فهرست مطالب

چکیده……………………………………………………………………………………….1

برای دانلود رایگان قسمت های بیشتراز فایل به انتهای مطلب مراجعه کنید

فصل اول: کلیات

دین یکی از وجوه امتیاز بشر است که از دیگر نشانه ها مانند قدرت زیبایی شناسی متمایز تر به نظر میرسد .در تاریخ زندگی بشر هرگز قبیله ای وجود نداشته است که به گونه ای دین نداشته یاشد،اعتقاد به خدا در ادیان برتر موجب شد که مردم خود را در این جهان همچون مسافری پندارند و گمشده خود را نه در عالم خلق و این حهانی بلکه در آسمان و عالم عرش و آن جهانی جستجو نمایند.ارتباط میان معمار،مسجدو مومن به ما کمک میکند تا به کشف هرم حقیقت دینی نائل شویم . ثمره بر هم کنش و تعامل این سه رکن قاعده ، بر آیندی است که در نهایت منجر به وحدت این ارکان در نیل به راس هرم که همان حقیقت واقعی است میگردد.”مرکز مذهبی- فرهنگی با رویکرد معماری هویتی” در راستای بررسی محدوده ای امن ، حامل پیامی است برای آرامش . فقدان آرامش در حوزه ی انسان مدرن کاملا مشهود میباشد ، و این عاملی است محرک برای گزینش سر مشقی با عنوان مرکز مذهبی – فرهنگی .انتخاب این عنوان دارای الزاماتی است ، مچون مکان یابی مناسب ، دسترسی معقول و توجیه موقعیتی از لحاظ کاربری این مرکز با انتخاب سایتی در شمال منطقه 7 تهران (سید خندان ) به دلیل نزدیکی با دو مرکز مذهبی – فرهنگی شاخص ( از شمال حسینیه ارشاد و از غرب مصلی تهران) همراه بوده است. از طرفی موقعیت مطلوب این سایت به دلیل دسترسی قابل از جنوب ، شمال ، شرق و غرب عامل مهمی در گزینش این موقعیت بوده است .
رویکرد هویتی شاخصه ی تاثیر گذار دیگری است در طراحی این مرکز خاص ، که ممیزه ی برجسته ای است در بینشی هدفمندانه از طراحی.
2-1 : هدف تحقیق:
و گفت عرش خدا بر پشت ما ایستاده بود . ای جوانمردان نیرو کنید و مرد آسا باشید که بار گرانست…….. مولوی
چیست دین برخاستن از روی خاک
تا که آگه گردد از خود جان پاک
اهداف کلان طراحی مرکز مذهبی – فرهنگی :
1. مقصود نهایی از طراحی مرکز مذهبی – فرهنگی ، در واقع آفرینش جایگاهی است برای تولید معنویت اجتماعی در راستای برقراری آرامش.
2. احیا هویت انسانی .
3. حضور معنوی انسان هزاره ی سوم در موقعیتهای اخلاقی .
اهداف خرد در طراحی مرکز مذهبی – فرهنگی
1.احترام به کاربر مرکز و برقراری نیاز های کالبدی و روانی او .
2.طراحی در راستای رسیدن به الگویی شبستانی با توجه به اصالت این الگو و ساختار ناب آن.
3.القای فرمی ساده و بی پیرایه از مرکزی با جوهره ی معنوی.

