چکیده

یکی از حوزه هایی که راهبردهای فراشناختی می تواند در آن کاربرد داشته باشد و مؤثر واقع شود،حوزه ی خواندن و درک مطلب حاصل از آن است.از آن جا که در اواخر دوره ی راهنمایی و متوسطه و دانشگاه فراگیران با متون خواندنی سروکار دارند،خواندن راهبردی می تواند به درک مطلب آن ها کمک کند.هدف از پژوهش حاضر،بررسی ارتباط فراشناخت با درک مطلب خواندن در دانش آموزان پایه ی سوم راهنمایی بود.جامعه ی آماری شامل کلیه ی دانش آموزان دختر و پسر پایه ی سوم راهنمایی  شهرستان دیواندره در سال تحصیلی90-89  بودکه از میان آنهاتعداد300 دانش آموز در  شش مدرسه راهنمایی به روش نمونه گیری خوشه ای انتخاب شدند. همچنین به منظور سنجش فراشناخت از آزمون فراشناخت خواندن پاریس و جاکوبز(1994) و به منظورارزیابی درک مطلب خواندن نیز از سه تکلیف(درک محتوای متن،کامل کردن و دریافت اشتباهات) استفاده شد. داده ها به کمک روش همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندمتغیره گام گام تحلیل شد.یافته ها  نشان داد که فراشناخت با درک مطلب خواندن در هردو جنس تحصیلی رابطه مثبت بالایی دارد(62/0=r). همچنین 23 درصد درک مطلب خواندن از طریق ارزشیابی تبیین می شود و متغیرفراشناخت در کل می تواند 38 درصد تغییرات درک مطلب را تبیین نماید.

واژه های کلیـدی : فراشـناخت،راهبرد هـای فراشـناختی،درک مطلـب خواندن،ارزشـیابی ، دانـشآموزان سوم راهنمایی ، جنسیت

