مقدمه :
حفاري هر چاه نفت و گاز در واقع حفره هايي از سطح زمين به سمت يك هدف زير زميني در اعمـاقزمين است . بر حسب وضعيت نسبي مكان آغاز حفر چاه در سـطح زمـين و محـل هـدف در اعمـاقزمين ، چاه ها ممكن است مستقيم و يا مايل باشند . اگر محـل حفـر چـاه و هـدف زيـر زمينـي درامتداد قائم باشد . به عبارت ديگر اگر تنها يك فاصله عمودي بين اين دو وجود داشته باشد ، چاه مستقيم يا عمودي و عمليات ايجاد چنين چاهي حفاري مستقيم ناميده مي شود . كه براي حفـراين چاه نياز به اندازه گيري انحراف چاه در فواصل معين حفاري (دليل انحراف چـاه عبـور آن از لايـههاي مختلف با جنسها و سختهاي متفاوت و … مي باشد ) مي باشد تا بوسيله ابزارهاي خـاص ايـنانحرافات تصحيح و چاه در مسير مستقيم عبور كند .
اگر هدف زير زميني نسبت به محل چاه در امتداد قائم نباشد ، يعنـي عـلاوه بـر فاصـله قـائم يـك فاصله افقي نيز بين آنها واقع باشد ، چاه جهـت دار و عمليـات ايجـاد آن حفـاري جهـت دار يـاانحرافي يا گرادار ناميده مي شود .
در مواردي ممكن است به دليل بروز مسائل مختلف در حين عمليات حفاري و بروز موانع قسمتي از يك چاه حفر شده مسدود گردانده شود و سپس در عمق كمتري مسير اين چاه كج شده و از كنار مسير قبلي آن مجددا حفاري و عبور داده مي شود كه به اين عمليات سايد تراكينگ يا اصطلاحا كج كردن چاه گفته مي شود .
البته كنترل مسير چاه نه تنها در مورد چاههاي جهت دار بلكه در حفاري چاههاي مستقيم يا قائم نيز صورت گرفته و تفاوت بيشتر در دفعات و حساسيت اندازه گيري مي باشد . در واقع از زمانيكه در صنعت نفت كاربرد تكنيك حفاري دوراني به صورت شيوه معمول حفاري چاه هاي نفت و گاز در آمد موضوع انحراف چاه ، بروز مسائل مكانيكي مختلف در حين عمليات حفاري و نرسيدن چاه ، كه مستقيم و قائم تصور مي شد به هدف تعيين شده در عمق مورد نظر يا پس از رسيدن چاه به عمق نهايي خود و پايان عمليات بود . برخورد و تداخل چاه هاي در حال حفاري و توليد با يكديگر و مسائل حقوقي ناشي از آن ديگر عامل ايجاد نياز براي بررسي موضوع اندازه گيري زاويه و كنترل انحراف چاه ، ابداع و ساخت ابزار و وسايل لازم براي اين منظور بود .
در واقع هدف از اندازه گيري زاويه انحراف ، تصحيح مسير چاه در حال حفاري و يا حفاري جهت دار مي باشد كه در اين بحث ابتدا به دلايل اندازه گيري زاويه انحراف و كاربردهاي آن را به اختصار شرح مي دهيم سپس به چگونگي اندازه گيري زاويه انحراف چاه و همچنين چگونگي استفاده از اين زاويه و حفاري چاه مي پردازيم .

و بررسي انواع طرح هاي چاه های نفت و گاز ، وعوامل موثربر زاويه انحراف و كنترل آن و طراحی چاه بازاویه انحراف معین (به همراه بررسی روش ها و ابزار های اندازه گیری انحراف چاه)

و بررسي انواع طرح هاي چاه های نفت و گاز ، وعوامل موثربر زاويه انحراف و كنترل آن و طراحی چاه بازاویه انحراف معین (به همراه بررسی روش ها و ابزار های اندازه گیری انحراف چاه)

فهرست مطالب
چكيده …………………………………………………………………………………………………………………………….۱

مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………..۲

فصل اول : دلايل بررسي و اندازه گيري زاويه انحراف واستفاده ازآن در چاههاي نفت و گاز