:3-1اهمیت موضوع:
در خانه هایی که مساجد خدا اجازه داده همواره محترم و با عطمت باشند و نام وی در هر بامداد و پسین در آن یاد شود . قرآن کریم- سوره نور – آیه 36
ارزشها در معماری ، اصالت خود را از سیر متعالی انسان اخذ مینماید . مفاهیم و ارزشهای موثر در سیر متعالی انسان از آنجا که او باید جانشین خدا و شبیه ترین موجود به او باشد ، همان صفات حق تعالی است که در قر آن به صورت جامع بیان شده است .
در این سیر خلوص ، نیت و اراده به خیر و فلاح اصل است و هر چیز دیگر از جمله معماری وسیله.
با توحه به ثبات فطری انسان و مسیر تعالی او ، ارزشها و اصالتهای ازلی و ابدی هستند . و غیر وابسته به زمان ، مکان ، جغرافیا ، تاریخ و در یک کلام انسانی هستند نه نژادی و سرزمینی.
مسیر تعالی فردی انسان از جهان کثرت و حیات مادی و زیبایی های آن شروع و به عرصه حیات معقول و زیبایی های آن وارد میشود و از آنجا وارد حوزه ی حیات روحانی به کمال معنوی و نورانی خود و زیبایی های ملکوتی باز میابد .
باز شناخت صحیح و کامل هر مقوله ، در حقیقت مقدمه ای بر جرح ، تفسیر ، نقد و در نهایت ، اظهار نظر منطقی نسبت به آن به شمار میرود .
مرکز مذهبی – فرهنگی در میان کالبد فضا های اسلامی اساسی ترین ننقطه عطف محسوب میگردد و این ویژگی در هر دو عرصه سمبلیک ، نمادی و کارکردی بروز پیدا میکند .
اما در این بین کالبد ، بدنه ، ساختار و هر ویژگی بصری دیگر ، میبایست تعالی مفاهیم و اصولی باشد که در بر گیرنده تمام و کمال ایدئولوژی و جهان بینی حاکم بر آن است . بنابراین هر گاه بخواهیم نسبت به این مهم با نگرشی نوگرایانه و در راستای ارزشهای مطلوب دیروز و بر مبنای امروز و فردا بنگریم ، باید بر باز خوانی ارزشهای معنوی و هویتی ناب پای فشاریم تا ویژگیهای فرا زمانی آنرا در قالب پیشرفته ترین مسائل روز و اشکالی نو مفهوم بخشیم .
اما در تبیین نظام روش شناسی دقیق و علمی این عرصه میبایست همواره نقش و تاثیر کارساز مردم بر اساس فرهنگ وقف و توجهات اعتقادی همچون ” انما یعمر مساجد ا… سوره توبه آیه 18 ” را فرا روی هر باز خوانی قرار داد .
در شهر های قدیمی هنگامی که به سراغ مهمترین عنصر معماری یعنی مرکز مذهبی میرویم در میابیم که سمبل و نشانه شهری به عنوان عنصری اصلی در بیان اعتقاد ، اندیشه و روح حاکم بر محیط همواره جایی را در قلب شهر یا محیط به خود اختصاص داده است ، جایی که تمام کوچه ها ، محله ها و شریان های محیط با حفظ سلسله مراتب به آن ختم میشوند و مرکزی که همواره مجموعه ای از خدمات شهری مانند میدان ، مدرسه ، حمام ، آب انبار و شاخص ترین عنصر یعنی مرکز مذهبی را در خود داشته اند . مرکز مذهبی چه در مقیاس محله و چه در مقیاس شهر همواره در نقطه عطف محیط قرار میگیرد و این برخورد منطقی و تفکر منظم معمار مسلمانی بوده است که سلسله مراتب را خوب شناخته .حال اهمیت موضوع روشن است و آن چیزی نیست جزتولید مکانی برای تعامل معنوی مومن و رضایتمندی آن از هر آنچه او را به تفکر اصیل و جوهره ی الهی سوق میدهد.1-4 : سابقه پژوهش های انجام شده در زمینه موضوع پروژه و جنبه های نو آوری پروژه:
در این پروژه سعی شده است که تا حد امکان تمامی مطالب و بناهای مربوط به موضوع مطالعه شوند و با در نظر گرفتن دیدگاههای مختلف، اطلاعات بدست آمده طبقه بندی شده و مقدمه ای برای طراحی باشند .در راستای تحقق ارزشهای تحقیقی حضور در شرکت مهندسین مشاور مهان مهراز و مطالعات انجام شده در زمینه مراکز مذهبی فرهنگی وهمچنین شرکت در جلسات اتاق فکر طراحی و مطالعه مجلات داخلی و خارجی همچون مجله آبادی و میمار .

: بارگاه امام هشتم.

: بارگاه امام هشتم.

1-1 بیان مسئله تحقیق………………………………………………………………. 2
1- 2 هدف تحقیق……………………………………………………………………. 2
1- 3 اهمیت موضوع…………………………………………………………………… 3
1- 4 سابقه پژوهش های انجام شده در زمینه موضوع پروژه…………………….. 4
1- 5 روش تحقیق و چگونگی انجام آن………………………………………………. 4
1- 6 محل سایت و اهمیت انتخاب آن………………………………………………… 5
1- 7 برنامه فیزیکی کلی……………………………………………………………….. 5