فهرست مطالب 

چکیده

فصل اول :کلیات تحقیق……………………………………………………………………………………………………….1

1- 1- مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………..2

1- 2- بیان مسأله………………………………………………………………………………………………………………………..5

1- 3- اهمیت و ضرورت تحقیق……………………………………………………………………………………………………7

1- 4- اهداف تحقیق…………………………………………………………………………………………………………………..9

1- 4-1-  هدف اصلی…………………………………………………………………………………………………………………….9

1- 4-2-  هدف های ویژه……………………………………………………………………………………………………………….9

1- 5- فرضیه های تحقیق…………………………………………………………………………………………………………….9

1- 5-1-  فرضیه اصلی……………………………………………………………………………………………………………………9

1- 5-2-  فرضیه های فرعی…………………………………………………………………………………………………………….9

6- تعاریف نظری و عملیاتی متغیرها و مفاهیم……………………………………………………………………………. 9

الف)متغیر مستقل………………………………………………………………………………………………………………………….9

ب)متغیر وابسته……………………………………………………………………………………………………………………………10

ج)متغیر تعدیل کننده……………………………………………………………………………………………………………………10

د)متغیر کنترل……………………………………………………………………………………………………………………………..10

فصل دوم:ادبیات و پیشینه ی تحقیق…………………………………………………………………………………..11

2- 1- مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………12

2- فراشناخت…………………………………………………………………………………………………………………………13

2- 2-1-  دانش فراشناختی…………………………………………………………………………………………………………….14

2- 2-1- 1- طبقه شخص………………………………………………………………………………………………………………15

2- 2-1- 2- طبقه تکلیف………………………………………………………………………………………………………………15

2- 2-1- 3- طبقه راهبرد………………………………………………………………………………………………………………16

2- 2-2-  تجربه ی فراشناختی………………………………………………………………………………………………………..17

2- 3- نظریه های فراشناختی…………………………………………………………………………………………………………21

3-1 تعریف و مفهوم نظریه های فراشناختی……………………………………………………………………………….22

3-2-  انواع نظریه های فراشناختی………………………………………………………………………………………………22

2- 3-2- 1- نظریه ضمنی………………………………………………………………………………………………………………22

2- 3-2- 2- نظریه غیر صوری………………………………………………………………………………………………………..22

2- 3-2- 3- نظریه صوری……………………………………………………………………………………………………………..24

2- 4- بنیان های نظریه های فراشناختی…………………………………………………………………………………………….25

2- 4-1-  یادگیری فرهنگی……………………………………………………………………………………………………………25

2- 4-2-  ساخت فردی…………………………………………………………………………………………………………………26

2- 4-3-  تعامل همگنان………………………………………………………………………………………………………………..26

2- 5- تحول فراشناختی………………………………………………………………………………………………………………..26

2- 6- آموزش فراشناخت …………………………………………………………………………………………………………….27

2- 7- راهبردهای فراشناختی تدریس و سنجش………………………………………………………………………………..28

2- 8- مفاهیم اساسی روش تدریس فراشناختی…………………………………………………………………………………31

2- 9- آموزش راهبردهای یادگیری و مطالعه(شناختی و فراشناختی)……………………………………………………..32

