چکیده

یکی از حوزه هایی که راهبردهاي فراشناختی می تواند در آن کاربرد داشته باشد و مؤثر واقع شود،حوزه ي خواندن و درك مطلب حاصل از آن است.از آن جا که در اواخر دوره ي راهنمایی و متوسطه و دانشگاه فراگیران با متون خواندنی سروکار دارند،خواندن راهبردي می تواند به درك مطلب آن ها کمک کند.هدف از پژوهش حاضر،بررسی ارتباط فراشناخت با درك مطلب خواندن در دانش آموزان پایه ي سوم راهنمایی بود.جامعه ي آماري شامل کلیه ي دانش آموزان دختر و پسر پایه ي سوم راهنمایی  شهرستان دیواندره در سال تحصیلی90-89  بودکه از میان آنهاتعداد300 دانش آموز در  شش مدرسه راهنمایی به روش نمونه گیري خوشه اي انتخاب شدند. همچنین به منظور سنجش فراشناخت از آزمون فراشناخت خواندن پاریس و جاکوبز(1994) و به منظورارزیابی درك مطلب خواندن نیز از سه تکلیف(درك محتواي متن،کامل کردن و دریافت اشتباهات) استفاده شد. داده ها به کمک روش همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندمتغیره گام گام تحلیل شد.یافته ها  نشان داد که فراشناخت با درك مطلب خواندن در هردو جنس تحصیلی رابطه مثبت بالایی دارد(62/0=r). همچنین 23 درصد درك مطلب خواندن از طریق ارزشیابی تبیین می شود و متغیرفراشناخت در کل می تواند 38 درصد تغییرات درك مطلب را تبیین نماید.

واژه هاي کلیـدي : فراشـناخت،راهبرد هـاي فراشـناختی،درك مطلـب خواندن،ارزشـیابی ، دانـشآموزان سوم راهنمایی ، جنسیت

