………………………………………………………………………………………………………………72
  • پیشنهادهاي تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………..74
  • محدودیت هاي تحقیق………………………………………………………………………………………………………………76
  • سخن پایانی…………………………………………………………………………………………………………………77

پیوست ها

پیوست 1:نمرات خام متغیرهاي  وابسته…………………………………………………………………………………………….81

پیوست 2: تست استعداد ریاضی، فیزیک و آزمون دقت…………………………………………………………………….82

پیوست 3: برنامه درسی PSI شامل کتاب، راهنماي مطالعه دانش آموز، راهنماي تدریس، واحدها،

هدف هاي رفتاري و آزمون ها……………………………………………………………………………………………………………..89

منابع و ماخذ………………………………………………………………………………………………………………………………………122

فهرست جدول ها

 

جدول 4-1: نمرات آزمون پیشرفت تحصیلی از بخش اول در گروه کنترل……………………………………….42

جدول 4-2: نمرات آزمون پیشرفت تحصیلی از بخش دوم در گروه کنترل………………………………………43

جدول 4-3: نمرات آزمون استعداد ریاضی در گروه کنترل………………………………………………………………..44

جدول 4-4: نمرات آزمون استعداد فیزیک در گروه کنترل………………………………………………………………..45

جدول 4-5: نمرات آزمون دقت در گروه کنترل………………………………………………………………………………….46

جدول 4-6: نمرات آزمون پیشرفت تحصیلی از بخش اول در گروه آزمایش……………………………………..47

جدول 4-7: نمرات آزمون پیشرفت تحصیلی از بخش دوم در گروه آزمایش…………………………………….48

جدول 4-8: نمرات آزمون استعداد ریاضی در گروه آزمایش………………………………………………………………49

جدول 4-9: نمرات آزمون استعداد فیزیک در گروه آزمایش………………………………………………………………50

جدول 4-10: نمرات آزمون دقت در گروه آزمایش…………………………………………………………………………….51

جدول 4-11: ویژگی آماري گروه ها در نمرات آزمون استعداد ریاضی………………………………………………..53

جدول 4-12: آزمون t نمونه هاي مستقل در نمرات آزمون استعداد ریاضی……………………………………….54

جدول 4-13: ویژگی آماري گروه ها در نمرات آزمون استعداد فیزیک……………………………………………….54

جدول 4-14: آزمون t نمونه هاي مستقل در نمرات آزمون استعداد فیزیک………………………………………54

جدول 4-15: ویژگی آماري گروه ها در نمرات آزمون دقت…………………………………………………………………55

جدول 4-16: آزمون t نمونه هاي مستقل در نمرات آزمون دقت………………………………………………………..55

جدول 4-17: ویژگی آماري گروه  ها در نمرات آزمون پیشرفت تحصیلی از بخش اول……………………..56

جدول 4-18: آزمون t نمونه هاي مستقل در نمرات آزمون پیشرفت تحصیلی از بخش اول………………56

جدول 4-19: ضریب همبستگی نمره بخش اول نظام آموزش فردي و استعداد ریاضی…………………….56

جدول 4-20: ضریب همبستگی نمره بخش دوم نظام آموزش فردي و استعداد ریاضی……………………57

جدول 4-21: ضریب همبستگی نمره بخش اول نظام آموزش فردي و استعداد فیزیک……………………58

جدول 4-22: ضریب همبستگی نمره بخش دوم نظام آموزش فردي و استعداد فیزیک…………………..59

جدول 4-23: ضریب همبستگی نمره بخش اول نظام آموزش فردي و آزمون دقت………………………….60

جدول 4-24: ضریب همبستگی نمره بخش دوم نظام آموزش فردي و آزمون دقت………………………….61

جدول 4-25: ضریب همبستگی نمره بخش اول نظام آموزش سنتی و استعداد ریاضی……………………62

.جدول 4-26: ضریب همبستگی نمره بخش دوم نظام آموزش سنتی و استعداد ریاضی…………………..63

جدول 4-27: ضریب همبستگی نمره بخش اول نظام آموزش سنتی و استعداد فیزیک……………………64

جدول 4-28: ضریب همبستگی نمره بخش دوم نظام آموزش سنتی و استعداد فیزیک…………………..65

جدول 4-29: ضریب همبستگی نمره بخش اول نظام آموزش سنتی  و آزمون دقت………………………..66

جدول 4-30: ضریب همبستگی نمره بخش دوم نظام آموزش سنتی و آزمون دقت…………………………67

فهرست نمودارها

 

