انتخاب صفحه

فهرست مطالب

 فصل اول: کلیات تحقیق

یکی از پراهمیت ترین و برجسته ترین تزیینات هنر اسلامی نقوش هندسی هستند. این نقوش چنان با هنر اسلامی درآمیخته­اند که گویی جزء لاینفک  و جدا ناشدنی آن به حساب می­آیند. فراگیری و گسترش این نقوش را تمامی زمینه­های هنری، از معماری و خانه سازی گرفته تا ساخت ساز وسایل کاربردی و تزیینی می­بینیم. نقوش هندسی به مثابه­ی گنجینه­ای عظیم و ارزشمند در دسترس هنر و هنرمندان عصر حاضر این مرز و بوم قرار گرفته است. این نقوش با قابلیت بالای ترکیب ، گسترش ،پوشانندگی و تطبیق با زمینه­های مختلف جایگاه مهمی در عناصر تزیینی سنتی ایران را به خود اختصاص داداه است و عدم استفاده از آن در هنرهای دستی باعث انزوای این نقوش به حیطه­ی معماری می­شود.فصل اول این پروژه به بیان مختصری از مساله، هدف و روش این پژوهش اختصاص داده شده و در فصل دوم جایگاه نقوش هندسی در ادوار گوناگون ایران بررسی شده است. در فصل سوم به تاریخچه و توصیف عمارت قاجاری زینت الملک قوام پرداخته شده است.در این فصل چندین نمونه از معماری مسکونی شیراز در دوران قاجار ذکر شده است. در این میان عمارت زینت الملک که در واقع عمارت درونی نارنجستان قوام است مورد توجه قرار گرفته است. در فصل پنجم نقوش هندسی که در بنا استفاده شده است عکاسی شده و جدا در جدولی آنالیز شده اند . این جداول به واگیره های تکرار شده، نحوه گسترش و آنالیز خطی تزیینات خانه زینت الملک اختصاص داده شده است و در فصل پنجم در قسمت پروژه عملی روند تغییر و استفاده از این نقوش در ساخت زیورآلات دنبال می­شود. در این پروژه سعی بر استفاده و سنجش امکان استفاده از این نقوش در طراحی و ساخت زیورآلات  شده است. امید است مطالب و پیشنهادات این رساله مورد توجه اصناف و دست اندرکاران این هنر-صنعت قرار گیرد.

 1-2- بیان مسأله(تعریف موضوع پژوهش )

نقوش هندسی یکی از تزیینات شاخص و برجسته آثار هنری ایرانی و اسلامی است که در جای جای هنرهای این مرز و بوم همچون معماری، فلزکاری، مینیاتور، جلدسازی، هنرهای­چوبی و غیره به چشم می­خورد. می­توان گفت شکل بلورین منتج از نظم و توسع بی انتهای رازگونه ای که در عین کثرت گرایی، نوعی وحدت را فرامی خواند، به این نقوش این امکان را می دهد که بر هر زمینه ای نقش بندد و آن را تزیین نماید و در عین حال هیچ گونه کمی و کاستی نداشته باشد. این هنر در قالب تزیینات وابسته به معماری علاوه بر اُرُسی­ها و تزئینات بنا، بر بسترهای دیگری همچون ظروف فلزی و سفالین،جلد کتب و هنرهای مستظرفه دیگر در طول تاریخ نمایش داده شده است.هنرمند ایرانی همواره این نقوش را به خاطر داشته است. چنانکه آنها را بر روی سقف­ها، دیوارها، ظروف آیینی و بالأخص جلد قرآن، نقش می­زدند که دارای اهمیت ویژه ای بوده است. قابلیت نقوش هندسی به گونه ایست که می تواند در هنرهای مختلف از جمله جواهرسازی نیز استفاده شود و زینت بخش خود انسان باشد.در این دوران که هر روزه طرح­ها و آثار بیشماری روانه بازارهای خارجی و داخلی می­شوند و جوامع پذیرای خلاقیت روزافزون می­باشند، حضور سنت همراه با خلاقیت و نوآوری سبب هویت بخشی و میراث­داری و اشاعه­ی هنراصیل خواهد شد.در این میان  می توان خانه زینت الملک قوامی از جمله بناهای دوران قاجاریه شیراز را معرفی کرد. تزیینات چشمگیرآینه کاری و نقوش هندسی در پنجره های  رنگین ارسی منحصر به فرد این عمارت، همچنین تلألو و انعکاس شگفت انگیز نور در آیینه کاریها و ارسی ها انگیزه ای برای شکل گیری این پژوهش شد.