فهرست مطالب 

چکیده

فصل اول :کلیات تحقیق……………………………………………………………………………………………………….1

1- 1- مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………..2

1- 2- بیان مسأله………………………………………………………………………………………………………………………..5

1- 3- اهمیت و ضرورت تحقیق……………………………………………………………………………………………………7

1- 4- اهداف تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………..9

1- 4-1-  هدف اصلی…………………………………………………………………………………………………………………….9

1- 4-2-  هدف هاي ویژه……………………………………………………………………………………………………………….9

1- 5- فرضیه هاي تحقیق…………………………………………………………………………………………………………….9

1- 5-1-  فرضیه اصلی……………………………………………………………………………………………………………………9

1- 5-2-  فرضیه هاي فرعی…………………………………………………………………………………………………………….9

6- تعاریف نظري و عملیاتی متغیرها و مفاهیم……………………………………………………………………………. 9

الف)متغیر مستقل………………………………………………………………………………………………………………………….9

ب)متغیر وابسته……………………………………………………………………………………………………………………………10

ج)متغیر تعدیل کننده……………………………………………………………………………………………………………………10

د)متغیر کنترل……………………………………………………………………………………………………………………………..10

فصل دوم:ادبیات و پیشینه ي تحقیق…………………………………………………………………………………..11

2- 1- مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………12

2- فراشناخت…………………………………………………………………………………………………………………………13

2- 2-1-  دانش فراشناختی…………………………………………………………………………………………………………….14

2- 2-1- 1- طبقه شخص………………………………………………………………………………………………………………15

2- 2-1- 2- طبقه تکلیف………………………………………………………………………………………………………………15

2- 2-1- 3- طبقه راهبرد………………………………………………………………………………………………………………16

2- 2-2-  تجربه ي فراشناختی………………………………………………………………………………………………………..17

2- 3- نظریه هاي فراشناختی…………………………………………………………………………………………………………21

3-1 تعریف و مفهوم نظریه هاي فراشناختی……………………………………………………………………………….22

3-2-  انواع نظریه هاي فراشناختی………………………………………………………………………………………………22

2- 3-2- 1- نظریه ضمنی………………………………………………………………………………………………………………22

2- 3-2- 2- نظریه غیر صوري………………………………………………………………………………………………………..22

2- 3-2- 3- نظریه صوري……………………………………………………………………………………………………………..24

2- 4- بنیان هاي نظریه هاي فراشناختی…………………………………………………………………………………………….25

2- 4-1-  یادگیري فرهنگی……………………………………………………………………………………………………………25

2- 4-2-  ساخت فردي…………………………………………………………………………………………………………………26

2- 4-3-  تعامل همگنان………………………………………………………………………………………………………………..26

2- 5- تحول فراشناختی………………………………………………………………………………………………………………..26

2- 6- آموزش فراشناخت …………………………………………………………………………………………………………….27

2- 7- راهبردهاي فراشناختی تدریس و سنجش………………………………………………………………………………..28

2- 8- مفاهیم اساسی روش تدریس فراشناختی…………………………………………………………………………………31

2- 9- آموزش راهبردهاي یادگیري و مطالعه(شناختی و فراشناختی)……………………………………………………..32