نمودار 4-1: نمرات آزمون پیشرفت تحصیلی از بخش اول در گروه کنترل……………………………………….43

نمودار 4-2: نمرات آزمون پیشرفت تحصیلی از بخش دوم در گروه کنترل……………………………………….44

نمودار 4-3: نمرات آزمون استعداد ریاضی در گروه کنترل…………………………………………………………………45

نمودار 4-4: نمرات آزمون استعداد فیزیک در گروه کنترل………………………………………………………………..46

نمودار 4-5: نمرات آزمون دقت در گروه کنترل………………………………………………………………………………….47

نمودار 4-6: نمرات آزمون پیشرفت تحصیلی از بخش اول در گروه آزمایش……………………………………..48

نمودار 4-7: نمرات آزمون پیشرفت تحصیلی از بخش دوم در گروه آزمایش…………………………………….49

نمودار 4-8: نمرات آزمون استعداد ریاضی در گروه آزمایش………………………………………………………………50

نمودار 4-9: نمرات آزمون استعداد فیزیک در گروه آزمایش………………………………………………………………51

نمودار 4-10: نمرات آزمون دقت در گروه آزمایش……………………………………………………………………………..52

نمودار 4-11: استعداد ریاضی بر حسب نمره پیشرفت تحصیلی از بخش اول در گروه آزمایش………..57

نمودار 4-12: استعداد ریاضی بر حسب نمره پیشرفت تحصیلی از بخش دوم در گروه آزمایش……….58

نمودار 4-13: استعداد فیزیک بر حسب نمره پیشرفت تحصیلی از بخش اول در گروه آزمایش……….59

نمودار 4-14: استعداد فیزیک بر حسب نمره پیشرفت تحصیلی از بخش دوم در گروه آزمایش………60

نمودار 4-15: آزمون دقت  بر حسب نمره پیشرفت تحصیلی از بخش اول در گروه آزمایش…………….61

نمودار 4-16: آزمون دقت بر حسب نمره پیشرفت تحصیلی از بخش دوم در گروه آزمایش…………….62

نمودار 4-17: استعداد ریاضی بر حسب نمره پیشرفت تحصیلی از بخش اول در گروه کنترل…………63

نمودار 4-18: استعداد ریاضی بر حسب نمره پیشرفت تحصیلی از بخش دوم در گروه کنترل…………64

نمودار 4-19: استعداد فیزیک بر حسب نمره پیشرفت تحصیلی از بخش اول در گروه کنترل…………65

نمودار 4-20: استعداد فیزیک بر حسب نمره پیشرفت تحصیلی از بخش دوم در گروه کنترل………..66

نمودار 4-21: آزمون دقت بر حسب نمره پیشرفت تحصیلی از بخش اول در گروه کنترل……………….67

نمودار 4-22: آزمون دقت بر حسب نمره پیشرفت تحصیلی از بخش دوم در گروه کنترل……………….68

1-1- مقدمه

اگر یادگیري با زندگی واقعی دانش آموز عجین شود، دیگر نیازي به مدرسه نخواهد بود.”[1]  بدون شک ورود جهان به هزاره سوم تمدن بعد از میلاد مسیح و اوج عـصر اطلاعـات کـه از نیمـه دوم قرن بیستم، یعنی بعد از جنگ جهانی دوم آغاز شـده ، پدیـد آورنـده ي مناسـبات جدیـدي در عرصـه حیات اجتماعی بشري است .همراهی با این حرکت در گـرو تغییـرات اساسـی در پـرورش توانمنـدي  هـاي انسان امروزي است . درك چارچوب هاي جدید و امکان همسویی با آن به فرهنگ سازي جدیدي نیـاز دارد که نیروي انسان ماهر را می طلبد . با شتابی که سرعت تغییرات امـروزي ایجـاب مـی ک نـد، بهبـود کمـی و کیفی در شناخت انسان را بدنبال خواهد داشت.