فصل دوم: مطالعات پایه

• دین یا کیش یا طریقت یا شریعت، مجموعه‌ای از معارف، عقاید، باورها و قانون‌ها و دستورهایی برای راهنمایی و پرورش انسان و پیشبرد او به سوی تکامل و رستگاری است. مجموعه دین از دو بخش تشکیل شده‌است:
• آموزه‌ها و گزاره‌های اعتقادی (هست‌ها /اصول) . 1
• . 2 دستورهای عملی، اخلاقی و ارزشی که بر پایه آموزه‌های اعتقادی استوار شده‌اند (بایدها /فروع). در ادیان مختلف، این آموزه‌های اعتقادی تلاش می‌کنند تا پاسخی برای درک معماهای هستی و آنچه درک نشدنی است (بی نهایت، مرگ) فراهم کنند.
• واژه‌های دیگری مانند کیش و مذهب گاه به همان معنی دین و گاه به معنی زیرشاخه‌هایی از یک دین بکار می‌روند.
• دین یا آسمانی است یعنی پیامبر ی آمده و مدعی این است که هر چه آورده از طرف خدا و از آسمان است و یا آسمانی نیست یعنی حاصل افکار و عقاید یک انسان می‌باشد. از بزرگ‌ترین دین‌های جهان می‌توان از دین‌های ابراهیمی نام برد. دین‌های ابراهیمی که همه از یک ریشه و منطقهٔ خاور میانه سرچشمه می‌گیرند عبارت‌اند از اسلام، مسیحیت و یهودیت. دین‌های بابی و بهائی نیز از این دسته و از ادیان نوین هستند.
• از دین‌های بزرگ دیگر در جهان می‌توان از بوداگرایی، هندوگرایی و آیین کنفوسیوسگرایی نام برد. ادیان لزوماً خدامحور نیستند ولی به نظر می‌رسد تمام ادیان معتقد به ماوراء طبیعت باشند.
• دین‌های کهن فراوان دیگری نیز وجود دارد مانند زرتشتی‌گری، مانی‌گری، مهرپرستی و جز اینها.
• :: معماری و مذهب1-1-2
• با ظهور اسلام در قرن هفتم میلادی، پایه های هنر اسلامی که مجموعه ای از هنر در دوره ها ی “ساسانیان” و “بیزانس” بود، شکل گرفت. پس از ظهور اسلام، معماران مسلمان همچون سایر هنرمندان، دریچه های جدیدی از بینش به رویشان گشوده شد که این امر موجب تحولی بزرگ در تمام تجلیات فکری وهنری آنان گردید. هنر اسلامی تقریباً با روی کارآمدن سلسله “امویان” در سال 41 هـ.ق و انتقال مرکز خلافت امویان از مدینه به دمشق، پدید آمد. با این انتقال، هنر اسلامی ترکیبی از هنر سرزمین های همسایه بویژه ایران گردید. در ایران، اولین نمونه های هنر و معماری در منطقه “خرا سان” شکل گرفت. در این منطقه شاهد شکل گیری اولین شیوه معماری ایران پس از اسلام هست یم. این شیوه که به “خراسانی(شبستانی)” معروف گردید، در قرن اول هـ.ق (ابتدای پذیرش د ین مبین اسلام از سوی ایرانیان) آغاز گردید و تا دوره “آل بویه” و “دیلمیان”(قرن چها رم هـ.ق) ادامه پیدا کرد. در این شیوه، نقشه مساجد از صدر اسلام الهام گرفت و مساجد ب ه صورت شبستانی (چهل ستونی) بنا گشتند. به طور کلی، معماری در این شیوه بسیار ساده و خالی از هرگونه تکلف است و مصالحی که در این بناها به کار رفته ساده و ارزان قیمت می باشد. از مساجد این شیوه می توان به “مسجد جامع فهرج یزد”، “مسجد تاریخانه دامغان”، مسجد جامع نائین، مسجد جامع تبریز، وبنای اولیه مسجد جامع اصفهان اشاره کرد. در نیمه اول قرن پنجم هـ.