۱_۱)هدف …………………………………………………………………………………………………………………………….۴
۱_۲ ) تاريخچه ……………………………………………………………………………………………………………………….۴
۱_۳ ) دلايل بررسي و اندازه گيري زاويه انحراف واستفاده ازآن در چاههاي نفت و گاز………………………………………۵
۱_ ۳ _ ۱ )هدايت حفره مستقيم ………………………………………………………………………………………………… ۵
۱ _۳ _۲) مكان غير قابل دسترس ……………………………………………………………………………………………….. ۵
۱_۳_۳) حفاري گسل ……………………………………………………………………………………………………………… ۶
۱_ ۳_۴)حفاري گنبد نمكي…………………………………………………………………………………………………………. ۸
۱_۳_۵) چاه امدادي يا آتشنشان …………………………………………………………………………………………………. ۹
۱_۳ _۶)حفر چند چاه از سكوي نفتي يا جزاير مصنوعي ……………………………………………………………………… ۱۰
۱_۳_۷ ) حفر چندين چاه اكتشافي از يك حفر چاه ……………………………………………………………………………. ۱۱
۱_۳ _۸ ) حفاري افقي ……………………………………………………………………………………………………………. ۱۲
۱_۳_۹ )عبور لوله از زير عوارض سطحي بدون كندن زمين …………………………………………………………………… ۱۳
۱_۳_ ۱۰ )حفاري در مناطق كوهستاني و مرتفع ……………………………………………………………………………… ۱۴
۱_۳_ ۱۱ )حفاري از ساحل به زير دريا ………………………………………………………………………………………….. ۱۵
_ ۳ _۱۲ ) كاربرد چاهها جهت دار براي تصيح عمق ورود به مخزن …………………………………………………………. ۱۵

فصل دوم : روشها و ابزارهاي بررسي و سنجش زاويه انحراف در حفاري چاههاي نفت و گاز

۲_۱ )مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………….. ۱۷
۲-۲ ) انواع ابزار زاويه ياب در حفاري چاههاي مستقيم ………………………………………………………………………..۱۷
۲_۲_ ۱ )گراياب مكانيكي…………………………………………………………………………………………………………. ۱۷
۲_۲_۲) گرايابهاي مغناطيسي ………………………………………………………………………………………………….. ۲۰
۲_۲_۲_۱)گراياب ( زاويه ياب ) تك نگارش ……………………………………………………………………………………… ۲۰
۲_۲_۲_۲) قطعات تشكيل دهنده ابزار گراياب تك نگارش …………………………………………………………………….. ۲۰
۲_۲_۲_۳)ابزار گراياب چند نگارش ……………………………………………………………………………………………….. ۲۱
۲_۲_۲_۴ )قطعات تشكيل دهنده ابزار گراياب چند نگارش …………………………………………………………………… ۲۳
۲_۳) روشهاي وارد كردن ابزار گرايابي در چاه ………………………………………………………………………………. ۲۳
۲_۴)جايروسكوپ ………………………………………………………………………………………………………………….. ۲۶
۲_۴_ ۱)ابزار جايروسكوپ …………………………………………………………………………………………………………. ۲۹
۲_۵) ابزارهاي اندازه گيري زاويه انحراف ديجيتال ………………………………………………………………………………. ۳۰

فصل سوم : بررسي انواع طرحهاي چاهها ، وعوامل موثربر زاويه انحراف و كنترل آن

۳_۱) مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………….. ۳۳
۳_۲) روش ها و فنون حفاري جهت دار با زاويه انحراف معين …………………………………………………………………. ۳۵
۳_۳)عوامل موثر در انحراف زاويه چاه …………………………………………………………………………………………….. ۳۶
۳_۳_۱) انحراف طبيعي چاهها (اثر سازند) ……………………………………………………………………………………… ۳۶
۳_۲_۲) انحناي حفره سگدست ( شدت انحنا) …………………………………………………………………………………. ۳۶
۳_۳ _۳ ) اندازه حفره ………………………………………………………………………………………………………………. ۳۷
۳_۳_۴)اثر چاههاي مجاور …………………………………………………………………………………………………………… ۳۷
۳_ ۳_۵) هيدروليك گل ………………………………………………………………………………………………………………. ۳۸
۳_۴)روشهاي كنترل زاويه انحراف ………………………………………………………………………………………………….. ۳۸
۳_۴_۱) افزايش زاويه انحراف چاه …………………………………………………………………………………………………. ۳۸
۳_۴_۲)كاهش زاويه انحراف چاه …………………………………………………………………………………………………… ۴۱
۳_۵) فنون حفاري جهت دار …………………………………………………………………………………………………………. ۴۲
۳_۵_۱)كنترل شيب چاه …………………………………………………………………………………………………………….. ۴۲
۳_۵_۲) تعيين و كنترل جهت چاه …………………………………………………………………………………………………… ۴۲