در گذشته مدرسه و ساختار آموزشی آن، به منزله یک سازمان در برگیرنده، دو مؤلفه اصلی پرورش یعنی معلم و شرایط آموزشی داشته است.گرچه آموزش را باید فعالیتی اجتماعی در نظر گرفت که متناسب با سطح فرهنگ و تمدن هر جامعه شکل می گیرد تا مشاغل، نهادها و سازمان هاي ویژه اي را پدید آورد، اما تغییرات این فعالیت، فرهنگ و زمینه این فعالیت را پیوسته در طول تاریخ دستخوش تغییراتی ساخته است که امروزه به صورت مقوله ي خاص سیاسی، اجتماعی و فرهنگی کلیه مراحل زندگی مان را تحت تأثیر قرار می دهد[1]. همراه با سیر تحولات عظیمی که بیش از پیش رو به افزایش است، تغییر رویکردهاي روزمره از»فناوري مولد«به»فناوري اطلاعات«دگرگونی شدیدي را در تلقی این فرهنگ و نظام انتقال دانش از یک نسل به نسل دیگر به وجود آورده است.

این دگرگونی ها نیز به نوبه خود محیط مناسبی را براي تحقیق اهداف کلان معرفت آموزي فراهم می کند. امکانات اطلاع رسانی و فناوري مربوطه شرایطی را به وجود آورده که مثلث مدرسه، معلم و کتاب را با انتظارات روز افزونی که از این سه رکن اصلی آموزشی می رود در هم آمیخته است و این امکانات موجب شده، در جهت افزایش کارایی و عملی تر کردن شرایط مطلوب انتقال دانش و ارتقاي»سواد اطلاعاتی«افراد، گام هاي جدیدي برداشته شود. استفاده از»یادگیري«به جاي»آموزش«تحول انقلاب گونه اي است که هم اکنون زمینه هاي آن را فراهم تر می بینیم. این آمادگی ها زمینه بروز»خلاقیت ها«و تعمیم»خودسازي[2] براساس لذت رفع نیاز دانشی«را در یک فضاي دموکراتیک سازي فراگیري حرکتی در جهت نیل به اهداف ارتقاي سواد به معنی کلان آن آغاز کرده است.

علوم بسیار زیادي در تعلیم و تربیت اثر گذار بوده اند که در این زمینه، نقش علوم انـسانی بـه دلیـل سـر و کار داشت ن نظام آموزشی با انسان بیشتر از سایر علوم است . از میان علوم انسانی، روانـشناسی شـاید نقـشی بسیار بیشتر از بقیه داشته باشد و به نوعی می توان گفت، این دو (تعلیم و تربیت، روانشناسی)با هـم عجـین شده اند . این ارتباط تنگاتنگ بـه ظهـور روانـشناسی تربیتـی (پرورشـی )منجـر شـده اسـ ت. سـیف [2] مـیگوید:»روانشناسی پرورشـ ی یکـی از شـاخه هـاي  مـستقل روانـشناسی اسـت کـه روش هـا و نظریـه هـايمخصوص خودش را دارد و یادگیري آموزشگاهی و آموزش مهم ترین موضوع آن است.«

یادگیري، نوعی فعالیت فکري محسوب می شود و ابعاد متعددي مانند حل مسئله، خلاقیت، تخیـل، حافظه و  … دارد و توانایی در هر یک از قابلیت هاي ذهنی فـوق تحـت تـأثیر انـواع محـرك هـاي محیطـی متفاوت خواهد بود . از این رو فراهم آوردن محیطی غنی از مواد آموزشی اثرگذار می تواند توانـایی شـناختی دانش آموزان را رشد دهد . افزایش امکان انتخاب از مواد و منابع موجـود یـادگیري در  مراکـز یـادگیري، بـا هدایت و راهنمایی فراگیران توسط مربیان کارآزموده و هوشمند سبب می شود از شیوه هـاي متنـوع بـراي تعیین مؤلفه هاي متفاوت استعداد فراگیران بهره گیري شود[3].

