مقدمه :
حفاری هر چاه نفت و گاز در واقع حفره هایی از سطح زمین به سمت یک هدف زیر زمینی در اعمـاقزمین است . بر حسب وضعیت نسبی مکان آغاز حفر چاه در سـطح زمـین و محـل هـدف در اعمـاقزمین ، چاه ها ممکن است مستقیم و یا مایل باشند . اگر محـل حفـر چـاه و هـدف زیـر زمینـی درامتداد قائم باشد . به عبارت دیگر اگر تنها یک فاصله عمودی بین این دو وجود داشته باشد ، چاه مستقیم یا عمودی و عملیات ایجاد چنین چاهی حفاری مستقیم نامیده می شود . که برای حفـراین چاه نیاز به اندازه گیری انحراف چاه در فواصل معین حفاری (دلیل انحراف چـاه عبـور آن از لایـههای مختلف با جنسها و سختهای متفاوت و … می باشد ) می باشد تا بوسیله ابزارهای خـاص ایـنانحرافات تصحیح و چاه در مسیر مستقیم عبور کند .
اگر هدف زیر زمینی نسبت به محل چاه در امتداد قائم نباشد ، یعنـی عـلاوه بـر فاصـله قـائم یـک فاصله افقی نیز بین آنها واقع باشد ، چاه جهـت دار و عملیـات ایجـاد آن حفـاری جهـت دار یـاانحرافی یا گرادار نامیده می شود .
در مواردی ممکن است به دلیل بروز مسائل مختلف در حین عملیات حفاری و بروز موانع قسمتی از یک چاه حفر شده مسدود گردانده شود و سپس در عمق کمتری مسیر این چاه کج شده و از کنار مسیر قبلی آن مجددا حفاری و عبور داده می شود که به این عملیات ساید تراکینگ یا اصطلاحا کج کردن چاه گفته می شود .
البته کنترل مسیر چاه نه تنها در مورد چاههای جهت دار بلکه در حفاری چاههای مستقیم یا قائم نیز صورت گرفته و تفاوت بیشتر در دفعات و حساسیت اندازه گیری می باشد . در واقع از زمانیکه در صنعت نفت کاربرد تکنیک حفاری دورانی به صورت شیوه معمول حفاری چاه های نفت و گاز در آمد موضوع انحراف چاه ، بروز مسائل مکانیکی مختلف در حین عملیات حفاری و نرسیدن چاه ، که مستقیم و قائم تصور می شد به هدف تعیین شده در عمق مورد نظر یا پس از رسیدن چاه به عمق نهایی خود و پایان عملیات بود . برخورد و تداخل چاه های در حال حفاری و تولید با یکدیگر و مسائل حقوقی ناشی از آن دیگر عامل ایجاد نیاز برای بررسی موضوع اندازه گیری زاویه و کنترل انحراف چاه ، ابداع و ساخت ابزار و وسایل لازم برای این منظور بود .
در واقع هدف از اندازه گیری زاویه انحراف ، تصحیح مسیر چاه در حال حفاری و یا حفاری جهت دار می باشد که در این بحث ابتدا به دلایل اندازه گیری زاویه انحراف و کاربردهای آن را به اختصار شرح می دهیم سپس به چگونگی اندازه گیری زاویه انحراف چاه و همچنین چگونگی استفاده از این زاویه و حفاری چاه می پردازیم .

و بررسی انواع طرح های چاه های نفت و گاز ، وعوامل موثربر زاویه انحراف و کنترل آن و طراحی چاه بازاویه انحراف معین (به همراه بررسی روش ها و ابزار های اندازه گیری انحراف چاه)

و بررسی انواع طرح های چاه های نفت و گاز ، وعوامل موثربر زاویه انحراف و کنترل آن و طراحی چاه بازاویه انحراف معین (به همراه بررسی روش ها و ابزار های اندازه گیری انحراف چاه)

فهرست مطالب
چکیده …………………………………………………………………………………………………………………………….۱

مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………..۲

فصل اول : دلایل بررسی و اندازه گیری زاویه انحراف واستفاده ازآن در چاههای نفت و گاز