ق، با تأسیس سلسله سلجوقیان، درخشان ترین دوره هنر اسلامی د ر ایران آغاز گردید. در این دوره، شاهد اوج شیوه ای از معماری به نام “رازی” هستیم که از زمان سلسله “آل زیار” در شهر ری آغاز و تا حمله “مغولان” ادامه پیدا کرد. در ای ن شیوه بود که معماران از انواع “نقوش شکسته” و “گره سازی” با آجر و کاشی استفاده ک ردند و همچنین در طرح هایشان از طرح چهار ایوانی و قراردادن گنبد بر مقاطع مربع، بهره بسیار بردند. آثار معماری در این دوره، از بنیاد با “مصالح مرغوب” بنا شدند. مساجد م عروفی چون “مسجد برسیان” در نزدیکی اصفهان، “مسجد جامع اردستان”، “مسجد جامع کبیر قز وین” و “مسجد جامع اصفهان” که بر روی شالوده های دوران “آل بویه” بنا گردید، از نمون ه های این شیوه به شمار می روند. در اوایل قرن هفتم هـ.ق، با هجوم مغولان، بسیاری از کشورهای اسلامی از جمله ایران به ویرانی کشیده شدند، اما چندی نگذشت که با تأسیس سلسله ایلخانیان، مغولان فرهنگ و سنتهای کشورهای شکست خورده را پذیرفتند و یکی از حامیان هنر و هنرمندان اسلامی شدند. در این دوره، شیوه ای به نام “آذری” رواج یافت که تا دو ره “صفویه” ادامه پیدا کرد و شهرهایی چون “تبریز”، “بغداد”، “سلطانیه” و “اصفهان” مر اکز هنر و هنرمندان گشتند و بناهای مذهبی وغیر مذهبی متعددی در این شهرها ایجاد شدند. در اواسط قرن هشتم هـ.ق، با حمله تیمور، بار دیگر شهرهای ایران به ویرانی کشیده شد؛ ا ما این بار نیز هنر ایران تیموریان را نیز مغلوب کرد به طوری که شهرهای “سمرقند” و ” بخارا” مراکز هنری ایران شدند و شیوه آذری که از دوره مغول رواج یافته بود، به کار خ ود ادامه داد. در این دوره، ابداعی در زمینه تزئینات معماری یعنی “کاشی معرق” به وقوع پیوست. از بناهای معروف دوران ایلخانی و تیموری، می توان به “مسجد گوهرشاد”، “مسجد جامع ورامین”، “قسمت اعظم بناهای حرم مطهر حضرت رضا(ع)”، “مسجد کبود تبریز ، مسجد جامع یزد و… اشاره کرد. با روی کارآمدن صفویان در اوایل قرن دهم هـ.ق، شهرهایی چون “تبریز”، “قزوین” و “اصفه ان” به مراکز هنری ایران تبدیل شدند. در این دوره، شاهد اوج هنر معماری ایران می با شیم که توسط پادشاهان مقتدر و هنردوست آن دوره یعنی “شاه تهماسب” و “شاه عباس اول” به وجود آمد. در این دوران البته، اندکی قبل از دوره صفوی یعنی از زمان قراقویونلوها، شیوه ای دیگر در معماری ایران به وجود آمد که به “شیوه اصفهانی” معروف گردید. در این شیوه، نقشه ها و طرحهای ساختمانی رو به سادگی نهاد و استفاده از کاشی های خشتی و هفت رنگ به جای کاشی معرق رواج یافت. مساجدی چون “شیخ لطف ا…” و “مسجد امام” در اصفها ن، از شگفتی های معماری این دوران به شمار می آیند. در دوران زند و افشار، بتدریج شاه د افول معماری ایرانی می باشیم، به طوری که این رکود و افول در دوره قاجار به اوج خو د می رسد. با وجود این رکود، باز هم شاهد ایجاد بناهایی چون “مسجد امام تهران”، “مسج د و مدرسه شهید مطهری (سپهسالار) ومسجد ومدرسه آقا بزرگ در کاشان و… میباشیم. معماری مذهبی از میان انواع هنر معماری در ایران، معماری مذهبی از جایگاه خاصی برخوردار است. البت ه، سابقه این نوع معماری به دوران قبل از اسلام به ویژه دوران ساسانیان می رسد. با گ سترش دین اسلام در کشورهای مختلف از جمله ایران، معماری مذهبی در اسلام از جایگاه خاصی بر خوردار گشت