فصل چهارم : طراحي چاه با زاويه انحراف معين

۴ _ ۱ ) مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………. ۴۶
۴_۲) انواع هدف در حفاري جهت دار ………………………………………………………………………………………………… ۴۶
۴_۲_ ۱_ الف ) هدف نقطه اي ……………………………………………………………………………………………………….. ۴۶
۴_۲_۲_ ب ) هدف ناحيه اي ………………………………………………………………………………………………………….. ۴۷
۴_۳ ) محاسبات طراحي چاههاي با زاويه از خط قائم ……………………………………………………………………………… ۴۷
۴_۴) زاويه مسافت …………………………………………………………………………………………………………………….. ۴۸
۴_۵) شعاع انحنا ………………………………………………………………………………………………………………………. ۴۹
۴_ ۶) روش طراحي چاه جهت دار با زوايه انحراف …………………………………………………………………………………. ۴۹
۴_۷) برنامه انحراف چاه ………………………………………………………………………………………………………………. ۵۰
۴_ ۸ )حفاري افقي چاه رگ سفيد ۱۱۷ ……………………………………………………………………………………………. ۵۱
۴_ ۹) حفاري انحرافي چاه رگ سفيد ۹۷ …………………………………………………………………………………………… ۵۱

فصل پنجم : نتيجه گيري و پيشنهادات

۵_۱)نتيجهگيري …………………………………………………………………………………………………………………………..۵۳
۵_) پيشنهادات …………………………………………………………………………………………………………………………..۵۳

پيوست ……………………………………………………………………………………………………………………………………. ۵۵

منابعومأخذ …………………………………………………………………………………………………………………………………۷۲

فهرستمنابعفارسي ………………………………………………………………………………………………………………………۷۳

فهرست منابع لاتين …………………………………………………………………………………………………………………….. ۷۳

سايتهاياطلاع رساني …………………………………………………………………………………………………………………….۷۴

جدول ها

جدول ۳ _ ۱ : راهنماي زاويه شيب …………………………………………………………………………………………………. ۴۱

نمودارها

نمودار ۲_۱: نمودار و مقدار انحراف حاصله از دستگاه گراياب ديجيتالي ………………………………………………………….. 42

شكل ها

شكل ۱ _ ۱: نمايي ازهدايت مستقيم چاه ( تصحيح جهت شده )……………………………………………………………. ۶

شكل ۱ _ ۲ : حفاري انحرافي چاه در مناطق غيرقابل دسترس ……………………………………………………………… ۷

شكل ۱ _ ۳ : حفاري انحرافي چاه ۱۱۸ براي گذشتن از مناطق مسكوني …………………………………………………. ۷

شكل ۱ _ ۴ : حفاري انحرافي در گسل با زاويه انحراف مشخص …………………………………………………………….. ۸

شكل ۱ _ ۵ : حفاري انحرافي در گنبد نمكي …………………………………………………………………………………… ۹

شكل ۱ _ ۶ : حفاري انحرافي در چاه آتش گرفته ………………………………………………………………………………۱۰

شكل ۱ _ ۷ : حفر چند چاه از سكوي نفتي …………………………………………………………………………………….۱۱

شكل ۱ _ ۸ : حفر چند چاه از يك حفره چاه …………………………………………………………………………………….۱۲

شكل ۱ _ ۹ : حفاري افقي با استفاده از ابزار انحراف دهنده …………………………………………………………………۱۳

شكل ۱ _ ۱۰: عبور لوله با استفاده از حفاري انحرافي از زير رودخانه ……………………………………………………….۱۴

شكل ۲ _ ۱ : ديسك يك شيب كه ۳ بار انحراف چاه را ثبت كرده است …………………………………………………… ۱۸

شكل ۲ _ ۲ : مجموعه زاويه ياب مضاعف ، ديسك و اژدر ، مجموعه كه به پايداركننده و نيزه مجهز است …………. ۱۹

شكل ۲_۳ :تصوير پاندول _ قطب نما كه توسط دوربين عكاسي داخل زاويه ياب گرفته شده است ……………………. ۲۱

شكل ۲_۴ : قطعه پاندول _ قطب نما زاويه ياب مغناطيسي تك نگارش ……………………………………………………. ۲۲

