چکیده

در این پژوهش هدف آن بوده است که به بررسی مفهوم خلاقیت و علل و عوامل پرورش یک فرد خلاق و نیز بررسی کارکردها و اجزای فضای باز مدرسه با تاکید بر مدارس ابتدایی و خصوصیات و نیازهای کودکان این دوره، پرداخته و راهکارهایی برای معماری فضاهای باز آموزشی مبتنی بر تقویت خلاقیت فراگیران به عنوان ساکنین مدرسه ارائه شود. پژوهش از لحاظ هدف، بنیادی و از نظر ماهیت، کمی- کیفی می باشد. در این پژوهش دو روش مورد استفاده قرار گرفته اند: الف) روش تحقیق پیمایشی(زمینه یابی) ب) روش تحقیق همبستگی. جامعه آماری مورد بررسی دو گروه بوده اند: گروه اول: شامل تمامی معلمان،مربیان و مدارس ابتدایی شهر تهران که در سال 1389 مشغول به فعالیت بوده اندمی باشد. گروه دوم: شامل کلیه اساتید و متخصصانی است که در دانشگاه های شهید رجایی،علم و صنعت،شهید بهشتی و جامعه مهندسان سازمان نوسازی و مدارس فعالیت داشته اند. برای گروه اول از روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای استفاده شده است. در مجموع 10 مدرسه ابتدایی(5 مدرسه دخترانه و5 مدرسه پسرانه) به طور تصادفی انتخاب گشتند که حجم نمونه آن 203 نفر بوده است. از قسمت دوم جامعه یعنی متخصصان و اساتید دانشگاه های شهید رجایی،علم و صنعت،شهید بهشتی و جامعه مهندسان سازمان نوسازی و مدارس، 36 نفر با محقق همکاری نموده اند. پژوهشگر به منظور سنجش دیدگاه افراد مورد بررسی از پرسشنامه های طراحی شده توسط شفایی(1388)،استفاده نموده است. بر اساس یافته ها عوامل پنجگانه تحریک کنندگی عناصر طبیعی،انعطاف پذیری عملکردها،کنجکاوی و بازی-مشارکت و خیال پردازی مورد بررسی، توسط معلمان و مربیان؛و اساتید و متخصصان تایید شده اند. سپس محقق با استفاده از نرم افزار Amos به بررسی مدل اولیه و مدل اصلاح شده پرداخته است. مدل اصلاح شده، دارای برازش به مراتب بهتری با داده هاست، زیرا دارای خی دوی نسبتا پایین تری است؛ و نسبت به مدل اولیه مقادیر RMSEA،AIC،BIC پایین تر و CFI بالاتری داشته است. در مدل اصلاح شده تمام ضرایب مسیر( به استثنای ضریب مسیر انعطاف پذیری عملکردها و کنجکاوی؛وکنجکاوی و بازی- مشارکت) دارای مقادیر بالا و معناداری بوده اند. در انتها پژوهشگر بر اساس یافته ها راهکارهایی را ارائه داده است.

وازه های کلیدی: فضاهای باز آموزشی(حیاط مدرسه)، خلاقیت، معماری فضاهای باز، مدرسه ابتدایی

فهرست مطالب

فصل اول: طرح مساله  1

  • مقدمه 2
  • بیان میئله 4
  • ضرورت و اهمیت پژوهش 6
  • اهداف پژوهش 7
  • سؤالات پژوهش 7
  • تعریف نظری و عملیاتی واژگان 8