2- 9-1-  روش پس ختام یا پس خبا………………………………………………………………………………………………..32

2- 9-2-  روش مردر……………………………………………………………………………………………………………………34

2- 9-3-  روش آموزش دو جانبه……………………………………………………………………………………………………35

2- 9-4-  روش مطالعه ي مشارکتی…………………………………………………………………………………………………36

2- 9-5-  روش پرسیدن دو جانبه……………………………………………………………………………………………………36

2- 3- خواندن…………………………………………………………………………………………………………………………….36

2- 3-1-  مراحل تحول خواندن………………………………………………………………………………………………………37

2- 3-2-  پیش نیازهاي خواندن………………………………………………………………………………………………………39

2- 3-2- 1-دانش جهانی………………………………………………………………………………………………………………39

2- 3-2- 2-دانش زبانی و فرازبانی …………………………………………………………………………………………………40

2- 3-2- 3-ظرفیت هاي حافظه ي کوتاه مدت و بلند مدت…………………………………………………………………40

3-2 4- توانایی تمرکز تجربه …………………………………………………………………………………………………..41

3-3-  شاخص هاي اساسی مهارت خواندن …………………………………………………………………………………41

2- 3-4-  مهارت هاي مؤثر در رشد خواندن……………………………………………………………………………………..42

2- 3-4- 1- مهارت هاي تحلیل کلمه………………………………………………………………………………………………42

2- 3-4- 2- مهارت هاي درك تحلیلی……………………………………………………………………………………………42

2- 3-4- 3- مهارت هاي خواندن انتقادي ………………………………………………………………………………………..43

2- 4- فرایند درك مطلب خواندن………………………………………………………………………………………………….43

2- 4-1-  الگوهاي درك مطلب خواندن …………………………………………………………………………………………44

2- 4-1- 1- الگوهاي داده محور(پایین به بالا) ………………………………………………………………………………….45

الگوي گاف ……………………………………………………………………………………………………………………………..45

2- 4-1- 2- الگوي مفهوم محور(بالا به پایین) ………………………………………………………………………………….46

الگوي گودمن …………………………………………………………………………………………………………………………..47

2- 4-1- 3- الگوي تعاملی درك خواندن ……………………………………………………………………………………….47

آزمون پرلز ……………………………………………………………………………………………………………………………….49

2- 5- سطوح درك مطلب خواندن ………………………………………………………………………………………………..49

2- 6- راهبردهاي درك مطلب خواندن …………………………………………………………………………………………..50

2- 6-1-  طرح پیش خوانی …………………………………………………………………………………………………………..51

2- 6-2-  راهنماي پیش بینی………………………………………………………………………………………………………….51

2- 6-3-  پیش مرور متن ………………………………………………………………………………………………………………51

2- 6-4-  رویکرد تقاضا ……………………………………………………………………………………………………………….51

2- 6-5-  ارتباط سؤال-پاسخ ………………………………………………………………………………………………………..52

2- 6-6-  تدریس صریح درك مطلب …………………………………………………………………………………………….52

2- 6-7-  تفکر با صداي بلند …………………………………………………………………………………………………………52

2- 6-8-  تصویر سازي ذهنی ………………………………………………………………………………………………………..52

6-9 درك مطلب به عنوان پردازش اطلاعات …………………………………………………………………………….52

7- فراشناخت و درك مطلب خواندن ………………………………………………………………………………………..54

2- 8- مروري بر تحقیقات انجام شده………………………………………………………………………………………………55

2- 8-1-  پیشینه ي داخلی……………………………………………………………………………………………………………..55

2- 8-2-  پیشینه ي خارجی …………………………………………………………………………………………………………..59

2- 8-2-  خلاصه ي تحقیقات انجام یافته …………………………………………………………………………………………64

8-3- مدل یافته ي پژوهش ………………………………………………………………………………………………………64

فصل سوم :روش تحقیق ……………………………………………………………………………………………………65 

3- 1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………..66

2- روش تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………..67

3- 3- جامعه ي آماري پژوهش …………………………………………………………………………………………………..67

3- 4- حجم نمونه …………………………………………………………………………………………………....…………………67

3- 4- نمونه و روش نمونه گیري ………………………………………………………………..………………………………….67

3- 5- ابزار پژوهش …………………………………………………………………………………………………………………….67

3- 5-1-  آزمون فراشناخت ………………………………………………………………………………………………………….67

3- 5-2-  روش اجرا ……………………………………………………………………………………………………………………68

3- 5-3-  نمره گذاري سؤال هاي مصاحبه ……………………………………………………………………………………….68

3- 5-4-  اعتبار …………………………………………………………………………………………………………………………..68

3- 5-5-  پایایی ………………………………………………………………………………………………………………………….70

3- 6- آزمون درك مطلب …………………………………………………………………………………………………………..70

3- 6-1-  روش اجرا ……………………………………………………………………………………………………………………71

3- 6-2-  نمره گذاري آزمون هاي درك مطلب ………………………………………………………………………………71

3- 6-3-  اعتبار ………………………………………………………………………………………………………………………….71

3- 6-4-  پایایی …………………………………………………………………………………………………………………………72

7- روش تجزیه و تحلیل داده ها ……………………………………………………………………………………………….72

 ………………………………………………………………………………………………………………………..

فصل چهارم :تجزیه و تحلیل داده ها ………………………………………………………………………………….73

4- 1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………..74

2- توصیف داده ها …………………………………………………………………………………………………………………75

4- 2-1-  جنس پاسخگویان ………………………………………………………………………………………………………….75

4- 3- بخش استنباطی ………………………………………………………………………………………………………………….76

4- 3-1-  فرضیه ي اصلی ……………………………………………………………………………………………………………..76

4- 3-2-  فرضیه هاي فرعی …………………………………………………………………………………………………………..79

4- 3-2- 1- فرضیه فرعی 1 …………………………………………………………………………………………………………..79

4- 3-2- 2- فرضیه فرعی 2 …………………………………………………………………………………………………………..81

3-2- 3- فرضیه فرعی 3 …………………………………………………………………………………………………………..85

فصل پنجم : بحث و نتیجه گیري ……………………………………………………………………………………….87

5- 1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………..88

2- خلاصه ي نتایج …………………………………………………………………………………………………………………89

5- 3- فرضیه اصلی ……………………………………………………………………………………………………………………..89

5- 4- فرضیه هاي فرعی ………………………………………………………………………………………………………………91

5- 4-1-  فرضیه فرعی 1 ………………………………………………………………………………………………………………91

5- 4-2-  فرضیه فرعی 2 ………………………………………………………………………………………………………………92

5- 4-3-  فرضیه فرعی 3 ………………………………………………………………………………………………………………93

5- 5- نتیجه گیري ………………………………………………………………………………………………………………………94

5- 6- محدودیت ها ……………………………………………………………………………………………………………………95

5- 7- پیشنهادها …………………………………………………………………………………………………………………………95

5- 7-1-  پیشنهادهاي کاربردي ……………………………………………………………………………………………………..95

5- 7-2-  پیشنهادهاي پژوهشی ………………………………………………………………………………………………………95

منابع فارسی……………………………………………………………………………………………………………………………….96

منابع خارجی……………………………………………………………………………………………………………………………..99

پیوست ها………………………………………………………………………………………………………………………..…………..…..………… 103

فهرست جداول

عنوان                                                                                                                                                   صفحه

جدول2- 1:راهبردهاي فراشناختی…………………………………………………………………………………………………..20

جدول2- 2:توانایی هاي زبانی و فرازبانی خواندن………………………………………………………………………………40

جدول1- 4:توصیف آماري پاسخگویان برحسب جنس………………………………………………………………………75

جدول 2-4: همبستگی بین فراشناخت و درك مطلب………………………………………………………………………..76

جدول3- 4:پیش بینی تغییرات درك مطلب از روي مؤلفه هاي فراشناخت……………………………………………..77