۱_۱)هدف …………………………………………………………………………………………………………………………….۴
۱_۲ ) تاریخچه ……………………………………………………………………………………………………………………….۴
۱_۳ ) دلایل بررسی و اندازه گیری زاویه انحراف واستفاده ازآن در چاههای نفت و گاز………………………………………۵
۱_ ۳ _ ۱ )هدایت حفره مستقیم ………………………………………………………………………………………………… ۵
۱ _۳ _۲) مکان غیر قابل دسترس ……………………………………………………………………………………………….. ۵
۱_۳_۳) حفاری گسل ……………………………………………………………………………………………………………… ۶
۱_ ۳_۴)حفاری گنبد نمکی…………………………………………………………………………………………………………. ۸
۱_۳_۵) چاه امدادی یا آتشنشان …………………………………………………………………………………………………. ۹
۱_۳ _۶)حفر چند چاه از سکوی نفتی یا جزایر مصنوعی ……………………………………………………………………… ۱۰
۱_۳_۷ ) حفر چندین چاه اکتشافی از یک حفر چاه ……………………………………………………………………………. ۱۱
۱_۳ _۸ ) حفاری افقی ……………………………………………………………………………………………………………. ۱۲
۱_۳_۹ )عبور لوله از زیر عوارض سطحی بدون کندن زمین …………………………………………………………………… ۱۳
۱_۳_ ۱۰ )حفاری در مناطق کوهستانی و مرتفع ……………………………………………………………………………… ۱۴
۱_۳_ ۱۱ )حفاری از ساحل به زیر دریا ………………………………………………………………………………………….. ۱۵
_ ۳ _۱۲ ) کاربرد چاهها جهت دار برای تصیح عمق ورود به مخزن …………………………………………………………. ۱۵

فصل دوم : روشها و ابزارهای بررسی و سنجش زاویه انحراف در حفاری چاههای نفت و گاز

۲_۱ )مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………….. ۱۷
۲-۲ ) انواع ابزار زاویه یاب در حفاری چاههای مستقیم ………………………………………………………………………..۱۷
۲_۲_ ۱ )گرایاب مکانیکی…………………………………………………………………………………………………………. ۱۷
۲_۲_۲) گرایابهای مغناطیسی ………………………………………………………………………………………………….. ۲۰
۲_۲_۲_۱)گرایاب ( زاویه یاب ) تک نگارش ……………………………………………………………………………………… ۲۰
۲_۲_۲_۲) قطعات تشکیل دهنده ابزار گرایاب تک نگارش …………………………………………………………………….. ۲۰
۲_۲_۲_۳)ابزار گرایاب چند نگارش ……………………………………………………………………………………………….. ۲۱
۲_۲_۲_۴ )قطعات تشکیل دهنده ابزار گرایاب چند نگارش …………………………………………………………………… ۲۳
۲_۳) روشهای وارد کردن ابزار گرایابی در چاه ………………………………………………………………………………. ۲۳
۲_۴)جایروسکوپ ………………………………………………………………………………………………………………….. ۲۶
۲_۴_ ۱)ابزار جایروسکوپ …………………………………………………………………………………………………………. ۲۹
۲_۵) ابزارهای اندازه گیری زاویه انحراف دیجیتال ………………………………………………………………………………. ۳۰

فصل سوم : بررسی انواع طرحهای چاهها ، وعوامل موثربر زاویه انحراف و کنترل آن

۳_۱) مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………….. ۳۳
۳_۲) روش ها و فنون حفاری جهت دار با زاویه انحراف معین …………………………………………………………………. ۳۵
۳_۳)عوامل موثر در انحراف زاویه چاه …………………………………………………………………………………………….. ۳۶
۳_۳_۱) انحراف طبیعی چاهها (اثر سازند) ……………………………………………………………………………………… ۳۶
۳_۲_۲) انحنای حفره سگدست ( شدت انحنا) …………………………………………………………………………………. ۳۶
۳_۳ _۳ ) اندازه حفره ………………………………………………………………………………………………………………. ۳۷
۳_۳_۴)اثر چاههای مجاور …………………………………………………………………………………………………………… ۳۷
۳_ ۳_۵) هیدرولیک گل ………………………………………………………………………………………………………………. ۳۸
۳_۴)روشهای کنترل زاویه انحراف ………………………………………………………………………………………………….. ۳۸
۳_۴_۱) افزایش زاویه انحراف چاه …………………………………………………………………………………………………. ۳۸
۳_۴_۲)کاهش زاویه انحراف چاه …………………………………………………………………………………………………… ۴۱
۳_۵) فنون حفاری جهت دار …………………………………………………………………………………………………………. ۴۲
۳_۵_۱)کنترل شیب چاه …………………………………………………………………………………………………………….. ۴۲
۳_۵_۲) تعیین و کنترل جهت چاه …………………………………………………………………………………………………… ۴۲