یادگیري هاي خود جوش در محیط هاي بدون معلم و مراکز مواد و منابع یادگیري، فعالیتی خود انگی ختـه را اقتضا می کند تا استعدادها به روش جدید کشف و ارتقا پیدا کنند . این فعالیت هاي گسترده مـی تواننـد تجربه هاي یادگیري را براي هر فرد به نحوي متناسب با زمینه ها و علاقه هاي فردي میسر سـازند . چنـین خودگردانی هایی در زندگی آتی فراگیرنده نیز الگوي خود سازي مادام العمر خواهند شد. این قبیل فعالیـت  ها و فراگیري خودجوش و خود انگیخته در زندگی، نه تنها باعث یـادگیري پایـدار در ذهـن و حافظـه مـی شوند، بلکه موجبات تداوم و پیگیري اطلاعات و دانش لازم را در سرتاسر عمر  به وجـود خواهنـد آورد . فـرد کلر[4]در مقاله معروفش با عنوان »خداحافظ معلم «رویکـرد فـردي خـود نـسبت بـه آمـوزش و پـرورش را  توصیف کرده است . او ضمن اشاره به برتري روش خود نسبت به روش سنتی سخنرانی، نظـر زیـر را دربـاره معلمان فردا ابراز داشته است:

»او[معلم فردا] به صورت یک مهندس آموزشی، یک اداره کننده ي وابستگی با مسئولیت خدمت به اکثریت بزرگ تر، در عوض اقلیت کوچکی از مردان و زنان که براي دریافت آموزش در زمینه هاي تخصصی به او مراجعه می کنند درخواهد آمد. من فکر می کنم که معلم فردا دیگر به 10 درصد شایستگی(در بهترین صورت)رضا نخواهد داد،10 درصدي که سبب می شود او موضوع تحقیر توسط بعضی ها، ترحم به وسیله ي دیگران، بی تفاوتی توسط بسیاري و دوست داشتن توسط تعداد کمی واقع شود. دیگر او نیازي نخواهد داشت که با انجام کارهایی که نه فرهنگ را انتقال می دهد، نه شأنش را بالا می برد و نه ایجاد احترام در دیگران نسبت به یادگیري می کند شغلش را حفظ کند دیگر او نیازي نخواهد داشت که مانند ایکابود کرین[3] به زندگی کردن در دنیایی ادامه دهد که سبب فراهم آوردن خورد و خوراك براي او در ازاي خدماتی مشکوك به جوانان تأسف بخورد. نوع تازه اي از معلمان در حال  به وجود آمدن است. من به سهم خود خوشحال خواهم شد که به نوع قدیمی معلمان “خداحافظ” بگویم.«  البته نظر کلر این است که معلمان باید بیشتر نگران یادگیري دانش آموزانشان باشند. آن زمانکه معلمان دیگر نتوانند اطلاعات را توزیع کنند و به عهده ي دانش آموزان بگذارند که خود، آنها را یادبگیرند نزدیک است. معلمان آینده نیاز خواهند داشت که روش هاي مختلف آموزشی را به کار گیرند تا اینکه کشف کنند کدام یک به نحو بهینه منجر به یادگیري دانش آموزان می شود. معلم آینده باید از حالت سنتی تغییر یافته به چیزي بدل شود که کارل راجرز[4] آن را»تسهل کننده ي یادگیري«وکلر آن را »مهندس آموزشی«می نامند.کلر معتقد بود که استفاده گسترده از روش آموزش فردي بسیاري از مشکلات نظام آموزشی را بر طرف خواهد کرد، به خصوص براي تعداد زیادي دانش آموز و یا دانشجو مناسب است.

 

1-2- بیان مسأله

 

در کلاس  هاي متداول ما ، بعضی دانش آموزان زیرك ، حواس جمع، کنجکاو و علاقـ ه منـد  هـستند و برخی بالع کس، کم توان ، کم علاقه  و بی علاقه  هـستند . وقتـی درس مناسـب همـه دانـش آمـوزان نباشـد، گروهی ممکن است یاد بگیرند ولی بی تردید بعضی همچنان جاهل و بی سواد بـاقی خواه نـ د مانـد . معلـم کلاس هاي معمولی براي فردي کردن آموزش چه می تواند بکند؟ یک راه حل آن است که معلـم بـ ه طـور انفرادي مدتی را صرف هر دانش آموز بکند . به خواسته ها وعلایق عاجل دانش آموزان پاسخ دهـد، توضـیح دهد، وارسی کند، راه کار بدهد و کارهاي دیگري را که معلمـان خـوب مـی کننـد انجـام دهـد . متأسـفانه، نسبت معلم به شاگرد ، دقت موجود و مسئوولیت معلم در برابر برنامه ي درسـی تعیـین شـ ده، ایـن کـار را مشکل و اغلب غیر عملی می کند [5]. راه حلی که در این پژوهش مورد بررسی قرار مـی گیـرد مبتنـی بـر نظریه PSI (نظام آموزش فردي[5])است .