جدول 4-4:پیش بینی تغییرات کامل کردن از روي مؤلفه هاي فراشناخت……………………………………………..77

جدول 5-4:پیش بینی تغییرات دریافت اشتباهات از روي مؤلفه هاي فراشناخت………………………………………78

جدول 6-4: همبستگی بین فراشناخت و درك مطلب در دانش آموزان دختر…………………………………………79

جدول7- 4:پیش بینی تغییرات درك مطلب از روي مؤلفه هاي فراشناخت در دانش آموزان دختر………………80

جدول8- 4:همبستگی بین فراشناخت و کامل کردن در دانش آموزان دختر…………………………………...….......80

جدول9- 4: پیش بینی تغییرات کامل کردن از روي مؤلفه هاي فراشناخت در دانش آموزان دختر……….………81

جدول10- 4: همبستگی بین فراشناخت و دریافت اشتباهات در دانش آموزان دختر……………………………..……81

جدول11- 4: پیش بینی تغییرات اشتباهات از روي مؤلفه هاي فراشناخت در دانش آموزان دختر…………….…..82

جدول 12-4: همبستگی بین فراشناخت و درك مطلب در دانش آموزان پسر………………………………………….82

جدول13- 4: پیش بینی تغییرات درك مطلب از روي مؤلفه هاي فراشناخت در دانش آموزان پسر………………83

جدول 14-4. همبستگی بین فراشناخت و کامل کردن در دانش آموزان…………………………………………………83

جدول15- 4: پیش بینی تغییرات کامل کردن از روي مؤلفه هاي فراشناخت در دانش آموزان پسر……………….84

جدول16- 4: همبستگی بین فراشناخت و دریافت اشتباه در دانش آموزان پسر…………………………………...…….84

جدول17- 4: پیش بینی تغییرات اشتباهات از روي مؤلفه هاي فراشناخت در دانش آموزان پسر…………………..85

جدول 18-4: مقایسه فراشناخت با میانجی گري جنسیت با درك مطلب خواندن……………………………………..85

فهرست نمودارها

عنوان                                                                                                                                                   صفحه

نمودار1-4: دایره اي پاسخگویان برحسب جنس……………………………………………………………………………….73

نمودار2-4:پیش بینی تغییرات دریافت اشتباهات از روي مؤلفه هاي فراشناخت……………………………………….77

فهرست شکل ها

عنوان                                                                                                                                                   صفحه

شکل2-1: روابط بین اجزاء فراشناخت……………………………………………………………………………………………19

شکل 2-2 :الگوي تعاملی در  خواندن…………………………………………………………………………………………….49

شکل2-3: مدل پردازش اطلاعات………………………………………………………………………………………………….54

شکل2-4:مدل یافته ي پژوهش ……………………………………………………………………………………….64 

فصل اول 

کلیات تحقیق 

 11-مقدمه 

جلوگیري از افت تحصیلی دانش آموزان وکمک به ارتقاء عملکرد تحصیلی آنها به عنوان یک اصل مهم در نظام آموزشی مورد نظر هر جامعه است . دراین میان اهمیت استفاده از راهبردهاي یا دگیري به عنوان عامل مؤثر در عملکرد تحصیلی به نحو برجسته اي توجه روانشناسان تربیتی رابه خود معطوف داشته است .

گسترش وتحول رویکرد شناختی در روانشناسی باعث شد که روانشناسان درفرایند یادگیري، به ساخت ها وفرایندهاي ذهنی توجه کنند . رویکرد شناختی درك ما را از فرایند یادگیري به کلی دگرگون کرده است به جاي اینکه ما یادگیري رافقط وابسته به آنچه معلم ارائه می کند بدانیم ، یادگیري را مبتنی بر اطلاعاتی که ارائه می شود وچگونگی پردازش این اطلاعات به وسیله ي فراگیر در نظر می گیریم(کریمی،1386) .