فصل چهارم : طراحی چاه با زاویه انحراف معین

۴ _ ۱ ) مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………. ۴۶
۴_۲) انواع هدف در حفاری جهت دار ………………………………………………………………………………………………… ۴۶
۴_۲_ ۱_ الف ) هدف نقطه ای ……………………………………………………………………………………………………….. ۴۶
۴_۲_۲_ ب ) هدف ناحیه ای ………………………………………………………………………………………………………….. ۴۷
۴_۳ ) محاسبات طراحی چاههای با زاویه از خط قائم ……………………………………………………………………………… ۴۷
۴_۴) زاویه مسافت …………………………………………………………………………………………………………………….. ۴۸
۴_۵) شعاع انحنا ………………………………………………………………………………………………………………………. ۴۹
۴_ ۶) روش طراحی چاه جهت دار با زوایه انحراف …………………………………………………………………………………. ۴۹
۴_۷) برنامه انحراف چاه ………………………………………………………………………………………………………………. ۵۰
۴_ ۸ )حفاری افقی چاه رگ سفید ۱۱۷ ……………………………………………………………………………………………. ۵۱
۴_ ۹) حفاری انحرافی چاه رگ سفید ۹۷ …………………………………………………………………………………………… ۵۱

فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادات

۵_۱)نتیجهگیری …………………………………………………………………………………………………………………………..۵۳
۵_) پیشنهادات …………………………………………………………………………………………………………………………..۵۳

پیوست ……………………………………………………………………………………………………………………………………. ۵۵

منابعومأخذ …………………………………………………………………………………………………………………………………۷۲

فهرستمنابعفارسی ………………………………………………………………………………………………………………………۷۳

فهرست منابع لاتین …………………………………………………………………………………………………………………….. ۷۳

سایتهایاطلاع رسانی …………………………………………………………………………………………………………………….۷۴

جدول ها

جدول ۳ _ ۱ : راهنمای زاویه شیب …………………………………………………………………………………………………. ۴۱

نمودارها

نمودار ۲_۱: نمودار و مقدار انحراف حاصله از دستگاه گرایاب دیجیتالی ………………………………………………………….. 42

شکل ها

شکل ۱ _ ۱: نمایی ازهدایت مستقیم چاه ( تصحیح جهت شده )……………………………………………………………. ۶

شکل ۱ _ ۲ : حفاری انحرافی چاه در مناطق غیرقابل دسترس ……………………………………………………………… ۷

شکل ۱ _ ۳ : حفاری انحرافی چاه ۱۱۸ برای گذشتن از مناطق مسکونی …………………………………………………. ۷

شکل ۱ _ ۴ : حفاری انحرافی در گسل با زاویه انحراف مشخص …………………………………………………………….. ۸

شکل ۱ _ ۵ : حفاری انحرافی در گنبد نمکی …………………………………………………………………………………… ۹

شکل ۱ _ ۶ : حفاری انحرافی در چاه آتش گرفته ………………………………………………………………………………۱۰

شکل ۱ _ ۷ : حفر چند چاه از سکوی نفتی …………………………………………………………………………………….۱۱

شکل ۱ _ ۸ : حفر چند چاه از یک حفره چاه …………………………………………………………………………………….۱۲

شکل ۱ _ ۹ : حفاری افقی با استفاده از ابزار انحراف دهنده …………………………………………………………………۱۳

شکل ۱ _ ۱۰: عبور لوله با استفاده از حفاری انحرافی از زیر رودخانه ……………………………………………………….۱۴

شکل ۲ _ ۱ : دیسک یک شیب که ۳ بار انحراف چاه را ثبت کرده است …………………………………………………… ۱۸

شکل ۲ _ ۲ : مجموعه زاویه یاب مضاعف ، دیسک و اژدر ، مجموعه که به پایدارکننده و نیزه مجهز است …………. ۱۹

شکل ۲_۳ :تصویر پاندول _ قطب نما که توسط دوربین عکاسی داخل زاویه یاب گرفته شده است ……………………. ۲۱