شكل ۲_۵: ديسكها با زواياي مختلف گراياب تك نگارش مغناطيسي ……………………………………………………….. ۲۴

شكل ۲ _ ۶ : سه روش وارد كردن اژدر كه در صفحه قبل توضيح آن داده شده است ………………………………………۲۵

شكل ۲ _ ۷ : طرز قرار گرفتن گراياب در مجموعه ته چاهي ( لوله حفاري ، مته و غيره ….) ………………………………۲۶

شكل ۲ _ ۸ : يك جايرو آزاد …………………………………………………………………………………………………….. ۲۷

شكل ۲_۹: ابزار جايرو و قسمتهاي مختلف آن ………………………………………………………………………….. ۲۸

شكل ۲_۱۰: يك جايروي نمادين ……………………………………………………………………………………………… ۳۰

شكل ۳ _ ۱ : انواع طرحهاي حفره هاي جهت دار ………………………………………………………………………… ۳۴

شكل ۳ _ ۲ : يك نوع ابزار خمش چاه …………………………………………………………………………………………۴۰

شكل ۴ _ ۱ : انواع هدف در حفاري انحرافي با زاويه انحراف مشخص …………………………………………………… ۴۷

فصل اول

دلايل بررسي و اندازه گيري زاويه انحراف و استفاده از آن در چاههاي نفت و گاز
فصل اول : دلايل بررسي و اندازه گيري زاويه انحراف و استفاده از آن در چاههاي نفت و گاز
۱_۱ _ هدف
نياز به انرژي روز به روز فزونتر مي گردد و از آنجائيكه حفاري براي نفت و گاز به دليل كشف مخـازنساده تر و مشخص تر در سالهاي قبل روز به روز مشكلتر گرديده ، نياز به حفر چاه با دقت بالا روز بـهروز افزونتر مي گردد كه اين امر نياز به ابزار و فنون حفاري با زواياي معين را هر چه بيشتر لازم مـيكند .
بنابراين با استفاده از فنون خاص مي توان زاويه انحراف چاه در حين حفر را اندازه گيـري نمـود و بـابررسي آن ، با تصحيح جهت ، به نقطه هدف مورد نظر رسيد . در اينجـا هـدف مـا بررسـي و انـدازهگيري زواياي انحراف ، دلايل اندازه گيري و موارد استفاده آنها در چاههاي نفت و گاز مي باشد .
۱_۲ _ تاريخچه
حفاري جهت دار با زاويه انحراف معين براي اولين بار در سال ۱۹۲۹ با ساخت دستگاه هـاي دقيـقاندازه گيري زاويه چاه (inclination) مورد توجـه قـرار گرفـت. در اوائـل دهـه ۱۹۳۰ اولـين چـاه
جهت دار در خليج هانتينگتون كاليفرنيا حفاري شد. به تدريج با توسعه ميدان نفتي خليج هانتينگتون و حفر دو حلقه چاه جهت دار ديگر، چاه هايي به دست آمد كه ميزان توليد بيشتري داشتند.