گنبد مسجد شاه (امام ) اصفهان

گنبد مسجد شاه (امام ) اصفهان

2-1 مذهب………………………………………………………………………………….. 6
2-1-1 معماری و مذهب…………………………………………………………………….. 6
2- 1-2 معماری مذهبی………………………………………………………………….. 10
2-1-3 مکان مذهبی ………………………………………………………………………..15
2-2 مسجد…………………………………………………………………………………. 16
2-3 فرهنگ…………………………………………………………………………………… 17
2-3-1معماری و فرهنگ……………………………………………………………………… 18
2-3-2 معماری فرهنگی……………………………………………………………………… 19

فصل سوم: مطالعات کاربردی

معماری مساجد در دوره های مختلف تاریخ ، بیانگر اعتقاد و بینش معماری هر عصر است. پایه و اصول طراحی این مرکز، ضمن اشاره به مواردی نظیر ساختمان مسجد و معماری عملکردی آن و توضیح جهت قبله، اتصال صفوف، آستانه ورود به شبستان، کفش کن، وضو خانه، آستانه ورود به مسجد و صحن به بیان اساس سازه ای مرکز مذهبی و ارتباط آن با مهندسی سازه می پردازد.
پژوهش حاضر از آنجا که تلاشی است رسمی در جهت تدوین ضوابط طراحی مرکز مذهبی، تشخیص اینکه در این مرحله خاص چگونه ضوابط در عمل می تواند کاربردی موثر در بهبود کیفیت طراحی مرکز مذهبی داشته باشد خود از اهداف اولیه پژوهش به حساب می آید .
به لحاظ نوع رویکرد، شیوه طبقه بندی و حجم سنگین که پیدا کرده اند از مجموعه ضوابط شکل راهنمای صرف طراحی خارج گشته و بیشتر به مرجعی برای تعیین محوریت های فنی و کمک به تصمیم گیری های اجرایی تبدیل شده اند . البته نباید از نظر دور داشت که اینگونه منابع حاصل چندین دهه کار علمی توام با تجربه هستند و کاربرد خاص خود را در حفظ استاندارد های فنی و ایمنی بنا دارند ..
با در نظر گرفتن نکات مذکور (و نیز نیت اصلی نهاد کارفرما در این طرح)، که همانا ارتقای کیفیت طراحی بنای مرکز مذهبی – فرهنگی است ، در تنظیم این گزارش سعی بر این بوده است که نوع مطالب و شیوه ارائه به نحوی باشد که بتواند برای طراحان این مرکز به عنوان راهنمای طراحی کاربرد داشته باشد .
مطالعات نظری روی مبانی طراحی نشان می دهد که در فرایند طراحی، عمده ترین بخش و مهمترین نکته که عامل تعیین کار است ، شکل گیری اطلاعات اولیه طرح است که ضرورت ها و معیارهای گوناگون (و گاه متباین) موجود در برنامه پروژه را در کلیت واحدی به تعادل می‌رساند. از این رو اطلاعات موجود در یک راهنمای طراحی و شیوه ارائه آن کم و بیش ، پیش از هر چیز باید طراح را در شکل گیری طرح متناسب با موضوع و بستر پروژه یاری رساند .
عمده ترین ویژگی های طرح و سازو کار آن به قرار زیر است :
– اطلاعات حاصل جمع جبری اطلاعات پراکنده و تحلیلی درباره موضوع و بستر طرح نیست .
– طرح مایه متکی به آگاهی ضمنی نسبت به ماهیت و کلیت موضوع طرح به عنوان پیکره ای واحد است، نه شناخت علمی جزئیات آنها . به تعبیر دیگر ، در مرحله طراحی توجه و تمرکز طراح بر کل است نه اجزای پراکنده .
– در روند تشکیل طرح که روندی خلاقانه است ، طراح از میان عوامل درخور توجه و تاثیر گذار در طرح، شمار معدودی را به عنوان عوامل تعیین کننده بر می گزیند و مبنای ایده پردازی خود قرار می‌دهد.
– انطباق دادن الگوی برگزیده با شرایط و ویژگی های بستر و موضوع طرح از ساز و کار های حاکم بر فرایند طراحی است که آن را به فرایندی مبتنی بر قیاس بدل می سازد.
پس از ذکر ویژگی های مذکور ، می توان چنین نتیجه گرفت که:
– اطلاعات موجود در راهنمای طراحی باید بیشتر ناظر به کلیت طرح و مهمترین عنصر یا المان تشکیل دهنده آن باشد.
– ضوابط و معیار های ارائه شده در راهنمای طراحی بهتر است همراه با مثال ها ی نمونه های طراحی شده ارائه گردد تا طراح تحقق عینی آن ضوابط و معیار ها را در کلیت نمونه ها بیابد .
– هدف از توصیه های طراحی موجود در راهنما باید گسترش دامنه خلاقیت طراح و برآمده از خلوص نیت و تقوا باشد ، نه ایجاد موانع دست و پا گیر .
– در تنظیم راهنمای طراحی ، استفاده هرچه کمتر از نوشتار و پرداختن بیشتر به بیان تصویری و خلاصه کردن نمونه ها ارجحیت دارد .
در ادامه باید به موضوع خاص مرکز مذهبی مورد نظر پرداخت . پژوهش حاضر هدف و نیت روشنی را دنبال می کند و آن این است که معماری مراکزی که ساخته می شود از هر جهت با شان و محتوای عملکردی آن که در درجه اول نماز جماعت مسلمانان است متناسب باشد . البته در مطلوبیت معماری مساجد عوامل گوناگونی دخیل هستند که از آن جمله اند ، رعایت احکام فقهی نماز جماعت که در مسائل طراحی مساجد تاثیر گذار است، دقت در اجرای بنا، کیفیت عناصر الحاقی و موقت، رفتارنمازگزار در استفاده درست از فضا و نظایر آن . این دسته عوامل تاثیر و اهمیت زیادی دارند که باید به آن توجه شود .
یکی از عوامل تعیین کننده در مسیر نیل به هدف یاد شده ، طرح ساخت مسجد است .