شکل ۲_۴ : قطعه پاندول _ قطب نما زاویه یاب مغناطیسی تک نگارش ……………………………………………………. ۲۲

شکل ۲_۵: دیسکها با زوایای مختلف گرایاب تک نگارش مغناطیسی ……………………………………………………….. ۲۴

شکل ۲ _ ۶ : سه روش وارد کردن اژدر که در صفحه قبل توضیح آن داده شده است ………………………………………۲۵

شکل ۲ _ ۷ : طرز قرار گرفتن گرایاب در مجموعه ته چاهی ( لوله حفاری ، مته و غیره ….) ………………………………۲۶

شکل ۲ _ ۸ : یک جایرو آزاد …………………………………………………………………………………………………….. ۲۷

شکل ۲_۹: ابزار جایرو و قسمتهای مختلف آن ………………………………………………………………………….. ۲۸

شکل ۲_۱۰: یک جایروی نمادین ……………………………………………………………………………………………… ۳۰

شکل ۳ _ ۱ : انواع طرحهای حفره های جهت دار ………………………………………………………………………… ۳۴

شکل ۳ _ ۲ : یک نوع ابزار خمش چاه …………………………………………………………………………………………۴۰

شکل ۴ _ ۱ : انواع هدف در حفاری انحرافی با زاویه انحراف مشخص …………………………………………………… ۴۷

فصل اول

دلایل بررسی و اندازه گیری زاویه انحراف و استفاده از آن در چاههای نفت و گاز
فصل اول : دلایل بررسی و اندازه گیری زاویه انحراف و استفاده از آن در چاههای نفت و گاز
۱_۱ _ هدف
نیاز به انرژی روز به روز فزونتر می گردد و از آنجائیکه حفاری برای نفت و گاز به دلیل کشف مخـازنساده تر و مشخص تر در سالهای قبل روز به روز مشکلتر گردیده ، نیاز به حفر چاه با دقت بالا روز بـهروز افزونتر می گردد که این امر نیاز به ابزار و فنون حفاری با زوایای معین را هر چه بیشتر لازم مـیکند .
بنابراین با استفاده از فنون خاص می توان زاویه انحراف چاه در حین حفر را اندازه گیـری نمـود و بـابررسی آن ، با تصحیح جهت ، به نقطه هدف مورد نظر رسید . در اینجـا هـدف مـا بررسـی و انـدازهگیری زوایای انحراف ، دلایل اندازه گیری و موارد استفاده آنها در چاههای نفت و گاز می باشد .
۱_۲ _ تاریخچه
حفاری جهت دار با زاویه انحراف معین برای اولین بار در سال ۱۹۲۹ با ساخت دستگاه هـای دقیـقاندازه گیری زاویه چاه (inclination) مورد توجـه قـرار گرفـت. در اوائـل دهـه ۱۹۳۰ اولـین چـاه
جهت دار در خلیج هانتینگتون کالیفرنیا حفاری شد. به تدریج با توسعه میدان نفتی خلیج هانتینگتون و حفر دو حلقه چاه جهت دار دیگر، چاه هایی به دست آمد که میزان تولید بیشتری داشتند.