بازتاب این نقوش در زیورآلات تداعی سنت و فرهنگ ریشه­دار ایرانی و اسلامی است. با در نظر گرفتن کاربرد مداوم آنها می­توان امید داشت که این نقوش غنی هر چه بیشتر و بهتر فرهنگ اصیل ایرانی را حفظ و گسترش دهند. توجه به بازار زیورآلات در جوامع امروزی نشان از حضور این هنرصنعت در زندگی روزمره بشر امروزی می باشد. بنابراین می­توان گفت زیورآلات از جمله بسترهای مناسب برای ارائه و اشاعه این نقوش اصیل ایرانی می­باشد و در اثرعدم توجه به این امر با موج عظیمی از محصولات خارجی و طرح­های بدون اصالت و ناآشنا با فرهنگ ایرانی روبرومی­شویم و یکی از مناسب­ترین زمینه­های معرفی هنر اصیل ایرانی را از دست خواهیم داد.

 1-3- اهمیت و ضرورت موضوع پژوهش

به دلیل غنای طرحی و فرمی نقوش هندسی ایرانی ودارا بودن قابلیت تلفیق و تغییر و نقش بستن بر بسترهای گوناگون، می­توان این نقوش را مناسب جهت طراحی و ساخت زیورالات معرفی کرد. بنابراین برای شناخت هر چه بهتر و استفاده مناسب­تر از آنها، تحقیق و شناسایی این نقوش، واجب و ضروری است. همچنین اهمیت جایگاه زیورالات در زندگی معاصر ایرانیان، عدم توجه به مناسب بودن این هنر- صنعت به عنوان بستری تازه جهت گسترش فرهنگ و سنت ایرانی باعث از دست دادن این بازار و واگذاری آن به واردات ناآشنا با این مرز و بوم شده است.

  1-1- مقدمه  ……………………………………………………………………………….1

1-2-بیان مساله………………………………………………………………………….. 1

1-3- اهمیت و ضرورت موضوع پژوهش………………………………………………… 2

1-4- اهداف پژوهش…………………………………………………………………….. 2

1-5-روش پژوهش……………………………………………………………………….. 2

1-6-قلمرو مکانی پژوهش………………………………………………………………. 3

1-7- قلمرو زمانی پژوهش……………………………………………………………… 3

1-8-روش نمونه گیری و تعیین حجم نمونه……………………………………………. 3

1-9- ابزارهای گردآوری………………………………………………………………….. 3

1-10- روش تجزیه و تحلیل…………………………………………………………….. 3

1-11-  محدودیتهای پژوهش………………………………………………………….. 3

1-12- شرح واژه­ها و اصطلاحات به کار رفته در پژوهش………………………….. 4

 