2- 9-1-  روش پس ختام یا پس خبا………………………………………………………………………………………………..32

2- 9-2-  روش مردر……………………………………………………………………………………………………………………34

2- 9-3-  روش آموزش دو جانبه……………………………………………………………………………………………………35

2- 9-4-  روش مطالعه ی مشارکتی…………………………………………………………………………………………………36

2- 9-5-  روش پرسیدن دو جانبه……………………………………………………………………………………………………36

2- 3- خواندن…………………………………………………………………………………………………………………………….36

2- 3-1-  مراحل تحول خواندن………………………………………………………………………………………………………37

2- 3-2-  پیش نیازهای خواندن………………………………………………………………………………………………………39

2- 3-2- 1-دانش جهانی………………………………………………………………………………………………………………39

2- 3-2- 2-دانش زبانی و فرازبانی …………………………………………………………………………………………………40

2- 3-2- 3-ظرفیت های حافظه ی کوتاه مدت و بلند مدت…………………………………………………………………40

3-2 4- توانایی تمرکز تجربه …………………………………………………………………………………………………..41

3-3-  شاخص های اساسی مهارت خواندن …………………………………………………………………………………41

2- 3-4-  مهارت های مؤثر در رشد خواندن……………………………………………………………………………………..42

2- 3-4- 1- مهارت های تحلیل کلمه………………………………………………………………………………………………42

2- 3-4- 2- مهارت های درک تحلیلی……………………………………………………………………………………………42

2- 3-4- 3- مهارت های خواندن انتقادی ………………………………………………………………………………………..43

2- 4- فرایند درک مطلب خواندن………………………………………………………………………………………………….43

2- 4-1-  الگوهای درک مطلب خواندن …………………………………………………………………………………………44

2- 4-1- 1- الگوهای داده محور(پایین به بالا) ………………………………………………………………………………….45

الگوی گاف ……………………………………………………………………………………………………………………………..45

2- 4-1- 2- الگوی مفهوم محور(بالا به پایین) ………………………………………………………………………………….46

الگوی گودمن …………………………………………………………………………………………………………………………..47

2- 4-1- 3- الگوی تعاملی درک خواندن ……………………………………………………………………………………….47

آزمون پرلز ……………………………………………………………………………………………………………………………….49

2- 5- سطوح درک مطلب خواندن ………………………………………………………………………………………………..49

2- 6- راهبردهای درک مطلب خواندن …………………………………………………………………………………………..50

2- 6-1-  طرح پیش خوانی …………………………………………………………………………………………………………..51

2- 6-2-  راهنمای پیش بینی………………………………………………………………………………………………………….51

2- 6-3-  پیش مرور متن ………………………………………………………………………………………………………………51

2- 6-4-  رویکرد تقاضا ……………………………………………………………………………………………………………….51

2- 6-5-  ارتباط سؤال-پاسخ ………………………………………………………………………………………………………..52

2- 6-6-  تدریس صریح درک مطلب …………………………………………………………………………………………….52

2- 6-7-  تفکر با صدای بلند …………………………………………………………………………………………………………52

2- 6-8-  تصویر سازی ذهنی ………………………………………………………………………………………………………..52

6-9 درک مطلب به عنوان پردازش اطلاعات …………………………………………………………………………….52

7- فراشناخت و درک مطلب خواندن ………………………………………………………………………………………..54

2- 8- مروری بر تحقیقات انجام شده………………………………………………………………………………………………55

2- 8-1-  پیشینه ی داخلی……………………………………………………………………………………………………………..55

2- 8-2-  پیشینه ی خارجی …………………………………………………………………………………………………………..59

2- 8-2-  خلاصه ی تحقیقات انجام یافته …………………………………………………………………………………………64

8-3- مدل یافته ی پژوهش ………………………………………………………………………………………………………64

فصل سوم :روش تحقیق ……………………………………………………………………………………………………65 

3- 1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………..66

2- روش تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………..67

3- 3- جامعه ی آماری پژوهش …………………………………………………………………………………………………..67

3- 4- حجم نمونه …………………………………………………………………………………………………....…………………67

3- 4- نمونه و روش نمونه گیری ………………………………………………………………..………………………………….67

3- 5- ابزار پژوهش …………………………………………………………………………………………………………………….67

3- 5-1-  آزمون فراشناخت ………………………………………………………………………………………………………….67

3- 5-2-  روش اجرا ……………………………………………………………………………………………………………………68

3- 5-3-  نمره گذاری سؤال های مصاحبه ……………………………………………………………………………………….68

3- 5-4-  اعتبار …………………………………………………………………………………………………………………………..68

3- 5-5-  پایایی ………………………………………………………………………………………………………………………….70

3- 6- آزمون درک مطلب …………………………………………………………………………………………………………..70

3- 6-1-  روش اجرا ……………………………………………………………………………………………………………………71

3- 6-2-  نمره گذاری آزمون های درک مطلب ………………………………………………………………………………71

3- 6-3-  اعتبار ………………………………………………………………………………………………………………………….71

3- 6-4-  پایایی …………………………………………………………………………………………………………………………72

7- روش تجزیه و تحلیل داده ها ……………………………………………………………………………………………….72

 ………………………………………………………………………………………………………………………..

فصل چهارم :تجزیه و تحلیل داده ها ………………………………………………………………………………….73

4- 1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………..74

2- توصیف داده ها …………………………………………………………………………………………………………………75

4- 2-1-  جنس پاسخگویان ………………………………………………………………………………………………………….75

4- 3- بخش استنباطی ………………………………………………………………………………………………………………….76

4- 3-1-  فرضیه ی اصلی ……………………………………………………………………………………………………………..76

4- 3-2-  فرضیه های فرعی …………………………………………………………………………………………………………..79

4- 3-2- 1- فرضیه فرعی 1 …………………………………………………………………………………………………………..79

4- 3-2- 2- فرضیه فرعی 2 …………………………………………………………………………………………………………..81

3-2- 3- فرضیه فرعی 3 …………………………………………………………………………………………………………..85

فصل پنجم : بحث و نتیجه گیری ……………………………………………………………………………………….87

5- 1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………..88

2- خلاصه ی نتایج …………………………………………………………………………………………………………………89

5- 3- فرضیه اصلی ……………………………………………………………………………………………………………………..89

5- 4- فرضیه های فرعی ………………………………………………………………………………………………………………91

5- 4-1-  فرضیه فرعی 1 ………………………………………………………………………………………………………………91

5- 4-2-  فرضیه فرعی 2 ………………………………………………………………………………………………………………92

5- 4-3-  فرضیه فرعی 3 ………………………………………………………………………………………………………………93

5- 5- نتیجه گیری ………………………………………………………………………………………………………………………94

5- 6- محدودیت ها ……………………………………………………………………………………………………………………95

5- 7- پیشنهادها …………………………………………………………………………………………………………………………95

5- 7-1-  پیشنهادهای کاربردی ……………………………………………………………………………………………………..95

5- 7-2-  پیشنهادهای پژوهشی ………………………………………………………………………………………………………95

منابع فارسی……………………………………………………………………………………………………………………………….96

منابع خارجی……………………………………………………………………………………………………………………………..99

پیوست ها………………………………………………………………………………………………………………………..…………..…..………… 103

فهرست جداول

عنوان                                                                                                                                                   صفحه

جدول2- 1:راهبردهای فراشناختی…………………………………………………………………………………………………..20

جدول2- 2:توانایی های زبانی و فرازبانی خواندن………………………………………………………………………………40

جدول1- 4:توصیف آماری پاسخگویان برحسب جنس………………………………………………………………………75

جدول 2-4: همبستگی بین فراشناخت و درک مطلب………………………………………………………………………..76

جدول3- 4:پیش بینی تغییرات درک مطلب از روی مؤلفه های فراشناخت……………………………………………..77