حفاری جهت داربا زاویه انحراف معین تا سال ۱۹۳۴ طرفداران چندانی نداشت، تا ایـن کـه در ایـنسال یک چاه در کنرو (Conroe) تگزاس دچار فوران (Blow out) شد. در ایـن هنگـام پیشـنهادشد با حفر یک چاه جهت دار با زاویه انحراف معین ، برای برخورد با چاه اول و پمپ گل به درون آن ،مانع از ادامه فوران شوند (well killing) . با انجام موفقیت آمیز این پروژه، حفاری جهـت دار بـهعنوان راه حلی برای مسائل دشوار و دستیابی به مخازن پیچیده از سوی شرکت هـای حفـاری و نیـزمشتری ها مورد استقبال قرار گرفت که نیاز به ساخت تجهیزات دقیق اندازه گیری زاویه انحـراف روز روز به روز به امری ضروری تر تبدیل گردید . [۵] .
امروزه ، باتوجه به بالا بودن هزینه های جاری برای تولید و استخراج نفت و گاز ، حفاری جهت دار به عنوان یک ضرورت جلوه مـی کنـد . مـ ی تـوان گفـت مهـم تـرین خصوصـیت ایـن روش آن اسـت کـهتولید کنندگان را در سراسر جهان قادر می سازد از مخازنی برداشت نمایند که برداشت از آن ها از نظـراقتصادی با هیچ روش دیگری امکان پذیر نیست . ویا اینکـه چـاهی بـا جهـت تقریًبًـًا مسـتقیم حفـرکرد .
امروزه دستگاه های “MWD” با موتورهای گل قابـل هـدایت، رانـده مـی شـوند . نمونـه جدیـد ایـندستگاه ها به همراه دستگاه های لاگ اشعه گاما و مقاومت، ساخته شده است که همزمـان بـا عملیـاتحفاری، امکان بررسی و شناسایی سازند را فراهم می آورد.
۱_۳_دلایل بررسی و اندازه گیری زاویه انحراف واستفاده ازآن در چاههای نفت و گاز
۱_ ۳ _ ۱ _هدایت حفره مستقیم :
در هنگام حفاری چاههای نفت و گاز بدلایل مختلف از جمله دلایل زمین شناسی نظیر تغییر جنس و سختی سنگهای تشکیل دهنده سازند و نیز شیب و آزیموت لایه هـا و دیگـر مشخصـات سـاختاری ودلایل مکانیکی ، نیروهای جانبی مختلفی به مته وارد می شود که در نهایت مته در راستای برآیند این نیروهای جانبی و نیروی ثقل از راستای خط قائم منحرف می شود .
این نیروهای جانبی بعلل مختلف و متعدد همواره در تغییرند ، بنابراین برآیند و در نتیجه راستای نفوذ مته تغییر می یابد . هر چند مقادیر نیروهای جانبی وارده اغلب جزئی و کم مـی باشـد امـا بهـر حـالسبب می شوند که مته بارها از خط قائم ، و مسیر چـاه بـا زوایـای مختلـف و در جهتهـای گونـاگونمنحرف شود ، که به چاه شکل پیچ در پیچ و پر پیچ و خـم ، اصـطلاًحًا کـژ و مـژ دهـد. در حفـاریچاههای نفت و گاز هدف کم کردن هر چه بیشتر زاویه انحراف و رسیدن مته به نقطه مورد نظـر مـیباشد .
برای حصول این امر در فواصل معین با وسایل و ابزار مخصوص زاویه انحراف چاه از مقدار هدف اندازه گیری شده و با ابزار خاصی تصحیح می گردد تا مته به هدف مورد نظر یعنی به مخزن نفت و گـاز درمحل مناسب برخورد نماید .
این دلیل مهمترین دلیل بررسی و اندازه گیری زاویه انحراف در چاههای نفت و گاز و
استفاده از ابزار انحراف دهنده است ، ( در واقع داشتن یک چاه تقرًیًبًاً مستقیم ) اما دلایل دیگری هم در بررسی و اندازه گیری و استفاده از زاویه انحراف در چاههای نفت و گاز وجود دارد کـه در زیـر بـهطور اختصار به آنها می پردازیم .[۳]
۱ _۳ _۲_ مکان غیر قابل دسترس :
این عنوان در کنـار حفـاری جهـت دار کنتـرل شـده خـود مشـخص کننـده اسـتفاده اش می باشد . در دسترس نبودن محل مناسب برای حفر چاه در بالای سازند بهره ده لـزوم سـاختن محل حفر چـاه در مکـانی دورتـر و انتقـال دکـل روی آن و حفـاری چـاه جهـت دار را باعـث می شود . سازند تولیدی ممکن است زیر تاسیساتی باشد که قابل انتقال نیسـتند. وجـود رودخانـه، کوه ، بندرگاه ، مناطق مسکونی و غیره نیز در این طبقه بندی قرار می گیرد . که برای این امر بـااستفاده از بررسی اندازه انحراف مورد لزوم و دادن آن انحراف بوسیله ابزارهای انحراف دهنده چاه را به هدف مورد نظر می رسانیم .[۳]
نمونه مشخص این مسأله در میدان نفتی اهواز است که قسمتی از بخش غربی مخـزن آسـماری آن، توسط مناطق مسکونی پوشیده شده است و بدین منظور چاه اهـواز۱۱۸ ، انحرافـی حفـاری گردیـدهاست . [۲] و همچنین می توان ناحیه کیان آباد و کوروش و ملی راه اهواز را نام برد . [۵]