: کعبه ساختاری وحدت زا در بازخورد فرهنگ.

: کعبه ساختاری وحدت زا در بازخورد فرهنگ.

3-1 مفاهیم اصلی روند شکل گیری و تکامل عملکرد ……………………………………….22
3-1-1 اصول معماری مرکز مذهبی – فرهنگی………………………………………………… 22
3-1-2 معماری و ساختمان مرکز مذهبی – فرهنگی…………………………………………. 23
3-2 بررسی تغییر روند معماری مراکز مذهبی – فرهنگی و انواع آن……………………….. 23
3-2-1 کعبه ………………………………………………………………………………………….23
3-2-2 مسجد النبی (ع)……………………………………………………………………….. 25
3-2-3 معماری و انواع فضاهای عملکردی…………………………………………………….. 25
3-2-4 تاریخچه سیر و تحول معماری مسجد………………………………………………………. 28
3-2-5 مساجد ایرانی در سه بازه زمانی متفاوت…………………………………………………. 30
3-3 تنوع در معماری مراکز مذهبی – فرهنگی در دنیا …………………………………………….37
3-4 مقایسه سبک معماری مسجد با معابد……………………………………………………….. 39
3-4-1 تفاوت های معماری مسجدبا معابد دیگر ادیان ………………………………………………39
3-4-2 مسجد و کلیسا…………………………………………………………………………………. 39
3-4-3 بررسی چند نمونه کلیسا …………………………………………………………………….40
3-5 بررسی نمونه های موردی……………………………………………………………………. 41
3-5-1 بررسی نمونه های موردی داخلی………………………………………………………….. 41
3-5-1-1 نمازخانه پارک لاله…………………………………………………………………………. 41
3-5-1-2 مسجد دانشگاه تهران…………………………………………………………………….. 44
3-5-1-3 مسجد حضرت امیر (ع) …………………………………………………………………….50
3-5-1-4 مسجد الغدیر ……………………………………………………………………………….55
3-5-1-5 مسجد جامع شهرک قدس……………………………………………………………… 57
3-5-1-6 مجموعه نیاوران ……………………………………………………………………………58
3-5-1-7 کانون توحید……………………………………………………………………………….. 64
3-5-2 بررسی نمونه های موردی خارجی………………………………………………………. 68
3-5-2-1 مسجد ملک فیصل در پاکستان…………………………………………………………. 68
3-5-2-2 کلیسای رونشان در فرانسه ………………………………………………………………70
3-5-2-3 مسجد شهر رم……………………………………………………………………………. 74
3-5-2-4 مسجد ملی مالزی………………………………………………………………………… 76

 