جدول 4-4:پیش بینی تغییرات کامل کردن از روی مؤلفه های فراشناخت……………………………………………..77

جدول 5-4:پیش بینی تغییرات دریافت اشتباهات از روی مؤلفه های فراشناخت………………………………………78

جدول 6-4: همبستگی بین فراشناخت و درک مطلب در دانش آموزان دختر…………………………………………79

جدول7- 4:پیش بینی تغییرات درک مطلب از روی مؤلفه های فراشناخت در دانش آموزان دختر………………80

جدول8- 4:همبستگی بین فراشناخت و کامل کردن در دانش آموزان دختر…………………………………...….......80

جدول9- 4: پیش بینی تغییرات کامل کردن از روی مؤلفه های فراشناخت در دانش آموزان دختر……….………81

جدول10- 4: همبستگی بین فراشناخت و دریافت اشتباهات در دانش آموزان دختر……………………………..……81

جدول11- 4: پیش بینی تغییرات اشتباهات از روی مؤلفه های فراشناخت در دانش آموزان دختر…………….…..82

جدول 12-4: همبستگی بین فراشناخت و درک مطلب در دانش آموزان پسر………………………………………….82

جدول13- 4: پیش بینی تغییرات درک مطلب از روی مؤلفه های فراشناخت در دانش آموزان پسر………………83

جدول 14-4. همبستگی بین فراشناخت و کامل کردن در دانش آموزان…………………………………………………83

جدول15- 4: پیش بینی تغییرات کامل کردن از روی مؤلفه های فراشناخت در دانش آموزان پسر……………….84

جدول16- 4: همبستگی بین فراشناخت و دریافت اشتباه در دانش آموزان پسر…………………………………...…….84

جدول17- 4: پیش بینی تغییرات اشتباهات از روی مؤلفه های فراشناخت در دانش آموزان پسر…………………..85

جدول 18-4: مقایسه فراشناخت با میانجی گری جنسیت با درک مطلب خواندن……………………………………..85

فهرست نمودارها

عنوان                                                                                                                                                   صفحه

نمودار1-4: دایره ای پاسخگویان برحسب جنس……………………………………………………………………………….73

نمودار2-4:پیش بینی تغییرات دریافت اشتباهات از روی مؤلفه های فراشناخت……………………………………….77

فهرست شکل ها

عنوان                                                                                                                                                   صفحه

شکل2-1: روابط بین اجزاء فراشناخت……………………………………………………………………………………………19

شکل 2-2 :الگوی تعاملی در  خواندن…………………………………………………………………………………………….49

شکل2-3: مدل پردازش اطلاعات………………………………………………………………………………………………….54

شکل2-4:مدل یافته ی پژوهش ……………………………………………………………………………………….64 

فصل اول 

کلیات تحقیق 

 11-مقدمه 

جلوگیری از افت تحصیلی دانش آموزان وکمک به ارتقاء عملکرد تحصیلی آنها به عنوان یک اصل مهم در نظام آموزشی مورد نظر هر جامعه است . دراین میان اهمیت استفاده از راهبردهای یا دگیری به عنوان عامل مؤثر در عملکرد تحصیلی به نحو برجسته ای توجه روانشناسان تربیتی رابه خود معطوف داشته است .

گسترش وتحول رویکرد شناختی در روانشناسی باعث شد که روانشناسان درفرایند یادگیری، به ساخت ها وفرایندهای ذهنی توجه کنند . رویکرد شناختی درک ما را از فرایند یادگیری به کلی دگرگون کرده است به جای اینکه ما یادگیری رافقط وابسته به آنچه معلم ارائه می کند بدانیم ، یادگیری را مبتنی بر اطلاعاتی که ارائه می شود وچگونگی پردازش این اطلاعات به وسیله ی فراگیر در نظر می گیریم(کریمی،1386) .