و بررسی انواع طرح های چاه های نفت و گاز ، وعوامل موثربر زاویه انحراف و کنترل آن و طراحی چاه بازاویه انحراف معین (به همراه بررسی روش ها و ابزار های اندازه گیری انحراف چاه)

و بررسی انواع طرح های چاه های نفت و گاز ، وعوامل موثربر زاویه انحراف و کنترل آن و طراحی چاه بازاویه انحراف معین (به همراه بررسی روش ها و ابزار های اندازه گیری انحراف چاه)

فصل دوم

روشها و ابزارهای بررسی و سنجش زاویه انحراف در
حفاری چاههای نفت و گاز

۲_۱ _مقدمه :
در حفاری و مخصوصا فن حفاری جهت دار فرآیند اندازه گیری بـرای تعیـین مسـیر حفـره نقـش مهمی را ایفا می کند . برای گرفتن تصمیم های عدیده فنی مربوط به زمین شناسی آگاهی از مسیر دقیق حفره بسیار مهم است .همچنین فرو نشاندن یک چاه فوران کرده بوسیله یک چاه امدادی یا آتشنشان وقتی موفقیت آمیز خواهد بود که مسیر حفره به طور دقیق مشـخص باشـد . موقعیـتچاه فوران کرده شاید بهترین دلیل برای توجیه تهیه یک برنامه اندازه گیـری دقیـق و بـه کـارگیریکامل آن باشد، اندازه گیری زوایای چاههای جهت دار کما بیش همانند حفره هایی است کـه اسًـًمًاعمودی حفاری می شوند . البته این چاهها در حقیقت عمودی نبوده و فقط در حین حفاری زاویه و میزان انحرافشان از خط قائم کنترل می شود بدون آنکه در جهت آنها کنترلی اعمال گردد .
هر چه داده های بیشتری از شکل هندسی حفره وجود داشته باشـد ، مسـیر چـاه بیشـتر تحـت کنترل بوده و البته چاه امدادی آسانتر و زودتر خواهد توانست به چاه فوران کرده کمک کند .
برای تعیین مسیر حفره فقط شیب حفره و آزیموت نقاط متوالی در حفره انـدازه گیـری شـده وهمراه با بخشهای مربوطه یادداشت می شود .

۲_ ۲_ انواع ابزار زاویه یاب در حفاری چاههای مستقیم :
۲_۲_ ۱ گرایاب مکانیکی :
ابزارهای انحراف نگار یا زاویه یاب ( DEVIATION RECORDEP ) فقط زاویه انحراف
چاه از خط قائم را اندازه گیری می کنند . به عبارت دیگر این ابزارها در واقع تنها دور و نزدیک شدن چاه از خط قـائم را نشـان داده و وضـعیت انحـراف را نسـبت بـه جهـت جغرافیـایی مغناطیسـی مشخص نمی کند ، حال آنکه ابزارهای مورد استفاده در حفاری جهت دار کنترل شده زاویه انحراف و جهت آنرا با هم ثبت می کنند .
ابزارهای انحراف نگار مختلفی برای حفاری چاههای مستقیم وجود دارند . اصل اساسی به کار رفته در همه این ابزارها اثر پاندولی است . پاندول روی یک پاشنه گردان قرار گرفته و زاویه انحـراف چـاه رابروی دیسک نگارش نشان می دهد . دیسک از کاغذ یا مقوا یا مواد
فلزی ساخته می شود و روی آن دایره های هم مرکز چاپ شده اند که درجه بندی زوایای شـیب را نشان می دهند . در این وسیله یک مکانیزم زمان سـنج یـا سـاعت اسـتفاده مـی شـود تـااطمینان حاصل گردد سوراخ شدن ( علامت خوردن ) دیسک زمانی انجام می گیرد که پاندول به حالت سکون در آمده است به این منظور زمان لازم برای رسیدن ابزار بـه چـاه و بـه حالـت
۱۷
سکون در آمدن ابزار ، بر روی زمان سنج آن قابل تنظیم است عموًمًـًا در زاویـه یابهـای چاههـای مستقیم از نگارنده مضـاعف اسـتفاده مـی شـود ایـن وسـیله ابـزار نگارنـده ایسـت کـه در یـک اژدر( RECORDER ASSEMBLY )قرار می گیرد . مضاعف یعنی دو بار روی کاغذ سـوراخ ایجـاد می شود ( دو بار زاویه خوانده می شود ) تا مشخص شود که پاندول در حالت سکون در آمده یا نه . اگر زاویه یاب درست باشد دو سوراخ روی همدیگر قرار می گیرند .[۳]

نوع دیگر زاویه یاب چاههای مستقیم که در اصل پاندولی کار می کند زاویه یـاب چنـد نگـارش ( Multiple recorder ) است که در هر بار می تواند چند بار زاویه یابی کند [۲].