فصل دوم: مروری بر ادبیات پژوهش  10

2-1 مقدمه  11

2-2 دیدگاه های مربوط به خلاقیت  12

2-3 یک مدل سه وجهی برای خلاقیت  13

2-4 عوامل موثر بر خلاقیت  14

2-5 روش های تربیت مهارت های فرد خلاق  15

2-6 انگیزش های محیطی خلاقیت  18

2-7 روانشناسی فضاها در معماری  20

2-8 تعامل کودکان با فضاهای باز  22

2-9 رابطه فضای فیزیکی مدرسه با خلاقیت دانش آموزان  23

2-10 مفاهیم مورد بحث در دانش روانشناسی محیطی  24

2-11 ویژگی های کالبدی مدرسه  26

2-12 ویزگی های کیفی فضاهای خلاقیت کودکان  26

2-13 تکنیک های خلاقیت در طراحی فضاهای آموزشی  27

2-14 نقش معماری فضا در رشد کودک  30

2-15 چگونگی طراحی و معماری فضاهای آموزشی  31

2-16 مبانی معماری فضاهای آموزشی  31

2-16-1 طراحی اصولی شکل کلی فضای معماری  31

2-16-2 ساختن فضای آموزشی با عملکرد بالا  32

2-16-3 ارائه آموزش های غیرمستقیم و گروهی با ایجاد کارگاه های جنبی  32

2-16-4 ایجاد فضایی مطلوب و منطبق با شرایط جسمی و روانی  33

2-17 تاثیر اقلیم های چهارگانه بر معماری مدارس  35

2-18 تاثیر عوامل محیطی بر جنبه های رشد کودکان در محیط های آموزشی  38

2-19 استفاده از طبیعت در فضای باز به عنوان ابزار پرورش خلاقیت کودکان  39

2-20 پیشینه پژوهشی  42

فصل سوم: روش پژوهش  48

3-1 روش و طرح تحقیق  49

3-2 جامعه، نمونه و روش نمونه گیری  49

3-3 ابزارهای اندازه گیری و ویژگی های روانسنجی  51

3-4 روش تجزیه و تحلیل داده ها  54

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها  (یافته ها)  55

4-1 مقدمه  56

4-2 آمار توصیفی دیدگاه معلمان و مربیان درباره عوامل پنج گانه مورد بررسی  57

4-3 آمار توصیفی دیدگاه اساتید و متخصصان درباره عوامل پنج گانه مورد بررسی  61

4-4 دیدگاه متخصصان درباره عوامل افزاینده سه ویژگی خلاقیت(کنجکاوی،خیال پردازی و بازی-مشارکت) 70

فصل پنجم: بحث، نتیجه گیری و پیشنهادات  87

5-1  بحث، نتیجه گیری  88

5-2 عوامل محیطی ارتقاء دهنده خلاقیت 89

5-3 اصول طراحی فضای باز(حیاط) مدارس برای هریک از ویژگی های خلاقیت  90

5-4 محدودیت ها  94

5-5 پیشنهادات  94

پیوست ها  95

پرسشنامه دیدگاه معلمان و مربیان  96

پرسشنامه اساتید و متخصصان  100

بررسی موقعیت مکانی زمین موردنظر جهت طراحی  103

تحلیل سایت  104

برنامه فیزیکی  106

لکه گذاری  108

اسکیسهای معماری (اتودهای اولیه)  109

طرح معماری  111

منابع  117

منابع فارسی  118

منابع انگلیسی  123

منابع اینترنتی  126

فهرست جداول

جدول(1-3): جدول هدف-محتوای پرسشنامه نگرش سنج معلمان و مربیان  51

جدول(2-3): عوامل پرسشنامه مربیان و معلمان و ضرایب پایایی  53

جدول(1-4): فراوانی و درصد معلمان و مربیان به تفکیک مدرسه و جنسیت  56

جدول(2-4):  فراوانی و درصد میزان توافق معلمان و مربیان با عامل انعطاف پذیری عملکردها  57

جدول(3-4): فراوانی و درصد میزان توافق معلمان و مربیان با عامل خیال پردازی  58

جدول(4-4): فراوانی و درصد میزان توافق معلمان و مربیان با عامل کنجکاوی  59

جدول(5-4): فراوانی و درصد میزان توافق معلمان و مربیان با عامل تحریک کنندگی عناصر طبیعی  60

جدول(6-4): فراوانی و درصد میزان توافق معلمان و مربیان با عامل بازی-مشارکت  60

جدول(7-4): فراوانی و درصد میزان توافق اساتید و متخصصان با عامل انعطاف پذیری عملکردها  62

جدول(8-4): فراوانی و درصد میزان توافق اساتید و متخصصان با عامل خیال پردازی  63

جدول(9-4): فراوانی و درصد میزان توافق اساتید و متخصصان با عامل کنجکاوی  63

جدول(10-4): فراوانی و درصد میزان توافق اساتید و متخصصان با عامل تحریک کنندگی عناصر طبیعی   64

جدول(11-4): فراوانی و درصد میزان توافق اساتید و متخصصان با عامل بازی-مشارکت   65

جدول(12-4): شاخص های برازش مدل اولیه روابط بین متغیرها با دو متغیر وابسته کنجکاوی و خیال پردازی  67