فصل چهارم: مطالعات عملکردی

نمای شهری و مرکز مذهبی مقوله هایی هستند که در عرصه معماری عمومی و طراحی شهری از جنبه های مختلفی می توان با آنها مواجه شد. نمای شهری وجهی از وجوه متعدد سیمای شهر است که می تواند نوعی از مفاهیم و تجربیات محیطی را در محور تجسم بصری به مردم منتقل کند. ارزنده ترین تجربیات بصری انسان در محیط شهری، به ویژه در مقیاس انسانی، از طریق نمای ساختمانها حاصل می شود. نمای شهری به عنوان یکی از موضوعات و مفاهیم دخیل در فرایند درک، شناخت، تجزیه و تحلیل و طراحی فضاهای شهری، مبنای نظریه پردازی فراوانی در عرصه دانش طراحی محیطی است که یکی از جنبه های آن تقویت، غنابخشی و بسامانی کمی فضاهای بیرونی بناهای عمومی را هدف قرار می دهد. تداوما مسجد یک فضا و بنای عمومی و یک عنصر شاخص معمارانه است که عمدتا به عنوان یک عرصه فرهنگی- مذهبی در تصویر ذهنی شهروندان و شهرسازان متبادر می شود. به علاوه، مسجد را می توان محوری ترین، کانونی ترین و ارزنده ترین عنصر کالبدی متبلور کننده مدنیت جامعه اسلامی دانست. ارتباط بین مسجد و نمای شهری و یا به زبان دیگر حضور و ظهور تأثیرگذارنده بنا و فضای مسجد در نمای شهری موضوع مهمی است که از یک جانب مصداقهای مطلوبیت کیفیت محیطی را در حوزه نظری طراحی شهری غنا می بخشد و از طرف دیگر حیات، سرزندگی و معنی داری کالبدی شهر را در یک جامعه اسلامی تقویت و تحکیم می کند.
در تفکر سنتی برنامه ریزی شهری مسجد یکی از عناصر کاربری زمین و جزء کارکردهای فرهنگی- مذهبی محسوب می شود. در شیوه های ساختاری برنامه ریزی شهری مسجد گاهی به مثابه نقطه کانونی با سلسله مراتب شهری، ناحیه شهری، برزنی و محله ای بر سازماندهی عوامل و عناصر شهری تأثیر می گذارد. در تحولی که حرفه- دانش شهرسازی از برنامه ریزی محوری به طراحی محوری (به عبارتی طراحی نگری) میل می کند، باید در جایگاه مسجد در ساماندهی فضاهای شهری تجدیدنظر و به آن توجه خاص مبذول شود. بایسته است که مسجد را در چارچوبهای دیگری ورای آنچه ذکر شد وارد حوزه علمی، اجرایی و علمی فضاهای شهر کرد. بایسته است که مسجد را به علت محتوای معمارانه آن و به دلیل ارزشهای عرفانی- معنوی آن برای ساکنان به صورت محوری اصلی در مبانی نظری طراحی شهری کمک خواهد کرد و از سوی دیگر به برجسته ساختن معماری مسجد به مثابه نگینی بر تارک طرح کالبدی شهرها می انجامد. چگونگی حضور، به ویژه نحوه ظهور مسجد در نمای شهری یکی از وسایلی است که می تواند این مهم را تسهیل کند.
نمای شهری وجهی برجسته از ویژگیهای بصری فهم فضاهای شهری و درک مکان و ادراک جامع محیط است. مسجد عنصر مهمی است که استقراری اندیشمندانه و تحلیل گرانه را در این وجه برجسته شهری طلب می کند. واقعیت آن است که این موضوع به ندرت به طور اندیشیده مورد مداقه قرار گرفته است، آن طور که می توان اذعان کرد که در شرایط امروز فضاهای شهری، یک غریبگی ملموس بین مسجد و نمای شهری مشاهده می شود. شاید بتوان بر این نکته تأکید کرد که غریبگی مسجد در نمای شهری . کلا ساماندهی فضایی مجتمعهای زیستی کلام محوری این نوشتار است. نمای شهری عام و فراگیر و معماری مسجد خاص و برجسته است. برقراری یک رابطه مطلوب بین این دو مقوله عام و خاص، آنگونه که جای پای شاخصی را در حوزه نما برای معماری بیرونی مسجد قایل شویم، موجبات خاص شدن و مورد توجه قرار گرفتن نما خواهد شد. در شرایط امروز نه در ساماندهی کلان فضای حیاتی شهرها و محلات جای پای ارزنده ای برای تأثیر مسجد بر طرح کالبدی در نظر گرفته می شود و نه در ساخت و سازهای تک بنایی مساجد به قدرت تأثیرگذاری معماری این بنا بر سیما و نمای شهری بهای مطلوب داده می شود. شاید، آنطور که یکی از برجستگان علمی حوزه معماری اسلامی اذعان می دارد، اصولا مفهوم فیزیکی مسجد به عنوان عنصر اصلی طرح کالبدی شهر در دنیای اسلامی به طور ریشه ای مطرح نشده است. مساجد مهم شهرهای اسلامی به غیر از معدود استثناهایی که از نظر فضای بیرونی و فضاهای شهری واجد جلوه گری خاصی هستند- مانند مسجد اقمر در شهر قاهره- غالبا برای جلوه گری بیرونی خلق نشده اند.