نظریه های شناختی دریادگیری به دنبال تبیین فعالیت های پیچیده شناختی مانند درک مطلب ، یادآوری و راهبردهای یادگیری هستند تا به این وسیله بتوانند به سؤال هایی مانند چگونه یادگیری انجام شد وچگونه می توانیم از نحوه ی یادگیری خود آگاهی داشته باشیم پاسخ گویند. ونیشتاین ومایر1 (1998)معتقدند که هم (( راهبردهای آموزشی وهم راهبردهای یادگیری برفرایند رمز گردانی دریادگیری تأ ثیرمی گذارند)).

برای یادگیری بهتر وعمیق تر غیر استفاده از رهبردهای شناختی راه ها و روش های دیگر نیز وجوددارندکه راهبردهای فراشناختی نامیده می شوند . (( راهبردهای فراشناختی2 )) به راه ها ، هدایت ونظارت  بر راهبردها شناختی گفته می شود . یادگیرندگان ماهر به کمک راهبردهای شناختی به پیشرفت دست می یابند ، با استفاده از راهبردهای فراشناختی بر راهبردهای شناختی نظارت می کنند تا پیشرفت خود رابهبود بخشند (دمبو 1998؛سیف 1380).

روان شناسی فرا شناخت3 امروزه اندیشه گری نوینی است که پیشینه آن به حدود دهه ی 1970 می رسد، جان فارل 4  نخستین کسی بودکه گفتگو درباره ی فراشناخت را آغاز کرد وبه تدریج جمع زیادی از اندیشمندان به آئین نوین تفکر درحوزه ی  روانشناسی روی آوردند(آقا زاده و احدیان، 1385).

باتوجه به نظریه های شناختی ودانش فراشـناختی ، امـروزه درامـر یـادگیری ، فـردی موفـق اسـت کـه شـیوه یآموختن رافرا گرفته باشد . درجامعه ی پیشرفته کنونی این ادعا که وظیفـه ی نظـام آمـوزش ، انتقـال معلومـات ازنسل گذشته به نسل آینده است ، دیگر معنایی ندارد ، بلکه اساس نظام آموزش درقرن بیست ویکم فراهم سـاختنزمینه ی تجربی فعالیت های آموزشی وآموزش چگونه فکر کـردن وچگونـه یـادگرفتن( یـاد گـرفتن یـادگیری) است .

خواندن مهارت بسیار پیچیده ای اسـت کـه مسـتلزم تعامـل میـان فراینـدهای ادارکـی ،  مهـارت هـای شـناختیودانش فراشناختی است . در خواندن اثر بخش به نظر می رسد که خواننـده واقعیـت هـای اساسـی یـا عقایـد ارائـهشده در متن را تشخیص می دهد، به معنای آنها می اندیشد، آنها را به طور نقادانـه ارزیـابی مـی کنـد، ارتبـاط بـینآنها را کشف می کندودرک خود رازا این عقاید روشن مـی سـازد .آگـاهی واسـتفاده ی سـنجیده از راهبردهـاینظارت بردرک مطلب، شاخصی برای خواندن اثر بخش است ( میرز وپاریس 1 ، 1984) .

استیونس وهمکاران (2001)، دراین مورد اظهار مـی دارنـد کـه بسـیاری از اطلاعـات در اجتمـاع بـه صـورتنوشتاری مبادله می گردد لذا خواندن و درک مطلب به عنوان یک ضـرورت ومقدمـه موفقیـت دراجتمـاع مطـرحاست .

تایرنی 2 وهمکاران (1990)، در مورد اهمیت خواندن ودرک مطلـب بـه اهـداف آن اشـاره کـرده واظهـار مـیدارند ، اهداف اساسی خواندن ، توانا ساختن کودکان است تا دنیا وخود را بشناسند ، علایـق واحساسـات خـود رارشد بدهند ، برای مشکلات گروهی وشخصی خود راه حل هـایی بی اینـد وبـالا خـره بتواننـد راهبردهـای خـود راتحول بخشیده ومستقل از دیگران مطالب را درک کنند.محققان برنامه های آموزشی زیـادی را بـرای آن دسـته ازمهارت های فرا شناختی که مستلزم درک مطلب خواندن مؤثر می باشد ابداع کرده اند .