نظریه هاي شناختی دریادگیري به دنبال تبیین فعالیت هاي پیچیده شناختی مانند درك مطلب ، یادآوري و راهبردهاي یادگیري هستند تا به این وسیله بتوانند به سؤال هایی مانند چگونه یادگیري انجام شد وچگونه می توانیم از نحوه ي یادگیري خود آگاهی داشته باشیم پاسخ گویند. ونیشتاین ومایر1 (1998)معتقدند که هم (( راهبردهاي آموزشی وهم راهبردهاي یادگیري برفرایند رمز گردانی دریادگیري تأ ثیرمی گذارند)).

براي یادگیري بهتر وعمیق تر غیر استفاده از رهبردهاي شناختی راه ها و روش هاي دیگر نیز وجوددارندکه راهبردهاي فراشناختی نامیده می شوند . (( راهبردهاي فراشناختی2 )) به راه ها ، هدایت ونظارت  بر راهبردها شناختی گفته می شود . یادگیرندگان ماهر به کمک راهبردهاي شناختی به پیشرفت دست می یابند ، با استفاده از راهبردهاي فراشناختی بر راهبردهاي شناختی نظارت می کنند تا پیشرفت خود رابهبود بخشند (دمبو 1998؛سیف 1380).

روان شناسی فرا شناخت3 امروزه اندیشه گري نوینی است که پیشینه آن به حدود دهه ي 1970 می رسد، جان فارل 4  نخستین کسی بودکه گفتگو درباره ي فراشناخت را آغاز کرد وبه تدریج جمع زیادي از اندیشمندان به آئین نوین تفکر درحوزه ي  روانشناسی روي آوردند(آقا زاده و احدیان، 1385).

باتوجه به نظریه هاي شناختی ودانش فراشـناختی ، امـروزه درامـر یـادگیري ، فـردي موفـق اسـت کـه شـیوه يآموختن رافرا گرفته باشد . درجامعه ي پیشرفته کنونی این ادعا که وظیفـه ي نظـام آمـوزش ، انتقـال معلومـات ازنسل گذشته به نسل آینده است ، دیگر معنایی ندارد ، بلکه اساس نظام آموزش درقرن بیست ویکم فراهم سـاختنزمینه ي تجربی فعالیت هاي آموزشی وآموزش چگونه فکر کـردن وچگونـه یـادگرفتن( یـاد گـرفتن یـادگیري) است .

خواندن مهارت بسیار پیچیده اي اسـت کـه مسـتلزم تعامـل میـان فراینـدهاي ادارکـی ،  مهـارت هـاي شـناختیودانش فراشناختی است . در خواندن اثر بخش به نظر می رسد که خواننـده واقعیـت هـاي اساسـی یـا عقایـد ارائـهشده در متن را تشخیص می دهد، به معناي آنها می اندیشد، آنها را به طور نقادانـه ارزیـابی مـی کنـد، ارتبـاط بـینآنها را کشف می کندودرك خود رازا این عقاید روشن مـی سـازد .آگـاهی واسـتفاده ي سـنجیده از راهبردهـاينظارت بردرك مطلب، شاخصی براي خواندن اثر بخش است ( میرز وپاریس 1 ، 1984) .

استیونس وهمکاران (2001)، دراین مورد اظهار مـی دارنـد کـه بسـیاري از اطلاعـات در اجتمـاع بـه صـورتنوشتاري مبادله می گردد لذا خواندن و درك مطلب به عنوان یک ضـرورت ومقدمـه موفقیـت دراجتمـاع مطـرحاست .

تایرنی 2 وهمکاران (1990)، در مورد اهمیت خواندن ودرك مطلـب بـه اهـداف آن اشـاره کـرده واظهـار مـیدارند ، اهداف اساسی خواندن ، توانا ساختن کودکان است تا دنیا وخود را بشناسند ، علایـق واحساسـات خـود رارشد بدهند ، براي مشکلات گروهی وشخصی خود راه حل هـایی بی اینـد وبـالا خـره بتواننـد راهبردهـاي خـود راتحول بخشیده ومستقل از دیگران مطالب را درك کنند.محققان برنامه هاي آموزشی زیـادي را بـراي آن دسـته ازمهارت هاي فرا شناختی که مستلزم درك مطلب خواندن مؤثر می باشد ابداع کرده اند .