برای دانلود رایگان قسمت های بیشتراز فایل به انتهای مطلب مراجعه کنید

فصل دوم: نقوش هندسی ایران

در لغتنامه­ی دهخدا در باب هندسه این چنین آمده است: از اصول علم ریاضی است و علمی است­­­­ که در آن از احوال مقدارها و اندازه­ها بحث می­شود. هندسه آن رشته از ریاضیات است که مطالعه در فضا و اشکال و اجسام قابل تصور در این فضا می­نماید.(دهخدا، 1377، ص23563)نقوش هندسی بر پایه­ی تعبیرات و فرم های اصلی، دایره، مربع، مثلث، مستطیل، لوزی، بیضی، ذوزنقه…است که با ابزارهای :نقطه، خط و سطح ساخته می­شوند. این نقوش پیچیده و زیبا، ساختار ساده­ای دارند، و از تکرار واحدهای دایره، مربع و مثلث به دست می­آیند. آن ها را می­توان با استفاده ازپرگار و خط­کش و دانستن نحوه­ی ترسیم مثلث، مربع، شش ضلعی، ستاره و غیره رسم کرد و همچنین می­توان از تکرار و تقسیمات بعدی و افزودن خطوط مستقیم و منحنی، طرح های نامحدودی را به وجود آورد. در نقوش هندسی، دایره، از کامل­ترین شکل­ها، نمادی از سبکی و تحرک کلی روح است.گویند: آسمان، سیری دایره­وار دارند. چرا که چنین صورتی را آغاز و انجامی نیست و از هر جهت نسبت به مرکز، قرینه هستند.( فراست، 1384)  معماری سنتی اسلامی را می­توان به مثابه­ی گسترش مایه­ی بنیادی تبدیل دایره به مربع، از طریق مثلث به شمار آورد. مربع، به عنوان متجسم­ترین صورت خلقت در حد زمین و نماینده­ی کمیت است. حال آن که دایره، در حد آسمان، نماینده­ی کیفیت می­باشد و این دو از طریق مثلث که متضمن هر دو جنبه است، ادغام می­شوند.(اردلان، 1380، ص29)بنابراین جوهره­ی کیفی همه­ی اشکال بنیادی نقوش هندسی معماری اسلامی، به هدفی مرکزی گرایش دارند. در واقع، انسان سنتی، طالب آن بود که تا سرحد توانایی­اش، عشقی را که به آفریدکار خود داشت، اظهار کند. لذا کسی که دست به این کار می­زند، به طبیعت و نحوه­ی عملکردش نزدیک است و چاره­ای جز آن ندارد که در وفور الگوها، طرح­ها و رنگ­های مظاهر خلقت برای آفریدن آثار خود مستغرق باشد.(فراست، 1384)نقوش هندسی بالاخص در معماری متاخر اسلامی، در ساختمانهایی چون مسجد شیخ لطف­الله و مسجد شاه در اصفهان و گنبد شاه نعمت الله ولی در ماهان به چشم می­خورد. این طرح­ها و نقشها به نوعی توجه بیننده را به خود جلب میکند که گویی همه جا هست و هیچ جا نیست. این نقشها گرچه بر سطوح بیرونی نقش بسته­اند، اما در واقع معرف ساختار درونی وجود جسمانی و یا مادی به مفهوم کلی این کلمه­اند.(نصر، 1357، ص51)به طور کلی نقوش سازنده طرح­های تزیینی منظم، با این که از لحاظ شکلی با یکدیگر متفاوتند، غالباً با هم، هم خوان و هماهنگ می­باشند. و از حیث فنون کاربرد و اجرا نیز، مشابه هستند.محاسبات هندسی و ریاضی زمینه، محل اجرای آن­ها، نوع، تعداد و اندازه­های تعابیر هندسی، محاسبات رنگی اجزا در ارتباط با یکدیگر و کل اثر، و مهم­تر از آن در ارتباط با محیط پیرامون اجرا و همچنین محاسباتی که به منظور نوع ویژه کاربرد و موقعیت اجرای قطعات و همین طور، مواد و مصالح مصرفی صورت می­گیرد، نشانگر این مسأله است که طرح­های سنتی هندسی و منظم، علی­رغم سادگی با سهولت ظاهری آن­ها نسبت به سایر طراحی­ها، ازقوانین مشخص­تری پیروی نموده و با کار دقیق­تری مواجه هستند.(فراست، 1384)شکلهای به کار رفته در معماری از مفهوم سنتی ریاضیات مخصوص از هندسه و اشکال هندسی، تفکیک ناپذیرند. اشکال و اعداد هندسی آنگونه که می­نمایند جنبه­ی کمی صرف ندارند. آنها دارای جنبه­­ی کیفی و نمادین هستند و اگر در مفهوم نمادین خود نگریسته شوند پژواکی از وحدت و بازتاب کیفیتی است که در بطن اصل درونی آن وحدت نهفته است و از هر گونه تفرّق و کیفیاتی بالاتر است.( اردلان، 1380، پیشگفتار) این نقوش هم به صور ت مجزا و هم به صورت ترکیب با یکدیگر و ایجاد مجموعه متشکل از قوانین تکنیکی،  ترسیمی و دارای هویت می­­باشند. نقوش هندسی از فرم­های سه تا چند وجهی تشکیل شده­اند . همچنین قاعده­های تقارن، انعکاس، تکرار و نظم هندسی از جمله قابلیت­های این نقوش می­باشد و انگیزه نشان دادن عمق و حرکت در دنیای دو بعدی را تقویت می­بخشند.