کل ۲ _ ۲ : مجموعه زاویه یاب مضاعف ، دیسک و اژدر ، مجموعه که به پایدارکننده و نیزه مجهز است .

_۲_۲_ گرایابهای مغناطیسی :
گرایابهای مغناطیسی معمولا شامل زمان سنج ، قطب نما ، و دوربین عکاسی و الکتـرو _ موتـور وباطری است که شامل موارد زیر است :
۲_۲_۲_۱_گرایاب ( زاویه یاب ) تک نگارش :
این وسیله در وهله اول برای اندازه گیری شیب و موقعیت موتورهای ته چاهی طراحی شده است و می توان براساس آن مته و موتور ته چاهی را به سمت دلخواه هدایت نمود و در مرحلـه دوم بـرایاندازه گیری آزیموت و زاویه انحراف در فواصل مشخص بسیار مناسب می باشـد و بـدین ترتیـب مـیتوان براساس داده های آن به حفاری پرداخت .
این وسیله در هربار اندازه گیری ( پایین رفتن در چاه ) فقـط قـادر اسـت پارامترهـا را در یـک نقطـه اندازه گیری و ثبت کند در حالیکه ابزار چندنگارش می تواند چند نقطه( یعنی در هر بار فرو رفتن در چاه چند بار زاویه را بررسی نماید ) را بررسی کند . البته کار با نوع تک نگارش ساده تر است .
برای اندازه گیری این ابزار در یک پوسته محفوظ، از فشار بیرونی در رشته حفاری پـایین مـی رود( در منطقه لوله های وزنه ) قرار می گیرد بعد از تمام شدن زمان سوئیچ به دوربین عکاسـی فرمان می دهد و عکسی گرفته می شود که پس از خـارج شـدن از چـاه و چـاپ شـدن آن زاویـه وآزیموت انحراف ثبت می شود . دایره های کوچک واقع در تصاویر ، تصویر پاندول و قطب نما را نشان می دهد که توسط دوربین گرفته شده و روی صفحه ظاهر شده است . در مرکز دایـره هـای کوچـکیک نقطه قرار گرفته که نشاندهنده مرکز چاه است . با توجه به ایـن نقطـه مـی تـوان گـرای چـاه راخواند(شکل ۲_۳) . [۲] البته گرای مغناطیسی اکثرا با گرای واقعی تفاوت دارد و طرح ریزی چاهها براساس گرای واقعی است به همین دلیل گرای مغناطیسی باید تصحیح شود .
این اختلاف به دلیل عدم انطباق جهت شمال جغرافیایی با شمال مغناطیسی است که کمـی بـاهم فاصله دارند و بین آنها زاویه ای وجود دارد که به آن انحراف مغناطیسی گفته می شود .
برای بیرون آوردن ابزار گرایاب مغناطیسی یک نگارش از چنگک مانده گیری و کابل اسـتفاده می شود و از معایب این وسیله این است که مدت کمی تا دمـای۱۳۰ درجـه سـانتیگراد را تحمل می کند و اگر مدت طولانی در این دما نیاز باشد که کار کند نیاز به یک عایق دارد .[۳]
۲_۲_۲_۲_ قطعات تشکیل دهنده ابزار گرایاب تک نگارش :
این وسیله از قطعه پاندول ، قطب نما و بدنه دوربین که هر دو قطعه قابل پـیچ شـدن در یکدیگرنـد،تشکیل گردیده است .
اساس اندازه گیری، زاویه و جهت انحراف قطعه پاندول قطب نما است . این قطعه در انتهـای ابـزار بـاقابلیت باز شدن از بدنه دوربین می باشد ، که می تـوان آنـرا برحسـب شـیب حفـره کـه حـدس زده می شود با قطعه پاندول قطب نمائی با درجه بندی مناسب شیب حفره، در ابزار قرار داد .


مقطع : کارشناسی ارشد

قیمت 25 هزار تومان

خرید فایل pdf به همراه فایلword

قیمت:35هزار تومان