لیو ولـین 3(2007) در پژوهشـی بـه بررسـی راهبـرد هـای شـناختی و فراشـناختی و پیشـرفت بـرای دانـش آمـوزاندبیرســتانی پرداختنــد.نتــایج دلالــت مــی کنــد براینکــه، اســتفاده از ســطوح پیشــرفته راهبردهــای شــناختی و فراشناختی،یک پیش بینی کننده مثبت و معنی دار از پیشرفت است.

پنتریچ و دی گروت4(2005 ) در تحقیقی نشان دادند دانش آموزانی که در یادگیری به واسطه ی سازمان دهی و انتقال اطلاعات از طریق مرور ذهنی ، بسط دهی و راهبردهای فرا شناختی سازمان دهی شده ، استفاده کرده بودند ، نسبت به دانش آموزانی که از این راهبردها استفاده نمی کردند عملکرد بهتری داشتند. 

2نتایج مطالعه ی پرلز5 (2006) نشان دادکه نمره های دختران در متون ادبی و متون آموزشی در کلیه ی کشورهای  شرکت کننده در مطالعه پرلز به طور معناداری از میانگین نمرات پسران بالاتر است.نتایج دانش آموزان ایرانی نشان دادکه اختلاف میانگین دختران با پسران در متون ادبی برابر28 امتیاز واختلاف میانگین متون اطلاعاتی برابر با 24 امتیاز است.جایگاه ایران در این مطالعه از میان 45 کشور در رتبه40  قرار دارد(کریمی،1386).

تحقیقات در روان شناسی شناختی بیانگر اهمیت مؤلفه های فراشناخت در درک مطلب خواندن است . بنـابراینبا توجه به اهمیتی که راهبردهای شناختی وفراشناختی دریادگیری دارند آموزش ها بـرای افـزایش کیفـی وکمـییادگیری دانش آموزان ضروری می باشد

12– بیان مسئله : 

یکی از نیازهای پایدار و همیشگی هر انسانی یادگرفتن است.انسان ها برای رفع این نیاز خود همواره باید بکوشند و تلاش کنند،نیاز به یادگرفتن از همان لحظه ی تولد آغاز می شود و تا دم مرگ انسان ها را همراهی می کنند.لذا در دو دهه ی اخیر به طور روز افزونی راهبردهای یادگیری مورد توجه روانشناسان قرار گرفته است.این علاقه و توجه به راهبردهای یادگیری از زمانی شکل گرفت که رویکرد رفتارگرایی در جهت رویکردهای شناختی سوق پیدا نمود(آقازاده،1387).

مهارت در خواندن یکی از نیازهای یادگیری دانش آموزان در زندگی امروز است.توانایی درک مطلب،تفسیر و استنتاج از متون درسی و غیر درسی،دانش آموزان را با افکار و اطلاعات جدیدی آشنا می سازدتا راه بهتر اندیشیدن و بهتر زیستن را بیاموزند(کریمی،1386).

هدف اصلی فعالیت خواندن ، درک مطلب متن مورد مطالعه است . هر خواننده ای درصدد است چنان بخوانـدکه میزان درک مطلب به حداکثر ممکن خود برسد . ازیک طرف میزان درک مطلـب نشـانه ای از کـارایی روشمورد استفاده در خواندن واز طرف دیگـر ، صـرفه جـویی در زمـان مطالعـه ، موجـب افـزایش کـارایی وسـرانجامافزایش انگیزه در خواندن ومطالعه می شود .درفرآیندیادگیری، دانش آموزان بادومسئله مواجه هستند:

(( اول اینکه برخی از دانش آموزان اظهار می دارند آنچه را می خوانند یا آموزش می ببینند یاد نمی گیرند)).

(( دوم اینکه بسیاری از دانش آموزان اظهار می دارنـد کـه درکشـان از مطالـب مـورد مطالعـه متناسـب بـا سـعیوتلاششان نمی باشد واز اینکه علی رغم مطالعه زیادی ، یادگیری شان کم است اظهار نگرانی می کننـد وایـن امـرموجب دلزدگی وبی علاقگی آنان به امر مطالعه می شود)) ( بحر العلومی ، 1380).