 

2-2-تاریخچه نقوش هندسی در ایران ……………………………………………….. 8

2-1- گذر اجمالی بر نقوش هندسی………………………………………………….. 6

2-2-1- تاریخچه نقوش هندسی قبل از اسلام………………………………….. 8

2-2-2- تاریخچه نقوش هندسی بعد از اسلام………………………………….. 11

 فصل سوم: عمارت زینت الملک .

معماری یکی از مهمترین و کهنترین فنون و هنرهای تمدن بشری درجهت پاسخگویی به بخشی از نیازهای روحی و روانی انسان است و شاید بتوان سرآغاز خانه­سازی و یا معماری مسکونی دانست.درحدود 10هزار سال پیش به دنبال تحولات گسترده در زمینه کشاورزی، دامداری و استقرار دردشت­ها (تحولات مزبور اصطلاحاً انقلاب نوسنگی نامیده می­شود) اولین منازل مسکونی به شمار می­آید. اولین خانه­های ساخته شده بسیار ساده، کوچک و ابتدایی بودند و در ساخت آنها از گل و سنگ که طبیعت به سهولت  دراختیار انسان قرارمی­داده استفاده شده بود.خانه­های ساخته شده چهاردیواری­های نامنظم یا گرد بیش نبودند که با استفاده از چوب و شاخ برگ درختان و گل مسقف می­شدند و سازندگان آنها هنوز قادر نبودند شکل هندسی منظمی به آنها بدهند. (ملازاده، 1386،ص 11)در دوره­های بعد شاهد پیشرفت در زمینه­های طراحی و نقشه­کشی ساختمان خانه­ها، استفاده از مواد و مصالح پایاتر و رفته­رفته ورود عناصر جدید ازجمله تزئینات متنوع به داخل خانه­ها هستیم و به تدریج خانه­هایی ساخته می­شود که در معماری آنها هنروفن به یکسان به خدمت گرفته شده­اند.خانه­های سنتی از عناصری همچون اندرونی، بیرونی، تالارها، شاه­نشین­های کوچک و بزرگ، سردرورودی، هشتی، حیاط میانسرا، ایوان، فضاهای خدماتی و بهداشتی، زیرزمین و باتوان اقتصادی بالاتر، اصطبل، محل اسکان خدمه، حمام، آب انبار و … ساخته می­شدند و نوع قرارگرفتن این فضا در داخل یکدیگر در راستای تحلیل تفکر، اعتقادات و نیازهای روحی و روانی بشر آن زمان قابل درک است.