مسجد شاخصه ی شهر اسلامی

مسجد شاخصه ی شهر اسلامی

4-1 استانداردها و ظوابط عام……………………………………………………………………….. 80
4-1-1کلیات…………………………………………………………………………………………….. 80
4-1-1-1 سیمای شهری مرکز مذهبی……………………………………………………………… 80
4-1-1-2 نور طبیعی……………………………………………………………………………………. 81
4-1-1-2-1 نور فضا های داخلی ……………………………………………………………………….81
4-1-1-2-2 نور و فضا های شهری……………………………………………………………………. 81
4-1-1-3 اتسانی کردن ساختمان مرکز مذهبی……………………………………………………. 82
4-1-1-4 شاخصه های مرکز مذهبی………………………………………………………………… 82
4-1-1-5 مقیاس انسانی……………………………………………………………………………… 83
4-1-2 اصول کلی در طراحی مراکز مذهبی………………………………………………………….. 83
4-1-2-1 معماری عملکردی مراکز مذهبی……………………………………………………………. 83
4-1-2-2 جهت قبله ………………………………………………………………………………………83
4-1-2-3 آستانه ورود به شبستان……………………………………………………………………… 84
4-1-2-4 وضو خانه………………………………………………………………………………………. 85
4-1-2-5 آستانه ورود به مسجد و صحن……………………………………………………………….. 85
4-2 توصیه های طراحی در راستای ظوابط واجب الاجرا ………………………………………………86
4-2-1 صرفه جویی آب در معماری منظر……………………………………………………………….. 87
4-3 استاندارد ها وابعاد انسانی……………………………………………………………………….. 88
4-4 تعیین جهت قبله ……………………………………………………………………………………..92
4-5 تعیین مساحت شبستان وصحن…………………………………………………………………… 95
4-6 الزامات ساختمان اداری………………………………………………………………………………. 97
4-7 الزامات کتابخانه……………………………………………………………………………………….. 98
4-7-1 فضاهای کتابخانه…………………………………………………………………………………… 98
4-7-2 معماری کتابخانه های آینده……………………………………………………………………….. 98
4-8 الزامات چایخانه یا تریا………………………………………………………………………………… 100
4-9 مطالعات سازه و مصالح……………………………………………………………………………….. 100
4-9-1 توصیه های سازه ای………………………………………………………………………………. 100
4-10 تاسیسات…………………………………………………………………………………………… 103
4-10-1 تأسیسات حرارتی- برودتی و بهداشتی ساختمان…………………………………………… 103
4-11 تجزیه و تحلیل سایت………………………………………………………………………………. 105
4-11-1 معرفی استان وشهر انتخابی سایت………………………………………………………….. 105
4-11-2 تجزیه وتحلیل سایت……………………………………………………………………………… 114

برای دانلود رایگان قسمت های بیشتراز فایل به انتهای مطلب مراجعه کنید

فصل پنجم: طراحی

5-1 : مبانی نظری طراحی………………………………………………………………………………….. 118
5-1-1 رمز پردازی در مراکز مذهبی و به ویژه مسجد ……………………………………………………..118
5-1-2 رابطه بین صورت و معنا در معماری (نگاهی به فلسفه وجود ملاصدرا)…………………………. 123
5-1-3 بررسی آثار وجودی مرکز مذهبی و تاثیراتشان………………………………………………………. 128
5-1-3-1 شهر دینی با نگاه فرهنگ………………………………………………………………………….. 128
5-1-3-2 سه دیدگاه نظری در باب مداخلات………………………………………………………………… 130
5-1-4 اهداف نظری طرح……………………………………………………………………………………….. 131
5-1-4-1 اهداف خرد نظری طرح…………………………………………………………………………………. 131
5-1-4-2 اهداف عملیاتی………………………………………………………………………………………….. 132
5-1-5 اصول حاکم بر طرح………………………………………………………………………………………… 132
5-2 ارائه برنامه فیزیکی…………………………………………………………………………………………. 133
5-2-1 ارائه برنامه فیزیکی کلی…………………………………………………………………………………. 133
5-2-2 ارائه برنامه فیزیکی با محاسبات ابعاد و متراژ بر اساس استانداردها ………………………………….133
5-2-2-1 ارائه برنامه فیزیکی مرکز مذهبی ( مسجد )………………………………………………………… 133
5-2-2-2 ارائه برنامه فیزیکی ساختمان کتابخانه…………………………………………………………………. 134
5-2-2-3 ارائه برنامه فیزیکی ساختمان مرکز محله ……………………………………………………………..134
5-2-2-4 ارائه برنامه فیزیکی ساختمان های کوچه هنر…………………………………………………………….. 135
5-2-2-5 ارائه برنامه فیزیکی ساختمان اداری………………………………………………………………………. 135
5-3 معرفی روند طراحی………………………………………………………………………………………………. 135
5-3-1 کلیات………………………………………………………………………………………………………………. 135
5-3-2 کانسپت …………………………………………………………………………………………………………..136
5-3-3 گزینه های حجمی پیشنهادی………………………………………………………………………………….. 137
5-4 ارائه مدارک و نقشه های طرح…………………………………………………………………………………….. 137
5-4-1 تصاویر شبیه سازی و نقشه های طرح …………………………………………………………………………137
فهرست منابع……………………………………………………………………………………………………………..163



  مقطع کارشناسی ارشد

بلافاصله بعد از پرداخت به ایمیلی که در مرحله بعد وارد میکنید ارسال میشود.


فایل pdf غیر قابل ویرایش

قیمت25000تومان

خرید فایل word

قیمت35000تومان