فردي ساختن آموزش به این معنا نیست که همه ي دانش آموزان، همه وقت در تمام طول روز که در مدرسه هستند به صورت انفرادي کار کنند. فردي سازي به معناي آن است که روش هاي تدریس، سازمان کلاس، رویه هاي ارزشیابی و مؤلفه هاي دیگر فرآیند تدریس در پاسخ به مشخصه هاي فراگیرنده، هدف هاي دوره و درس و تنگناهاي عملی انتخاب شوند. در عمل این معمولاً بدان معناست که بعضی دانش آموزان لااقل بعضی وقت ها آموزش هاي متفاوتی را تجربه کنند. برخی از این تجربه ها ممکن است کاملاً فردي باشد. ولی بسیاري در گروه هاي کوچک روي می دهد. ولی حتی در کلاس هایی که معلم آموزش را فردي می کند، بخش عظیمی از آموزش می تواند به روش سرتاسري صورت گیرد.

نظام آموزش فردي کلر یکی از شیوه هاي آموزشی است که به روشنی تأثیر نظریه ي روانشناختی را بر تعلیم و تربیت منعکس می کند. این رویکرد مبتنی بر فرض اساسی است: بعضی از دانش آموزان تند آموزند، بعضی کند آموز[6]. بر این اساس، استعداد بیش از هر چیز تابعی است از سرعت دانش آموز درکسب اطلاعات، مفاهیم و مهارت ها. بنابراین، در صورتی که به همه دانش آموزان آموزش یکسان دادهشود، میان استعداد و پیشرفت همبستگی بالایی وجود خواهد داشت. به بیان دیگر، با آموزش یکسان، تند آموزان پیشرفت و دستاورد بیشتري خواهد داشت و کند آموزان کمتر. اما اگر به هر دانش آموز در بهینه ترین شرایط یادگیري درس داده شود، رابطه ي میان استعداد و پیشرفت تحصیلی زیاد نخواهد بود و بیشتر فراگیرندگان به یک سطح خواهند رسید.

به گفته بلوم، همه ي فراگیرندگان، به شرط اینکه آموزش بهینه ببینند، به تسلط بر هدف هاي مهم دست خواهند یافت[7]. اگر همه ي فراگیرندگان بر مطالب یکسانی مسلط شوند، تفاوت میان آنها حداقل خواهد بود و رابطه میان پیشرفت و استعداد قابل چشم پوشی. فرضی دیگر که در طرح کلر اهمیت بنیادي دارد آن است که براي یادگیري نیاز به ارزشیابی مستمر است، نه براي نمره دادن به فراگیرنده، بلکه براي هدایت و جهت دادن به فرآیند یادگیري یا آموزش.

این نوع ارزشیابی، ارزشیابی تکوینی نامیده می شود و نباید با ارزشیابی رسمی تري که در پایان درس یا دوره که ارزشیابی تلخیصی یا پایانی نام دارد، اشتباه کرد. هدف اصلی ارزشیابی تلخیصی تعیین نمره است ولی ارزشیابی تکوینی ابزار تشخیصی مهمی در جریان تدریس و در نظام کلر نه تنها مهم ترین ملاك دستیابی به نمره اي خاص، بلکه تسلط بر هدف هاي دوره است.

نظام آموزش فردي مستلزم آن است که دوره به واحد هاي کوچکی تقسیم شود. براي هر یک از این واحدها مواد آموزشی مناسب تهیه شود و هر چه دانش آموزان براي یادگیري هر درس وقت لازم دارند، در اختیار آنها گذاشته شود. هرگاه دانش آموزان احساس آمادگی کنند، به آزمونکی از درس پاسخ می دهند، آزمونک بی درنگ تصحیح می شود و به آنها گفته می شود که آیا روي آن درس باز هم کار کنند یا می توانند درس بعد را شروع کنند. در پایان دوره، امتحان شامل همه مطالب از دانش آموزان گرفته می شود[4]. در واقع نظام آموزش فردي در اصل روش کلاس محوري از آموزش با هدف پیشرفت دستاورد دانش آموز و همزمان با آن، جایگزین شدن استفاده از پیامدهاي مثبت آموزش به جاي تنبیه سنتی طراحی شد.