حفاري جهت داربا زاويه انحراف معين تا سال ۱۹۳۴ طرفداران چنداني نداشت، تا ايـن كـه در ايـنسال يك چاه در كنرو (Conroe) تگزاس دچار فوران (Blow out) شد. در ايـن هنگـام پيشـنهادشد با حفر يك چاه جهت دار با زاويه انحراف معين ، براي برخورد با چاه اول و پمپ گل به درون آن ،مانع از ادامه فوران شوند (well killing) . با انجام موفقيت آميز اين پروژه، حفاري جهـت دار بـهعنوان راه حلي براي مسائل دشوار و دستيابي به مخازن پيچيده از سوي شركت هـاي حفـاري و نيـزمشتري ها مورد استقبال قرار گرفت كه نياز به ساخت تجهيزات دقيق اندازه گيري زاويه انحـراف روز روز به روز به امري ضروري تر تبديل گرديد . [۵] .
امروزه ، باتوجه به بالا بودن هزينه هاي جاري براي توليد و استخراج نفت و گاز ، حفاري جهت دار به عنوان يك ضرورت جلوه مـي كنـد . مـ ي تـوان گفـت مهـم تـرين خصوصـيت ايـن روش آن اسـت كـهتوليد كنندگان را در سراسر جهان قادر مي سازد از مخازني برداشت نمايند كه برداشت از آن ها از نظـراقتصادي با هيچ روش ديگري امكان پذير نيست . ويا اينكـه چـاهي بـا جهـت تقريًبًـًا مسـتقيم حفـركرد .
امروزه دستگاه هاي “MWD” با موتورهاي گل قابـل هـدايت، رانـده مـي شـوند . نمونـه جديـد ايـندستگاه ها به همراه دستگاه هاي لاگ اشعه گاما و مقاومت، ساخته شده است كه همزمـان بـا عمليـاتحفاري، امكان بررسي و شناسايي سازند را فراهم مي آورد.
۱_۳_دلايل بررسي و اندازه گيري زاويه انحراف واستفاده ازآن در چاههاي نفت و گاز
۱_ ۳ _ ۱ _هدايت حفره مستقيم :
در هنگام حفاري چاههاي نفت و گاز بدلايل مختلف از جمله دلايل زمين شناسي نظير تغيير جنس و سختي سنگهاي تشكيل دهنده سازند و نيز شيب و آزيموت لايه هـا و ديگـر مشخصـات سـاختاري ودلايل مكانيكي ، نيروهاي جانبي مختلفي به مته وارد مي شود كه در نهايت مته در راستاي برآيند اين نيروهاي جانبي و نيروي ثقل از راستاي خط قائم منحرف مي شود .
اين نيروهاي جانبي بعلل مختلف و متعدد همواره در تغييرند ، بنابراين برآيند و در نتيجه راستاي نفوذ مته تغيير مي يابد . هر چند مقادير نيروهاي جانبي وارده اغلب جزئي و كم مـي باشـد امـا بهـر حـالسبب مي شوند كه مته بارها از خط قائم ، و مسير چـاه بـا زوايـاي مختلـف و در جهتهـاي گونـاگونمنحرف شود ، كه به چاه شكل پيچ در پيچ و پر پيچ و خـم ، اصـطلاًحًا كـژ و مـژ دهـد. در حفـاريچاههاي نفت و گاز هدف كم كردن هر چه بيشتر زاويه انحراف و رسيدن مته به نقطه مورد نظـر مـيباشد .
براي حصول اين امر در فواصل معين با وسايل و ابزار مخصوص زاويه انحراف چاه از مقدار هدف اندازه گيري شده و با ابزار خاصي تصحيح مي گردد تا مته به هدف مورد نظر يعني به مخزن نفت و گـاز درمحل مناسب برخورد نمايد .
اين دليل مهمترين دليل بررسي و اندازه گيري زاويه انحراف در چاههاي نفت و گاز و
استفاده از ابزار انحراف دهنده است ، ( در واقع داشتن يك چاه تقرًيًبًاً مستقيم ) اما دلايل ديگري هم در بررسي و اندازه گيري و استفاده از زاويه انحراف در چاههاي نفت و گاز وجود دارد كـه در زيـر بـهطور اختصار به آنها مي پردازيم .[۳]
۱ _۳ _۲_ مكان غير قابل دسترس :
اين عنوان در كنـار حفـاري جهـت دار كنتـرل شـده خـود مشـخص كننـده اسـتفاده اش مي باشد . در دسترس نبودن محل مناسب براي حفر چاه در بالاي سازند بهره ده لـزوم سـاختن محل حفر چـاه در مكـاني دورتـر و انتقـال دكـل روي آن و حفـاري چـاه جهـت دار را باعـث مي شود . سازند توليدي ممكن است زير تاسيساتي باشد كه قابل انتقال نيسـتند. وجـود رودخانـه، كوه ، بندرگاه ، مناطق مسكوني و غيره نيز در اين طبقه بندي قرار مي گيرد . كه براي اين امر بـااستفاده از بررسي اندازه انحراف مورد لزوم و دادن آن انحراف بوسيله ابزارهاي انحراف دهنده چاه را به هدف مورد نظر مي رسانيم .[۳]
نمونه مشخص اين مسأله در ميدان نفتي اهواز است كه قسمتي از بخش غربي مخـزن آسـماري آن، توسط مناطق مسكوني پوشيده شده است و بدين منظور چاه اهـواز۱۱۸ ، انحرافـي حفـاري گرديـدهاست . [۲] و همچنين مي توان ناحيه كيان آباد و كوروش و ملي راه اهواز را نام برد . [۵]

و بررسي انواع طرح هاي چاه های نفت و گاز ، وعوامل موثربر زاويه انحراف و كنترل آن و طراحی چاه بازاویه انحراف معین (به همراه بررسی روش ها و ابزار های اندازه گیری انحراف چاه)

