چکیده

هدف از این پژوهش مطالعهي تطبیقی فعالیتهاي فوق برنامه دورهي ابتدایی در ایران با کشورهاي آمریکا، انگلستان و مالزي، جهت ارائهي راهکارهایی براي بهبود نظام آموزشی ایران بهویژه در حوزه فعالیتهاي فوق برنامه، بر اساس روش بردي بوده است. دو کشور آمریکا و انگلستان هر یک به نوعی مهد فعالیتهاي فوق برنامه در جهان بودهاند، هم اکنون نیز در فعالیتهاي فوق برنامه از کشورهاي موفق محسوب میشوند. کشور مالزي هم داراي فعالیتهاي فوق برنامهي ساختارمند است که  مورد توجه مسئولان نظام آموزشی این کشور در طرح توسعه ملی میباشد.

نتایج پژوهش نشان میدهد کشورهاي مورد مطالعه در فعالیتهاي فوق برنامه اهداف مشترك و متنوعی دنبال میکنند، در ایران بسیاري از اهداف کلی  و بر حیطههاي نگرشی تاکید دارند و از شفافیت و وضوح کافی برخوردار نیستند. کشورها بر آشنایی با مذاهب و فرهنگهاي گوناگون محلی، منطقهاي وجهانی، درك ارزشهاي سنتهاي فرهنگی، مذهبی، نژادي خود و دیگران و افزایش تحمل و سعهصدر در مقابل فرهنگهاي دیگر، یادگیري چگونگی جلوگیري از رفتارهاي مخاطرهآمیز، کسب مهارتهاي برخورد با مسائل زیست محیطی و پرورش شهروند جهانی، تاکید دارند اما این اهداف در ایران کمتر مورد توجه قرار گرفته است. محتواي فعالیتهاي فوق برنامه در ایران  از تنوع کمتري برخوردار است.

به فعالیتهاي مذهبی بیشتر از سایر فعالیتها اهمیت داده شده است.  ضمناً به فعالیتهاي ورزشی، و تشکیل باشگاهها کمتر از سایر کشورها توجه شده است. در اجراي فعالیتهاي فوق برنامه تفاوت عمده کشور ایران با سایر کشورها این است که زمان و ساعتی مشخص براي اینگونه فعالیتها در مدارس پیشبینی نشده است و میزان مشارکت معلمان در فعالیتهاي فوق برنامه درکشورهاي مورد مطالعه از ایران بیشتر است. ارزشیابی از فعالیتهاي فوق برنامه در کشورهاي منتخب به صورت عملکرد دانش- آموزان و گزارش کار میباشد. براساس یافتهها در پایان پژوهش راهکارهایی براي بهبود نظام آموزشی ایران در حوزهي فعالیت فوق برنامه ارائه شده است.

کلید واژهها: فعالیت فوق برنامه، برنامه درسی، آموزش و پرورش تطبیقی، دورهي ابتدایی.

 

فهرست مطالب

فصل اول

مقدمه                                                                                                                          2

عنوان تحقیق                                                                                                                 4

بیان مساله                                                                                                                   4

اهمیت و ضرورت پژوهش                                                                                                 7

اهداف پژوهش                                                                                                              9

سئوالات یا فرضیههاي تحقیق                                                                                          10

تعاریف نظري و عملیاتی واژهها، مفاهیم و متغیرها                                                               10

فصل دوم (مروري بر ادبیات موضوع)

2-1 مقدمه                                                                                                                  14

2-2مسائل برنامههاي درسی و فعالیتهاي فوق برنامه

اهمیت فعالیتهاي فوق برنامه در مدارس ابتدایی                                                                    16

مفهوم اوقات فراغت                                                                                                       17

ضرورت توجه به اوقات فراغت                                                                                          19

فعالیت فوق برنامه                                                                                                        20

2-6- 2دیدگاه صاحبنظران تعلیم و تربیت در رابطه با اصل فعالیت و فوق برنامه                             23

2- 6- 3 انواع فعالیتهاي فوق برنامه                                                                                    25

2- 6- 4 فعالیت مکمل                                                                                                     27

2- 6- 5 زمینهي تاریخی پیدایش فعالیت فوق برنامه در جهان و ایران                                         29

2-6-6 اصول مبنایی فعالیتهاي فوق برنامه                                                                          30

2-6-7 براي سودمند ساختن فعالیتهاي فوق برنامه چگونه عمل کنیم؟                                       32

2-6-8 ویژگیهاي فعالیتهاي فوق برنامه                                                                                34

2-6-9 ارزش و مزایاي فعالیتهاي فوق برنامه                                                                         35

2- 7 جایگاه فعالیتهاي فوق برنامه در برنامه درسی                                                              38