طرح کلر طرفدار استفاده از روش هاي سنتی نیست، همچنین بر رویه هاي ترمیمی تکیه نمی کند، گرچه مواد آموزشی دیگري در اختیار گذاشته می شود[8]. در بسیاري موارد، هر درس مبتنی بر یک فصل از کتاب درس و(یا)معادل برنامه ریزي شده آن فصل است. اغلب پس از اینکه ممتحن به برگه دانش آموز نمره می دهد، آموزش تک نفري صورت می گیرد ولی این آموزش، بخشی اساسی در دوره نیست. سخنرانی هاي درسی معمول در این نوع دوره ها نیز بخشی اساسی نیست. در واقع دانش آموزان پس از اتمام موفقیت آمیز چند درس تعیین شده، از سخنرانی ها استفاده می کند. هدف از این سخنرانیهاي درسی تحکیم موفقیت کسب شده است نه مبنایی براي کسب آن.

 

در گذشته، اغلب آموزش هاي فردي بر این فرض مبتنی بودند که تمامی بخش هاي مغز در

فرآیند یادگیري مهم هستند و نمی توان بخشی مشخص را مختص یادگیري دانست،  این عقیده، دیدگاهی روشنگرانه درباره هوش و یادگیري ارائه کردکه در ابزارهاي سنجش هوش نیز تجلی یافت. در مقابل در نظریه هاي اخیر مانند هوش چند بعدي گاردنر[6][9] که مطابق با نظریات کنونی ما در این زمینه است، بیان می شود که دانش آموزان داراي ظرفیت هاي یادگیري کلی نیستند بلکه ظرفیت هاي چندگانه اي در یادگیري دارند، به دیگر سخن، کسانی که از نظر مغزي در یک زمینه با مشکل مواجه هستند می توانند در سایر زمینه ها توانایی هاي بالایی داشته باشند.

این عقیده که تفاوت هاي موجود در یادگیري افراد صرفاً ناشی از تفاوت هاي هوش و توانایی آنهاست تا مدتها بر دنیاي تعلیم و تربیت سایه افکنده بود[10]. امروزه این دیدگاه تغییر یافته و کاملاً مشخص شده است که تفاوت یادگیري افراد تا حدي بستگی به هوش و توانایی هاي آنها دارد و عوامل دیگري نظیر روش تدریس و دشواري تکلیف نیز در این امر دخیل هستند.

روانشناسان تربیتی هوش را به عنوان یکی از عوامل مؤثر بر پیشرفت تحصیل می دانند. زیرا پژوهش هاي انجام شده در این مورد نشان داده اند که بین هوش و یادگیري هاي آموزشگاهی همبستگی قوي وجود دارد[11]. این دسته از روانشناسان افراد را از نظر توانایی هاي ذهنی براي این منظور طبقه بندي می کنند تا براي آنان امکانات آموزشی متناسب با توانایی هایشان فراهم سازند. با وجود این گروهی از روانشناسان تربیتی براي عامل محیطی و تربیتی در یادگیري به اندازه اي اهمیت قائل اند که حتی عقیده دارند با وجود تفاوت هاي فردي از نظر هوش و استعدادهاي ذهنی دانش آموزان، چنانکه امکانات آموزشی خوب فراهم شود می توان شرایطی بوجود آورد که همه ي دانش آموزان صرف نظر از استعدادهاي ذهنی متفاوت بتوانند مطالب آموزشی را تقریباً بطور یکسان بیاموزند[12].

بلوم ضمن پذیرش تفاوت هاي فردي افراد در ابتداي ورود به دوره آموزشی، بر این باور است که در صورت هماهنگ کردن روش هاي آموزشی با نیازهاي فردي دانش آموزان می توان آنان را در جهت یادگیري در حد تسلط سوق داد[13].