در اینجا توصیفات (مهندس حاجی قاسمی) را که درارتباط با خانه­های تاریخی اصفهان در کتاب خانه­های تاریخی یادآور می­شود:

(( هم فضاها و نماها اشکالی منظم و اندازه­هایی متناسب دارند و در کمال صحت و سلامت و خلوص طراحی شده­اند. در ترکیبات آنها نیز هندسه­ای متقارن و متوازن حرف نخست را می­زند. فضاها و انتظام بین آنها درعین همسانی، متنوع­اند. هم مانند هم­اند اما متفاوت­ باهم، فضاهای خانه به دور هم حلقه زده و روبه یکدیگر گرد سفره حیاط نشسته­اند تا راه بر بیگانه ببندند و خلوتی خالی از اغیار و چهاردیواری در اختیار پدید آورند…این خانه­ها، نه خانه جسم که کاشانه روح و مأمنی به قدرواندازه آنند به این ترتیب همه­چیز در آنها رنگ و بویی دیگر گرفته است. هیچ دیوار و دری و حتی هیچ شیشه و پنجره­ای ساده رها نشده و بدون پرداخت نمانده است.همه جا پراست از مقرنس­ها و رسمی­ها و نقاشی­ها و گچبری­ها و طاقچه و رف­ها و گره چینی­ها و ارسی­ها و هم درآمیخته با رنگ و نقش و در کمال توازن و تعادل همه از خاک و گل و خشت، سنگ و چوب و گچ، اما نه آنها که ما می­شناسیم)). (حاجی قاسمی، 1377، دیباچه)

 3-2- خانه سازی و معماری مسکونی دوره  قاجاریه شیراز

به طور کلی معماری دوره قاجار را معماری خانه سازی و خانه­های مسکونی نامیده­اند، چرا که عمده ساخت و سازها در این دوره به علت افزایش جمعیت شهرنشین معطوف به ایجاد سرپناه و خانه برای مردم مهاجر و تازه واردین نمودند.کثرت ساخت و ساز به همراه شرایط نامساعد اقتصادی، مانع از پویایی و ایجاد تحولی چشم­گیر در نظام فضایی و ساختاری خانه­ها گردید. تنها خانه­های اشراف و طبقات مرفه در محلات خوب شهر، کاخها و عمارات مجلل است که دیگرگونی­هایی نظیر استفاده از ارسی و شیشه­های رنگین، تالارهای آیینه کاری شده، نقاشی­های دیواری، سرستون­های مرمرین به سبک اروپایی، اسباب و وسایل زندگی غربی و… دیده می­شود.شاید بتوان دوره تاریخی زندیه و قاجاریه را از دوره­های طلایی معماری مسکونی در شهر شیراز دانست. با استناد به گفته پژمان ضیائیان در کتاب عکس شیراز، رویای رنگین سرزمین پارس در شیراز 187 خانه قدیمی وجود دارد که چهار باب آن از دوره زندیه و بقیه از دوره قاجاریه می­باشد.(ضیائیان، 1380،ص 116)

 3-1- جایگاه خانه در معماری سنتی ایران……………………………………………. 16

3-2- خانه سازی و معماری مسکونی دوره  قاجاریه شیراز………………………… 18

3-3- تاریخچه­ی عمارت زینت الملک…………………………………………………. 22

3-3-1- تاریخچه عمارت نارنجستان قوام………………………………………. 22

3-3-2- تاریخچه خانه زینت الملک قوام………………………………………… 24

3-4- توصیف پلان و تزیینات خانه­ی زینت الملک ………………………………….. 27

فصل چهارم:

آنالیز و تقسیم بندی نقوش هندسی ………………………………… 38

برای دانلود رایگان قسمت های بیشتراز فایل به انتهای مطلب مراجعه کنید

فصل پنجم: پروژه­ی عملی

در این فصل با استفاده از نقوش هندسی عمارت زینت الملک قوامی زیورآلات طراحی شده­اند. در طراحی زیورآلات سعی شده است بیشترین استفاده از نقوش صورت گیرد و همچنین اصالت و سنت ایرانی را با خود به همراه داشته باشد تا این هنرصنعت به عنوان زمینه­ای مناسب در جهت گسترش نقوش سنتی و ایرانی معرفی گردد.کلیه زیورآلات توسط دست ساخته شده اند واکثر آنها از جنس برنج می­باشد. در بعضی موارد از سنگ، فیروزه، مروارید و صدف نیز استفاده شده است.