لیو ولـین 3(2007) در پژوهشـی بـه بررسـی راهبـرد هـاي شـناختی و فراشـناختی و پیشـرفت بـراي دانـش آمـوزاندبیرســتانی پرداختنــد.نتــایج دلالــت مــی کنــد براینکــه، اســتفاده از ســطوح پیشــرفته راهبردهــاي شــناختی و فراشناختی،یک پیش بینی کننده مثبت و معنی دار از پیشرفت است.

پنتریچ و دي گروت4(2005 ) در تحقیقی نشان دادند دانش آموزانی که در یادگیري به واسطه ي سازمان دهی و انتقال اطلاعات از طریق مرور ذهنی ، بسط دهی و راهبردهاي فرا شناختی سازمان دهی شده ، استفاده کرده بودند ، نسبت به دانش آموزانی که از این راهبردها استفاده نمی کردند عملکرد بهتري داشتند. 

2نتایج مطالعه ي پرلز5 (2006) نشان دادکه نمره هاي دختران در متون ادبی و متون آموزشی در کلیه ي کشورهاي  شرکت کننده در مطالعه پرلز به طور معناداري از میانگین نمرات پسران بالاتر است.نتایج دانش آموزان ایرانی نشان دادکه اختلاف میانگین دختران با پسران در متون ادبی برابر28 امتیاز واختلاف میانگین متون اطلاعاتی برابر با 24 امتیاز است.جایگاه ایران در این مطالعه از میان 45 کشور در رتبه40  قرار دارد(کریمی،1386).

تحقیقات در روان شناسی شناختی بیانگر اهمیت مؤلفه هاي فراشناخت در درك مطلب خواندن است . بنـابراینبا توجه به اهمیتی که راهبردهاي شناختی وفراشناختی دریادگیري دارند آموزش ها بـراي افـزایش کیفـی وکمـییادگیري دانش آموزان ضروري می باشد

12– بیان مسئله : 

یکی از نیازهاي پایدار و همیشگی هر انسانی یادگرفتن است.انسان ها براي رفع این نیاز خود همواره باید بکوشند و تلاش کنند،نیاز به یادگرفتن از همان لحظه ي تولد آغاز می شود و تا دم مرگ انسان ها را همراهی می کنند.لذا در دو دهه ي اخیر به طور روز افزونی راهبردهاي یادگیري مورد توجه روانشناسان قرار گرفته است.این علاقه و توجه به راهبردهاي یادگیري از زمانی شکل گرفت که رویکرد رفتارگرایی در جهت رویکردهاي شناختی سوق پیدا نمود(آقازاده،1387).

مهارت در خواندن یکی از نیازهاي یادگیري دانش آموزان در زندگی امروز است.توانایی درك مطلب،تفسیر و استنتاج از متون درسی و غیر درسی،دانش آموزان را با افکار و اطلاعات جدیدي آشنا می سازدتا راه بهتر اندیشیدن و بهتر زیستن را بیاموزند(کریمی،1386).

هدف اصلی فعالیت خواندن ، درك مطلب متن مورد مطالعه است . هر خواننده اي درصدد است چنان بخوانـدکه میزان درك مطلب به حداکثر ممکن خود برسد . ازیک طرف میزان درك مطلـب نشـانه اي از کـارایی روشمورد استفاده در خواندن واز طرف دیگـر ، صـرفه جـویی در زمـان مطالعـه ، موجـب افـزایش کـارایی وسـرانجامافزایش انگیزه در خواندن ومطالعه می شود .درفرآیندیادگیري، دانش آموزان بادومسئله مواجه هستند:

(( اول اینکه برخی از دانش آموزان اظهار می دارند آنچه را می خوانند یا آموزش می ببینند یاد نمی گیرند)).

(( دوم اینکه بسیاري از دانش آموزان اظهار می دارنـد کـه درکشـان از مطالـب مـورد مطالعـه متناسـب بـا سـعیوتلاششان نمی باشد واز اینکه علی رغم مطالعه زیادي ، یادگیري شان کم است اظهار نگرانی می کننـد وایـن امـرموجب دلزدگی وبی علاقگی آنان به امر مطالعه می شود)) ( بحر العلومی ، 1380).