و بررسي انواع طرح هاي چاه های نفت و گاز ، وعوامل موثربر زاويه انحراف و كنترل آن و طراحی چاه بازاویه انحراف معین (به همراه بررسی روش ها و ابزار های اندازه گیری انحراف چاه)

فصل دوم

روشها و ابزارهاي بررسي و سنجش زاويه انحراف در
حفاري چاههاي نفت و گاز

۲_۱ _مقدمه :
در حفاري و مخصوصا فن حفاري جهت دار فرآيند اندازه گيري بـراي تعيـين مسـير حفـره نقـش مهمي را ايفا مي كند . براي گرفتن تصميم هاي عديده فني مربوط به زمين شناسي آگاهي از مسير دقيق حفره بسيار مهم است .همچنين فرو نشاندن يك چاه فوران كرده بوسيله يك چاه امدادي يا آتشنشان وقتي موفقيت آميز خواهد بود كه مسير حفره به طور دقيق مشـخص باشـد . موقعيـتچاه فوران كرده شايد بهترين دليل براي توجيه تهيه يك برنامه اندازه گيـري دقيـق و بـه كـارگيريكامل آن باشد، اندازه گيري زواياي چاههاي جهت دار كما بيش همانند حفره هايي است كـه اسًـًمًاعمودي حفاري مي شوند . البته اين چاهها در حقيقت عمودي نبوده و فقط در حين حفاري زاويه و ميزان انحرافشان از خط قائم كنترل مي شود بدون آنكه در جهت آنها كنترلي اعمال گردد .
هر چه داده هاي بيشتري از شكل هندسي حفره وجود داشته باشـد ، مسـير چـاه بيشـتر تحـت كنترل بوده و البته چاه امدادي آسانتر و زودتر خواهد توانست به چاه فوران كرده كمك كند .
براي تعيين مسير حفره فقط شيب حفره و آزيموت نقاط متوالي در حفره انـدازه گيـري شـده وهمراه با بخشهاي مربوطه يادداشت مي شود .

۲_ ۲_ انواع ابزار زاويه ياب در حفاري چاههاي مستقيم :
۲_۲_ ۱ گراياب مكانيكي :
ابزارهاي انحراف نگار يا زاويه ياب ( DEVIATION RECORDEP ) فقط زاويه انحراف
چاه از خط قائم را اندازه گيري مي كنند . به عبارت ديگر اين ابزارها در واقع تنها دور و نزديك شدن چاه از خط قـائم را نشـان داده و وضـعيت انحـراف را نسـبت بـه جهـت جغرافيـايي مغناطيسـي مشخص نمي كند ، حال آنكه ابزارهاي مورد استفاده در حفاري جهت دار كنترل شده زاويه انحراف و جهت آنرا با هم ثبت مي كنند .
ابزارهاي انحراف نگار مختلفي براي حفاري چاههاي مستقيم وجود دارند . اصل اساسي به كار رفته در همه اين ابزارها اثر پاندولي است . پاندول روي يك پاشنه گردان قرار گرفته و زاويه انحـراف چـاه رابروي ديسك نگارش نشان مي دهد . ديسك از كاغذ يا مقوا يا مواد
فلزي ساخته مي شود و روي آن دايره هاي هم مركز چاپ شده اند كه درجه بندي زواياي شـيب را نشان مي دهند . در اين وسيله يك مكانيزم زمان سـنج يـا سـاعت اسـتفاده مـي شـود تـااطمينان حاصل گردد سوراخ شدن ( علامت خوردن ) ديسك زماني انجام مي گيرد كه پاندول به حالت سكون در آمده است به اين منظور زمان لازم براي رسيدن ابزار بـه چـاه و بـه حالـت
۱۷
سكون در آمدن ابزار ، بر روي زمان سنج آن قابل تنظيم است عموًمًـًا در زاويـه يابهـاي چاههـاي مستقيم از نگارنده مضـاعف اسـتفاده مـي شـود ايـن وسـيله ابـزار نگارنـده ايسـت كـه در يـك اژدر( RECORDER ASSEMBLY )قرار مي گيرد . مضاعف يعني دو بار روي كاغذ سـوراخ ايجـاد مي شود ( دو بار زاويه خوانده مي شود ) تا مشخص شود كه پاندول در حالت سكون در آمده يا نه . اگر زاويه ياب درست باشد دو سوراخ روي همديگر قرار مي گيرند .[۳]

نوع ديگر زاويه ياب چاههاي مستقيم كه در اصل پاندولي كار مي كند زاويه يـاب چنـد نگـارش ( Multiple recorder ) است كه در هر بار مي تواند چند بار زاويه يابي كند [۲].