آموزش فردي در مدارس راهنمایی و دبیرستان حداقل به ثمر بخشی روش هاي سنتی تر و در سطح دانشگاه اغلب بسیار ثمر بخش تر از آنهاست. به طور کلی، این رویکردها نیازمند تلاش قابل توجه از جانب معلم و مدرسه براي سامان دار کردن و ساده کردن آموزش و مستلزم آن است که مدارس و معلمان براي تعیین هدف هاي فوري و گاهی هدف هاي دراز مدت ترشان، تلاشی آگاهانه صورت دهند. از محاسن آنها آن است که با فراهم کردن امکان یادگیري و تسلط بر دروس و دوره ها براي فراگیرندگان داراي استعدادهاي مختلف به فراگیرندگانی که در غیر این نوع دوره ها ممکن است محروم بمانند، تجربه هاي موفقیت مهمی می دهد[14]. علاوه بر این و دیگر وجوه مثبت آموزش فردي نظام دار، بزرگ ترین کمکاین رویکرد ممکن است فعال کردن و تشویق پژوهش در زمینه تعامل ویژگی– روش– تدریس[7]  باشد. ایننوع پژوهش به هدف آشکار کردن رابطه میان روش هاي آموزشی مختلف، ویژگی هاي قابل شناسایی فراگیرندگان و دستیابی به هدف هاي آموزشی طرح ریزي می شود.

رویکردي مانند طرح کلر مبتنی بر این فرض است که همه ي فراگیرندگان قادرند به هدف هاي آموزشی یکسانی دست یابند(بر موارد آموزشی مرتبط تسلط یابند). اما آنها همچنین می پذیرند که بعضی افراد تند تر از دیگران یاد می گیرند و بعضی افراد به کمک اضافی کمتري نیاز دارند. به بیان دیگر، حتی رویکردهایی که می کوشند از اهمیت وجود تفاوت درخصوصیات فراگیرندگان بکاهند، باید در نهایت بپذیرند که گاهی این تفاوت ها اهمیت بنیادي پیدا می کند. این گونه برنامه ها نیازمند اطلاعاتی درباره رابطه ي میان ویژگی هاي فراگیرندگان و روش هاي آموزشی مختلف است یا درباره ي آنچه که تعامل ویژگی– روش– تدریس نام گرفته است[15].

پیش فرض اصلی پژوهش هاي تعامل ویژگی–روش–تدریس ساده است: بعضی روش هاي آموزش براي بعضی دانش آموزان بهتر است و حال آنکه دانش آموزان با ویژگی هاي دیگر ممکن است با روش هاي آموزشی دیگر بهتر به همان هدف ها نایل شوند. به بیان دیگر، هرجا ثمر بخشی آموزش (روش)، لااقل تا حدي، به ویژگی هاي فراگیرنده بستگی داشته باشد تعامل ویژگی ها–روش هست. هدف نهایی پژوهش هاي تعامل ویژگی ها–روش، شناسایی بهترین ترکیب هاي خصوصیات و روش هاست.

پژوهشگران خصوصیات گوناگونی را در دانش آموزان مورد مطالعه قرار داده اند(از جمله اضطراب، وابستگی، ابعاد گوناگون توانایی هاي فکري، استعدادهاي مختلف و بسیاري خصوصیات دیگر)و کوشیده اند رابطه ي این خصوصیات را با روش هاي آموزش مختلف(مانند روش سخنرانی، فعالیت در گروه هاي کوچک، نمایش)و ویژگی هاي هر یک بیابند[16].

تشخیص استعدادها، تعیین میزان آنها و تمیز تفاوت هاي فردي در استعدادهاي مختلف مهم ترین کار مربیان است. مربیان باید پیش از اقدام به آموزش از میزان استعدادهاي دانش آموزان اطلاع داشته باشند تا درس خود را بر توانایی ذهنی آنها منطبق کنند.

 

1-3- اهمیت و ضرورت

 

»هر دورانی آموزش و پرورش ویژه خود را می طلبد و پرورش آینده مبتنی بر دانـایی، قـوه تفکـر و قدرت خلاقیت است . مهارت هاي سطوح بالا، تغییر مداوم و سریع نوآوري ها، تحقیـق در آمـوزش، آمـوزش انفرادي، تصمیم گیري هاي گروهی، توجه به نیازهاي محلی و جمعی، رودررویی مستقیم با مـسائل و حـل نوآوري آنها به مدد اندیشه، استفاده از دانش و فن اوري هاي پیشرفته، آموزش از راه دور، استفاده از رایانـه وغیره، از جمله ویژگی هاي آموزش و پرورش در قرن 21 خواهد بود.«[17].   