در سالهاي اخیر ، تغییرات مختلفی که می تواند در خواندن ودرك مطلب دانش آموزان مؤثر واقع شـود مـوردبررسی واقع گرفته ودرباره ي آنها مطالعات زیادي انجـام گرفتـه اسـت. دربـین آنهـا راهبردهـاي فراشـناختی کـهعامل مهمی براي فعال ساختن ذهن دانش آ موزان در خواندن وافـزایش توانـایی آنـان دردرك مطلـب مـی باشـدمعرفی شده اند ( فلاول3 ، 1979).فراشناخت عبارت است از:اطـلاع خواننـده از شـناخت خـود در مـورد خوانـدنمکانیسم هاي خودکنترلی که هنگام نظارت ونظم دهی بردرك مطلب اعمال می شود ( مختـاري و ریچاردسـون2 ، 2002). درتوصیف فراشناخت کراس وپاریس (1999)، بیـان مـی کننـد:((فـرا شـناخت عبـارت اسـت از : دانـشوکنترلی که کودکان برتفکر وفعالیتهاي یادگیري خود از جمله خواندن دارند)) وشامل دوطبقه وسیع از فعالیتهـايذهن است : دانش خود ارزیابی درمورد شناخت3 وخود مدیریتی درتفکر 4. دانش در مورد شناخت شامل ارزیابی متغیرهـایی اسـت کـه روي تفکـر اثـر مـی گذارنـد. ایـن دانـش مشـتملبردانش اظهاري 1، فرآیندي2وشرطی 3 است ( فلاول ، 1979).

مولفه هاي خود مدیریتی فراشناخت، شامل چند نوع مهارت است . پاریس وجاکوبز 4(1994)، سه مهارت ارزشیابی 5 ، طرح ریزي6وتنظیم7را ذکر کرده اند .

راهبرد هاي فراشناختی به افراد در افزایش بازده یادگیري کمک می کند، دانش آموزان می توانند مسیر خود را در روند یادگیري با توسعه ي ظرفیت هاي یادگیري فراشناخت ترسیم کنندو محصلان می توانند راه را براي یادگیري موضوع یادگیري در دستور کار برنامه ي آموزشی خود باز کنند(کولب و کولب8،2009).

در زمینه ي خواندن ، ارزشیابی به تحلیل ویژ گی هاي تکلیف وتوانایی هاي شخصی مؤثر بردرك مطلب مربوط می شود وطرح ریزي شامل گزینش راهبردهاي اختصاصی براي دست یابی به هدف هاي تعیین شده است . همچنین تنظیم ، نظارت  وهدایت مجدد فعالیت هاي فرد در ضمن خواندن بریایه ي رسیدن به اهداف مطلوب است ( کراس و پاریس ، 1999).

دسویت9(2007) در یک مطالعه طولی 32 کودك دانش آموز پایه هاي سوم و چهارم ابتدایی را در یادگیري 4درس ریاضیات مورد مطالعه قرار داد.این مطالعه نشان دادکه آموزش مهارت هاي فراشناختی می توانددر حل مسائل ریاضیات ارزش افزوده اي نسبت با دانش آموزانی که در این مهارت ها آموزش ندیده اند ایجاد نماید.به تعبیر دیگر،پایه سوم و چهارم زمانی که این آموزش ها را دریافت می کردند نسبت به دانش آموزان دیگر از توانایی بیشتري در حل مسائل ریاضی برخورداربودند.

درایران نیز تأ ثیر آموزش راهبردهاي شناختی وفراشناختی برافزایش درك مطلب دانش آموزان مورد مطالعه قرار گرفته وهمه ي مطالعات اذعان نموده اند. این راهبردها تأ ثیر مثبت معنا داري در درك مطلب دانش آموزان دارند ( مانند پاکدامن و ساوجی ، 1378؛کارشکی ، 1380؛متولی ، 1376 ؛ سیف و مصرآبادي ، 1382 ) .

متولی ( 1376 )، به بررسی تأ ثیر آموزش راهبردهاي  فراشناخت بر خواندن درك مطلب وسرعت یادگیري پرداخته است وابراهیمی قوام آبادي (1377)، اثر بخشی به روش آموزش راهبردهاي یادگیري بردرك مطلب ، حل مسأ له دانش فراشناخت ، خودپنداره تحصیلی وسرعت یادگیري دردانش آموزان را مورد پژ وهش قرار دادند نتایج حاصل از دوتحقیق مذکور حاکی از آن است که آموزش فراشناخت موجب افزایش درك مطلب وسرعت یادگیري آزمودنی ها در گروه آ زمایشی شده است .