كل ۲ _ ۲ : مجموعه زاويه ياب مضاعف ، ديسك و اژدر ، مجموعه كه به پايداركننده و نيزه مجهز است .

_۲_۲_ گرايابهاي مغناطيسي :
گرايابهاي مغناطيسي معمولا شامل زمان سنج ، قطب نما ، و دوربين عكاسي و الكتـرو _ موتـور وباطري است كه شامل موارد زير است :
۲_۲_۲_۱_گراياب ( زاويه ياب ) تك نگارش :
اين وسيله در وهله اول براي اندازه گيري شيب و موقعيت موتورهاي ته چاهي طراحي شده است و مي توان براساس آن مته و موتور ته چاهي را به سمت دلخواه هدايت نمود و در مرحلـه دوم بـراياندازه گيري آزيموت و زاويه انحراف در فواصل مشخص بسيار مناسب مي باشـد و بـدين ترتيـب مـيتوان براساس داده هاي آن به حفاري پرداخت .
اين وسيله در هربار اندازه گيري ( پايين رفتن در چاه ) فقـط قـادر اسـت پارامترهـا را در يـك نقطـه اندازه گيري و ثبت كند در حاليكه ابزار چندنگارش مي تواند چند نقطه( يعني در هر بار فرو رفتن در چاه چند بار زاويه را بررسي نمايد ) را بررسي كند . البته كار با نوع تك نگارش ساده تر است .
براي اندازه گيري اين ابزار در يك پوسته محفوظ، از فشار بيروني در رشته حفاري پـايين مـي رود( در منطقه لوله هاي وزنه ) قرار مي گيرد بعد از تمام شدن زمان سوئيچ به دوربين عكاسـي فرمان مي دهد و عكسي گرفته مي شود كه پس از خـارج شـدن از چـاه و چـاپ شـدن آن زاويـه وآزيموت انحراف ثبت مي شود . دايره هاي كوچك واقع در تصاوير ، تصوير پاندول و قطب نما را نشان مي دهد كه توسط دوربين گرفته شده و روي صفحه ظاهر شده است . در مركز دايـره هـاي كوچـكيك نقطه قرار گرفته كه نشاندهنده مركز چاه است . با توجه به ايـن نقطـه مـي تـوان گـراي چـاه راخواند(شكل ۲_۳) . [۲] البته گراي مغناطيسي اكثرا با گراي واقعي تفاوت دارد و طرح ريزي چاهها براساس گراي واقعي است به همين دليل گراي مغناطيسي بايد تصحيح شود .
اين اختلاف به دليل عدم انطباق جهت شمال جغرافيايي با شمال مغناطيسي است كه كمـي بـاهم فاصله دارند و بين آنها زاويه اي وجود دارد كه به آن انحراف مغناطيسي گفته مي شود .
براي بيرون آوردن ابزار گراياب مغناطيسي يك نگارش از چنگك مانده گيري و كابل اسـتفاده مي شود و از معايب اين وسيله اين است كه مدت كمي تا دمـاي۱۳۰ درجـه سـانتيگراد را تحمل مي كند و اگر مدت طولاني در اين دما نياز باشد كه كار كند نياز به يك عايق دارد .[۳]
۲_۲_۲_۲_ قطعات تشكيل دهنده ابزار گراياب تك نگارش :
اين وسيله از قطعه پاندول ، قطب نما و بدنه دوربين كه هر دو قطعه قابل پـيچ شـدن در يكديگرنـد،تشكيل گرديده است .
اساس اندازه گيري، زاويه و جهت انحراف قطعه پاندول قطب نما است . اين قطعه در انتهـاي ابـزار بـاقابليت باز شدن از بدنه دوربين مي باشد ، كه مي تـوان آنـرا برحسـب شـيب حفـره كـه حـدس زده مي شود با قطعه پاندول قطب نمائي با درجه بندي مناسب شيب حفره، در ابزار قرار داد .


مقطع : کارشناسی ارشد

قیمت 25 هزار تومان

خرید فایل pdf به همراه فایلword

قیمت:35هزار تومان