جدول(13-4): شاخص های برازش مدل اصلاح شده روابط بین متغیرها با یک متغیر وابسته خیال پردازی  68

جدول(14-4): ضرایب مسیر استاندارد برای اثرات مستقیم مدل اصلاح شده  69

جدول(15-4): میزان تاثیر طراحی مدولار و امکان جابجایی المان ها و دیوارها توسط خود کودک بر ویژگی های خلاقیت  71

جدول(16-4): میزان تاثیر ترکیب فضاهای باز و بسته(به وسیله بازشوهای سراسری) بر ویژگی های خلاقیت  72

جدول(17-4): میزان طراحی مبلمان تغییرپذیر و منعطف به طوری که خود کودکان بتوانند چیدمان های متفاوتی بوجود آورند بر ویژگی های خلاقیت  73

جدول(18-4): میزان تاثیر طراحی المان های جابجا شونده و دیوارهای کوتاه متحرک بر ویژگی های خلاقیت 74

جدول(19-4): میزان تاثیر طراحی دسترسی های مختلف(پازل مانند) به نحوی که کودک هنگام حرکت امکان انتخاب داشته باشد،بر ویژگی های خلاقیت  75

جدول(20-4): میزان تاثیر طراحی فضایی برای کاشت گیاهان توسط خود کودک بر ویژگی های خلاقیت  76

جدول(21-4): میزان تاثیر تداخل فضاهای سبز مختلف(چمن،درخت،بوته و مانند آن) در فضاهای بسته بر ویژگی های خلاقیت 77

جدول(22-4): میزان تاثیر استفاده از گونه های گیاهی مختلف مانند بوته گیاهان رونده و جسبنده گیاهان گل دار و میوه دار بر ویژگی های خلاقیت   78

جدول(23-4): میزان تاثیر استفاده از گیاهانی که از نظر شکل و رنگ در فصول مختلف گل و برگ متنوعی دارند بر ویژگی های خلاقیت    79

جدول(24-4): میزان تاثیر طراحی فضای ویژه بازی با آب بر ویژگی های خلاقیت  80

جدول(25-4): میزان تاثیر حضور آب(فواره،حوض، آکواریوم،آبشار کوچک،جوی و..) بر ویژگی های خلاقیت  81

جدول(26-4): میزان تاثیر استفاده از شیشه های رنگی متحرک برای بازشوها بطوریکه کودکان بتوانند آنها را جابجا کنند بر ویژگی های خلاقیت  82

جدول(27-4): میزان تاثیر استقرار فواره یا آبشار کوچک در مجاورت بازشوها به نحوی که منجر به ایجاد رنگین کمان شود بر ویژگی های خلاقیت 83

 جدول(28-4): میزان تاثیر استفاده از پنجره با شیشه های ثابت رنگی بر ویژگی های خلاقیت  84

جدول(29-4): میزان تاثیر استفاده از پرده کرکره با پرده های منشوری شکل به نحوی که منجر به تجزیه نور شودبر ویژگی های خلاقیت  85

 فهرست نمودارها

نمودار(1-4):  فراوانی و درصد میزان توافق معلمان و مربیان با عامل انعطاف پذیری عملکردها  58

نمودار (2-4): فراوانی و درصد میزان توافق معلمان و مربیان با عامل خیال پردازی  58

نمودار (3-4): فراوانی و درصد میزان توافق معلمان و مربیان با عامل کنجکاوی  59

نمودار (4-4): فراوانی و درصد میزان توافق معلمان و مربیان با عامل تحریک کنندگی عناصر طبیعی  60

نمودار (5-4): فراوانی و درصد میزان توافق معلمان و مربیان با عامل بازی-مشارکت  61

نمودار (6-4): فراوانی و درصد میزان توافق اساتید و متخصصان با عامل انعطاف پذیری عملکردها  62

نمودار (7-4): فراوانی و درصد میزان توافق اساتید و متخصصان با عامل خیال پردازی  63

نمودار (8-4): فراوانی و درصد میزان توافق اساتید و متخصصان با عامل کنجکاوی  64

نمودار (9-4): فراوانی و درصد میزان توافق اساتید و متخصصان با عامل تحریک کنندگی عناصر طبیعی   64

نمودار (10-4): فراوانی و درصد میزان توافق اساتید و متخصصان با عامل بازی-مشارکت   65