بر اساس تحقیقات انجام شده، در اغلب مدرسه هاي کشورها، همیشه از یک نظام آموزشی قدیمیکه در آن معلم تدریس می کند و دانش آموز فقط گوش می دهد استفاده می شود[18]. بنابراین شناخت نظام هاي تدریس، فایده ها و موانع به کارگیري این نظام ها و روش هاي مقابله با مشکلات اجراي آنها، بسیار ضروري است.

بر اساس تحقیقات روانشناختی یادگیري، دانش آموزان علی الاصول در کلاس نباید صرفاً درس شنونده باشند، بلکه باید در فعالیت هاي دیگري از قبیل خواندن، نگارش، مباحثه و یا حل مسائل شرکت کنند. از همه مهم تر این است که دانش آموزان باید در فعالیت هاي فکري سطوح بالاتر مانند تجزیه و تحلیل آزمایش، ارزشیابی و حل مسائل درسی و مشکلات آموزشی شرکت کنند[19]. در چنین شرایطی است که دانش آموزان عملاً به یاگیري فعال می پردازند و معنا و مفهوم درس را به درستی درك می کنند. استفاده از این روش ها در کلاس درس،  تأثیر بسیار زیادي بر روند یادگیري دانش آموزان دارد. زیرا دانش آموزان ترجیح می دهند به جاي اینکه معلم تدریس کند و آنها فقط شنونده باشند خود نیز در برخی از فعالیت هاي آموزشی شرکت کنند. در مقایسه ي نتایج از دو روش»نظام آموزشی فردي«و»نظام آموزشی سنتی«تحقیقات نشان می دهد که در روش اول، مهارت هاي فکري و نوشتاري و سطح یادگیري دانش آموزان به گونه اي چشمگیر افزایش می یابد.

هدف از این پژوهش نادیده گرفتن ارزش معلم و نقش کلاس و محیط مدرسه در یادگیري نیست بلکه برعکس ارتقاي نقش راهبردي معلم از مرشد به راهنماست، تأکید ما بیشتر بر این است که در سیر تحولات عظیم و تجهیزات روز افزونی که در حال شکل گیري است محیط جدید در هم تنیدگی بسیاري را در مفاهیم معلم،کتاب،کلاس و مدرسه به وجود می آورد که دیگر نقش معلم را به صورت ساده آموزشی در نمی آورد. نقش معلم بسیار پررنگ تر از نقش سنتی او در کلاس درس و حیطه نفوذ وي نه فقط به مدرسه بلکه به تمامی اوقات و شرایط راهنمایی در یادگیري تسري می یابد.

نکته دیگر تقویت جنبه تعاملی یادگیري است. در فرآیند یادگیري نباید نظام و دستگاه اعصاب مرکزي فرد را به صورت مسیر یک طرفه در نظر گرفت که در آن اطلاع فقط از طرف معلم به حافظه ي بلند مدت فراگیر در حرکت باشد. یادگیري خود جوش و فعال، فرصت تعامل، انتخاب، تصمیم گیري و ارتباط وسیع تري را براي فراگیر ایجاد و زمینه ي تسهیل یادگیري را فراهم می کند.

نگاهی به روانشناسی انسان گرایانه ما را متوجه می سازد که افراد بشر به دلیل انواع الگوهاي یادگیري و رفتاري خود به طور یگانه[8] عمل می کنند. این یگانگی نه به دلیل شیوه اي است که این الگوها را به دست می آورند، بلکه تفاوت افراد وابسته به آن چیزهایی است که فراگرفته اند، صرف نظر از چگونگی یا علت آنچه آموخته اند. پس در حقیقت براي درك بهتر موضوع فردیت و استعدادهاي فردي در یادگیري لازم است دنیاي تجربه شده، که با دنیاي عینی خارجی یا دنیاي واقعیات متفاوت است، مطالعه

 


مقطع : کارشناسی ارشد

دانلود بخشی از یادگیری فیزیک با نظام آموزش فردی (PSI) و مقایسه ی آن با نظام آموزش سنتی با توجه به استعدادهای مختلف دانش آموزان

 

قبل از خرید فایل می توانید با پشتبانی سایت مشورت کنید