در سالهای اخیر ، تغییرات مختلفی که می تواند در خواندن ودرک مطلب دانش آموزان مؤثر واقع شـود مـوردبررسی واقع گرفته ودرباره ی آنها مطالعات زیادی انجـام گرفتـه اسـت. دربـین آنهـا راهبردهـای فراشـناختی کـهعامل مهمی برای فعال ساختن ذهن دانش آ موزان در خواندن وافـزایش توانـایی آنـان دردرک مطلـب مـی باشـدمعرفی شده اند ( فلاول3 ، 1979).فراشناخت عبارت است از:اطـلاع خواننـده از شـناخت خـود در مـورد خوانـدنمکانیسم های خودکنترلی که هنگام نظارت ونظم دهی بردرک مطلب اعمال می شود ( مختـاری و ریچاردسـون2 ، 2002). درتوصیف فراشناخت کراس وپاریس (1999)، بیـان مـی کننـد:((فـرا شـناخت عبـارت اسـت از : دانـشوکنترلی که کودکان برتفکر وفعالیتهای یادگیری خود از جمله خواندن دارند)) وشامل دوطبقه وسیع از فعالیتهـایذهن است : دانش خود ارزیابی درمورد شناخت3 وخود مدیریتی درتفکر 4. دانش در مورد شناخت شامل ارزیابی متغیرهـایی اسـت کـه روی تفکـر اثـر مـی گذارنـد. ایـن دانـش مشـتملبردانش اظهاری 1، فرآیندی2وشرطی 3 است ( فلاول ، 1979).

مولفه های خود مدیریتی فراشناخت، شامل چند نوع مهارت است . پاریس وجاکوبز 4(1994)، سه مهارت ارزشیابی 5 ، طرح ریزی6وتنظیم7را ذکر کرده اند .

راهبرد های فراشناختی به افراد در افزایش بازده یادگیری کمک می کند، دانش آموزان می توانند مسیر خود را در روند یادگیری با توسعه ی ظرفیت های یادگیری فراشناخت ترسیم کنندو محصلان می توانند راه را برای یادگیری موضوع یادگیری در دستور کار برنامه ی آموزشی خود باز کنند(کولب و کولب8،2009).

در زمینه ی خواندن ، ارزشیابی به تحلیل ویژ گی های تکلیف وتوانایی های شخصی مؤثر بردرک مطلب مربوط می شود وطرح ریزی شامل گزینش راهبردهای اختصاصی برای دست یابی به هدف های تعیین شده است . همچنین تنظیم ، نظارت  وهدایت مجدد فعالیت های فرد در ضمن خواندن بریایه ی رسیدن به اهداف مطلوب است ( کراس و پاریس ، 1999).

دسویت9(2007) در یک مطالعه طولی 32 کودک دانش آموز پایه های سوم و چهارم ابتدایی را در یادگیری 4درس ریاضیات مورد مطالعه قرار داد.این مطالعه نشان دادکه آموزش مهارت های فراشناختی می توانددر حل مسائل ریاضیات ارزش افزوده ای نسبت با دانش آموزانی که در این مهارت ها آموزش ندیده اند ایجاد نماید.به تعبیر دیگر،پایه سوم و چهارم زمانی که این آموزش ها را دریافت می کردند نسبت به دانش آموزان دیگر از توانایی بیشتری در حل مسائل ریاضی برخورداربودند.

درایران نیز تأ ثیر آموزش راهبردهای شناختی وفراشناختی برافزایش درک مطلب دانش آموزان مورد مطالعه قرار گرفته وهمه ی مطالعات اذعان نموده اند. این راهبردها تأ ثیر مثبت معنا داری در درک مطلب دانش آموزان دارند ( مانند پاکدامن و ساوجی ، 1378؛کارشکی ، 1380؛متولی ، 1376 ؛ سیف و مصرآبادی ، 1382 ) .

متولی ( 1376 )، به بررسی تأ ثیر آموزش راهبردهای  فراشناخت بر خواندن درک مطلب وسرعت یادگیری پرداخته است وابراهیمی قوام آبادی (1377)، اثر بخشی به روش آموزش راهبردهای یادگیری بردرک مطلب ، حل مسأ له دانش فراشناخت ، خودپنداره تحصیلی وسرعت یادگیری دردانش آموزان را مورد پژ وهش قرار دادند نتایج حاصل از دوتحقیق مذکور حاکی از آن است که آموزش فراشناخت موجب افزایش درک مطلب وسرعت یادگیری آزمودنی ها در گروه آ زمایشی شده است .