 نمودار(11-4): میزان تاثیر طراحی مدولار و امکان جابجایی المان ها و دیوارها توسط خود کودک بر ویژگی های خلاقیت از دیدگاه متخصصان و اساتید  71

نمودار(12-4): میزان تاثیر ترکیب فضاهای باز و بسته(به وسیله بازشوهای سراسری) بر ویژگی های خلاقیت از دیدگاه متخصصان و اساتید  72

نمودار(13-4): میزان طراحی مبلمان تغییرپذیر و منعطف به طوری که خود کودکان بتوانند چیدمان های متفاوتی بوجود آورند بر ویژگی های خلاقیت از دیدگاه متخصصان و اساتید    73

نمودار(14-4): میزان تاثیر طراحی المان های جابجا شونده و دیوارهای کوتاه متحرک بر ویژگی های خلاقیت از دیدگاه متخصصان و اساتید    74

نمودار(15-4): میزان تاثیر طراحی دسترسی های مختلف(پازل مانند) به نحوی که کودک هنگام حرکت امکان انتخاب داشته باشد،بر ویژگی های خلاقیت از دیدگاه متخصصان و اساتید    75

نمودار (16-4): میزان تاثیر طراحی فضایی برای کاشت گیاهان توسط خود کودک بر ویژگی های خلاقیت از دیدگاه متخصصان و اساتید      76

نمودار (17-4): میزان تاثیر تداخل فضاهای سبز مختلف(چمن،درخت،بوته و مانند آن) در فضاهای بسته بر ویژگی های خلاقیت از دیدگاه متخصصان و اساتید    77

نمودار (18-4): میزان تاثیر استفاده از گونه های گیاهی مختلف مانند بوته گیاهان رونده و جسبنده گیاهان گل دار و میوه دار بر ویژگی های خلاقیت از دیدگاه متخصصان و اساتید      78

نمودار (19-4): میزان تاثیر استفاده از گیاهانی که از نظر شکل و رنگ در فصول مختلف گل و برگ متنوعی دارند بر ویژگی های خلاقیت از دیدگاه متخصصان و اساتید       79

نمودار (20-4): میزان تاثیر طراحی فضای ویژه بازی با آب بر ویژگیهای خلاقیت از دیدگاه متخصصان و اساتید80

نمودار (21-4): میزان تاثیر حضور آب(فواره،حوض، آکواریوم،آبشار کوچک،جوی و..) بر ویژگی های خلاقیت از دیدگاه متخصصان و اساتید      81

نمودار (22-4): میزان تاثیر استفاده از شیشه های رنگی متحرک برای بازشوها بطوریکه کودکان بتوانند آنها را جابجا کنند بر ویژگی های خلاقیت از دیدگاه متخصصان و اساتید    82

نمودار (23-4): میزان تاثیر استقرار فواره یا آبشار کوچک در مجاورت بازشوها به نحوی که منجر به ایجاد رنگین کمان شود بر ویژگی های خلاقیت از دیدگاه متخصصان و اساتید    83

 نمودار (24-4): میزان تاثیر استفاده از پنجره با شیشه های ثابت رنگی بر ویژگی های خلاقیت از دیدگاه متخصصان و اساتید    84

نمودار (25-4): میزان تاثیر استفاده از پرده کرکره با پرده های منشوری شکل به نحوی که منجر به تجزیه نور شودبر ویژگی های خلاقیت از دیدگاه متخصصان و اساتید    85

فهرست اشکال

شکل(1-2): مدل مکعبی تاثیر رابطه ویژگی های معماری و صفات خلاقیت بر طراحی حیاط مدرسه  46

شکل(1-4): مدل فرضی پیشنهادی پژوهشگر درباره روابط بین متغیرها  66

شکل(2-4): مدل اولیه بررسی شده روابط بین متغیرها با دو متغیر وابسته(کنجکاوی و خیال پردازی)  67

شکل(3-4): مدل اصلاح شده روابط بین متغیرها با یک متغیر وابسته(خیال پردازی)  68


مقطع : کارشناسی ارشد

دانلود بخشی ازمدرسه مثابه به بستر رشد خلاقيت رهيافت الگوهای معماری فضاهای بازآموزشی مبتنی برتقويت خلاقيت

قبل از خرید فایل می توانید با پشتبانی سایت مشورت کنید