قوش هندسی در هنرهای مختلف ایرانی از جایگاه ویژه­ای بر خوردار است. این نقوش با خصوصیت بالای ترکیب پذیری، گسترش و پوشانندگی تناسب بسیار با طراحی زیورآلات دارند. زیورآلات زمینه­ای مناسب برای ارائه و گسترش نقوش اصیل ایرانی است و در این پروژه نقوش هندسی ایرانی مورد توجه قرار گرفته است. قالیت تطبیق و همخوانی این نقوش با زیورآلات از نکات مهم و قابل توجه در طراحی محسوب می­شود.

  • نقوش هندسی از تزیینات مهم و گویی جز لاینفک معماری سنتی ایرانی است.
  • نقوش هندسی از نقوش سنتی ایرانی است که قابلیت نقش بستن در هر زمینه­ای را دارد.
  • شمسه مرکزی غالباً عضو اصلی ترکیب بندی نقوش هندسی است.
  • ریتم ترکیب بندی نقوش هندسی از تکرار و گردش عناصر تشکیل دهنده آن، آلت های نقوش هندس،   ناشی می­شود.
  • در اکثر ترکیب بندی­ها از فرم ترنجی استفاده شده است.
  • تکثیر نقوش هندسی در بیشتر کادرها به صورت انعکاسی، تقارنی و چرخشی می­باشد.
  • نقوش هندسی به دلیل تنوع زیاد می­توانند به صورت منفرد یا گروهی در طراحی استفاده شوند.
  • نقوش هندسی قابلیت نقش بستن بر روی زیورآلات را دارا می­باشند.
  • نقوش هندسی در بعضی موارد به صورت مفرد و در بعضی موارد گروهی و ترکیبی مناسب طراحی زیورآلات می­باشند
  • زیورآلات طراحی شده با استفاده از نقوش هندسی دارای اصالت و سنت ایرانی می باشند.
  • طرح های نقش بسته بر روی زیورآلات ساخته شده یادآور نقوش سنتی آشنای ایرانی هستند.
  • مزیت ترکیب پذیری، گسترش و پوشانندگی این نقوش از نکات مفید و قابل توجه در به کارگیری نقوش هندسی در طراحی زیورآلات بوده است.
  • نقوش هندسی عمارت زینت الملک به دلیل زیبایی و تنوع زیاد، قابلیت استفاده در جواهرسازی را دارد.

 جمع بندی………………………………………………………………………………… 138

منابع و مآخذ……………………………………………………………………………..   139

منابع و مآخذ  تصاویر…………………………………………………………………….   142

 Abstract:

 Geometric designs are one of the  Decorative Arts, including the use of geometric designs in various arts, like architectural decorations.In this project, after the study of geometric motives in Iranian art in different periods, to examin and analyze these adorn designs of the mansion ZINAT-OL MOLK GHAVAM , consistency of the unique monuments in shiraz Qajar period, is discussed with regard to adaptability and this is consist with the jewelry designs, try using them in jewelry design a manufacturing Combine the advantages of flexibility, expansion and covering the designs are the most useful tips and interesting use of geometric designs in the jewelry design.Empirical description of the methodology  used for those  purpose and for the compilation of data, library and  after then analyze the survey as line is used.It seems that the geometric designs of  ZINAT-OL MOLK mansion are so much beauty and diversity and suitable for designing jewelries.



بلافاصله بعد از پرداخت به ایمیلی که در مرحله بعد وارد میکنید ارسال میشود.


فایل pdf غیر قابل ویرایش

قیمت25000تومان

خرید فایل word

قیمت35000تومان