پژ وهش حاضر نیز به دنبال پاسخ به این سوال است که آیا رابطه اي  میـان فراشـناخت ودرك مطلـب خوانـدنوجود دارد؟

153– اهمیت وضرورت تحقیق :              

توانایی درك اطلاعات یک متن شاخصی براي موفقیت در تحصیل است . دانش آموزان بیشترین وقت خود را در مدرسه به مطالعه ویادگیري می گذراند تا نکته اصلی را از متن استخراج کنند وبدین ترتیب اطلاعاتی براي استفاده بعدي خود فراهم کنند بسیاري از دانش آموزان فاقد مهارت هاي اساسی در تشخیص عقیده ي اصلی وپیام متن هستند . این مشکل بر توانایی آنان در درك مطالب ویادآوري اطلاعات ارائه شده درمتن وبه دنبال آن بسیاري از فعالیتهاي یادگیري در مدرسه اثر نامطلوب می گذارد( استیونس وهمکاران ، 2001) .

یکی از مهمترین فرایندهاي شناختی که در ارتباط با فراشناخت مورد بررسی قرار گرفته ، درك مطلب خواندن است .خواندن و درك مطلب خواندن مهارت هاي پایه اي هستند که زیر بناي دیگر فعالیت هاي 6شناختی بوده و بر آنها اثر می گذارد. از مهمترین اهداف مدرسه و سایر سازمان هاي آموزشی نیز ،پرورش مهارت هاي  مرتبط با درك مطلب خواندن می باشد. خواندن و درك مطلب ، سطوح متفاوتی دارد و در هر مقطع تحصیلی ،سطح خاصی از خواندن مورد توجه قرار می گیرد(شانک20041).

در چند دهه ي اخیر مطالعـه ي فراشـناخت و  تـأثیر آن در انجـام دادن تکـالیف متفـاوت مدرسـه، مـورد توجـهپژوهشگران واقع شده است . پیشرفت تحصیلی نه  تنها به دانش پایه افراد بستگی دارد، بلکه به عواملی دیگر نظیـرآگاهی از راهبردهاي گوناگون یادگیري ، چگـونگی بهـره گیـري از ایـن دانـش ، طـی انجـام دادن تکـالیف نیـزمربوط می شود( فولاد چنگ ، 1384 ).بـا رشـد و گسـترش نظـام شـناختی در انسـان، مجموعـه اي از فراینـدهايفراشناختی و نظارتی شکل می گیرد که موجب کارایی ، انعطاف پذیري حافظه و یادگیري هدفمند وآگاهانه مـیشود . به عبارت دیگر مهارت هاي فراشناختی ، آگاهی دهنده عمـل مـی کننـد کـه در طـی یـادگیري و پـردازشاطلاعات مورد استفاده یادگیرنده قرار می گیرند و نیز جریان این پـردازش را تسـهیل مـی کننـد. بـه طـور کلـی، کیفیت حافظه و یادگیري به فراشناخت وابسته است(کـدیور ،1383).یافتـه هـاي جدیـد بـه دسـت آمـده در زمینـهروانشناسی تربیتی و رواشناسی شناختی ، آموزش ابزارهاي ارزشـمندي را بـراي آمـوز ش و پـرورش ایـن مهـارتهـ اي شـ ناختی فـ  راهم کـ رده انـ د تـ ا فـ رد بتوانـ د بـ ه سـ طح بـ الاتري از اهـ داف یـ ادگیري و شــناخت برسد(کارشکی،1381).از آنجاکه” یادگیري درك مطلب خواندن ” بخش عمده اي از اهداف آموزشی وتربیتـیدانش آموزان را در شکل دهی مهارت هاي ارتباطی وتحقق استعدادهاي یادگیري فراهم می سـازد. تقویـت ایـنتوانایی نقش کلیدي وبنیادي در زندگی اجتماعی وافزایش مهارت هاي یادگیري داشـته ودانـش آمـوزان را قـادرمی سازد تا ضمن درك وفهم مطالب درسی به تفسیر واستنباط آنها وتقویـت تفکـر خـلاق خـود کمـک نماینـد( کریمی ، 1383


مقطع : کارشناسی ارشد

]

قبل از خرید فایل می توانید با پشتبانی سایت مشورت کنید