پژ وهش حاضر نیز به دنبال پاسخ به این سوال است که آیا رابطه ای  میـان فراشـناخت ودرک مطلـب خوانـدنوجود دارد؟

153– اهمیت وضرورت تحقیق :              

توانایی درک اطلاعات یک متن شاخصی برای موفقیت در تحصیل است . دانش آموزان بیشترین وقت خود را در مدرسه به مطالعه ویادگیری می گذراند تا نکته اصلی را از متن استخراج کنند وبدین ترتیب اطلاعاتی برای استفاده بعدی خود فراهم کنند بسیاری از دانش آموزان فاقد مهارت های اساسی در تشخیص عقیده ی اصلی وپیام متن هستند . این مشکل بر توانایی آنان در درک مطالب ویادآوری اطلاعات ارائه شده درمتن وبه دنبال آن بسیاری از فعالیتهای یادگیری در مدرسه اثر نامطلوب می گذارد( استیونس وهمکاران ، 2001) .

یکی از مهمترین فرایندهای شناختی که در ارتباط با فراشناخت مورد بررسی قرار گرفته ، درک مطلب خواندن است .خواندن و درک مطلب خواندن مهارت های پایه ای هستند که زیر بنای دیگر فعالیت های 6شناختی بوده و بر آنها اثر می گذارد. از مهمترین اهداف مدرسه و سایر سازمان های آموزشی نیز ،پرورش مهارت های  مرتبط با درک مطلب خواندن می باشد. خواندن و درک مطلب ، سطوح متفاوتی دارد و در هر مقطع تحصیلی ،سطح خاصی از خواندن مورد توجه قرار می گیرد(شانک20041).

در چند دهه ی اخیر مطالعـه ی فراشـناخت و  تـأثیر آن در انجـام دادن تکـالیف متفـاوت مدرسـه، مـورد توجـهپژوهشگران واقع شده است . پیشرفت تحصیلی نه  تنها به دانش پایه افراد بستگی دارد، بلکه به عواملی دیگر نظیـرآگاهی از راهبردهای گوناگون یادگیری ، چگـونگی بهـره گیـری از ایـن دانـش ، طـی انجـام دادن تکـالیف نیـزمربوط می شود( فولاد چنگ ، 1384 ).بـا رشـد و گسـترش نظـام شـناختی در انسـان، مجموعـه ای از فراینـدهایفراشناختی و نظارتی شکل می گیرد که موجب کارایی ، انعطاف پذیری حافظه و یادگیری هدفمند وآگاهانه مـیشود . به عبارت دیگر مهارت های فراشناختی ، آگاهی دهنده عمـل مـی کننـد کـه در طـی یـادگیری و پـردازشاطلاعات مورد استفاده یادگیرنده قرار می گیرند و نیز جریان این پـردازش را تسـهیل مـی کننـد. بـه طـور کلـی، کیفیت حافظه و یادگیری به فراشناخت وابسته است(کـدیور ،1383).یافتـه هـای جدیـد بـه دسـت آمـده در زمینـهروانشناسی تربیتی و رواشناسی شناختی ، آموزش ابزارهای ارزشـمندی را بـرای آمـوز ش و پـرورش ایـن مهـارتهـ ای شـ ناختی فـ  راهم کـ رده انـ د تـ ا فـ رد بتوانـ د بـ ه سـ طح بـ الاتری از اهـ داف یـ ادگیری و شــناخت برسد(کارشکی،1381).از آنجاکه” یادگیری درک مطلب خواندن ” بخش عمده ای از اهداف آموزشی وتربیتـیدانش آموزان را در شکل دهی مهارت های ارتباطی وتحقق استعدادهای یادگیری فراهم می سـازد. تقویـت ایـنتوانایی نقش کلیدی وبنیادی در زندگی اجتماعی وافزایش مهارت های یادگیری داشـته ودانـش آمـوزان را قـادرمی سازد تا ضمن درک وفهم مطالب درسی به تفسیر واستنباط آنها وتقویـت تفکـر خـلاق خـود کمـک نماینـد( کریمی ، 1383


مقطع : کارشناسی ارشد

]

قبل از خرید فایل می توانید با پشتبانی سایت مشورت کنید