2-7-1 سطوح برنامه درسی از دیدگاه فرلانسیس کلاین                                                        39

2-7-2 انواع برنامه درسی از دیدگاه پوزنر                                                                           41

-8مبانی فلسفی پیدایش فعالیت فوق برنامه                                                                     43

مبانی روانشناختی فعالیتهاي فوق برنامه                                                                          45

تحقیقات انجام شده                                                                                                      47

50 2-11 نتیجه گیري
53 فصل سوم (روش تحقیق)
54 3-1 مقدمه
54 3-2 روش تحقیق
55 3-3 فرایند تحقیق
  56 3-4 جامعه آماري
  56 3-5 نمونهگیري
  56 3-6 ابزار گردآوري دادهها
  57 3-7 منابع گردآوري دادهها
  57 3-8 روش تجزیه و تحلیل دادهها
  58 فصل چهارم (یافتههاي تحقیق)
  59 4-1 مقدمه
  59 4-2 مرحله اول – توصیف
  59 4-2-1 ایران
  59 4-2-1-1 ساختار جغرافیایی، سیاسی، فرهنگی ایران
  60 4-2-1-2 ساختار ویژگیهاي نظام آموزشی در ایران
  60 4-2-1-2-1 اطلاعاتی از نظام آموزشی ایران
  60 4-2-1-2-2 مواد درسی و اهداف آموزش و پرورش دوره ابتدایی در ایران
  65 4-2-1-3 پیشینه تاریخی فعالیتهاي فوق برنامه در ایران
  71 4-2-1-4 اشکال فعالیتهاي فوق برنامه در ایران امروز
  71 4-2-1-4-1 فعالیتهاي فوق برنامه مذهبی
  72  4-2-1-4 -2 فعالیتهاي فوق برنامه فرهنگی
  73 4-2-1-4-3 اردوها
  74 4-2-1-4-3-1 راهیان نور دانش آموزان
  75 4-2-1-4-4 نمایش
  75 4-2-1-4-5 نمایشگاه
  75 4-2-1-4-6  نشریه دیواري
  75 4-2-1-4-7 کتابخانه
  76 4-2-1-4-8  مراسم آغازین
  78 4-2-1-4-9  جشنواره مراسم آغازین
78 4-2-1-4-10 سرود همگانی
79 4-2-1-4-11 نقاشی همگانی
82 4-2-1-4-14 تعاونیهاي آموزشگاهی
82 4-2-1-4-15 کانون انجمن فکري کودکان و نوجوانان
84 4-2-1-4-16 فعالیتهاي ورزشی
84 4-2-1-4-17 تشکلها
  84 4-2-1-4-17-1 شوراي دانشآموزي
  89 4-2-1-4-17-2 بسیج دانشآموزي
  90 4-2-1-4-17-3 سازمان دانش آموزي
  91 4-2-1-4-18 طرحها و پروژهها
  91 4-2-1-4-18- 1 طرح مدارس قرآنی (دارالقرآن)
  92 4-2-1-4-18-2 طرح کرامت (مهارتهاي زندگی)
  94 4-2-1-4-19 ارزشیابی از فعالیتهاي فوق برنامه دانشآموزان
  95 4-2-2 آمریکا
  95   4-2-2-1 ساختارجغرافیایی، اقتصادي و سیاسی  ایالات متحده آمریکا
  96 4-2-2-2 ساختار و ویژگی هاي نظام آموزش ابتدایی آمریکا
  96 4-2-2-2-1 اصول و اهداف آموزشی
  97 4-2-2-3 هدف آموزش و پرورش آمریکا در قرن 21
  98 4-2-2-4 اهداف فعالیتهاي فوق برنامه در ایالات متحده آمریکا
  99 4-2-2-5 ویژگیهاي فعالیتهاي فوق برنامه در آمریکا
  102 4-2-2-6 برنامهي بعد از مدرسه
  102 4-2-2-6-1 برنامهي بعداز مدرسه و شایستگیهاي جهانی
  102 4-2-2-6-2 اهمیت کسب صلاحیتهاي جهانی براي جوانان آمریکا
  103 4-2-2-6-3 برنامه بعد از مدرسه و محیط زیست: ایجاد یک طبیعت مناسب براي زندگی
  104 4-2-2-7 انواع فعالیت فوق برنامه در آمریکا
  104 4-2-2-7-1  فعالیتهاي ورزشی
  107 4-2-2-7-2  باشگاهها
  110 4-2-2-8 فعالیت فوق برنامه و آموزش دموکراسی در مدارس آمریکا
  111 4-2-2-9 شوراي دانشآموزي
  115 4-2-2-10سفرها
  115 4-2-2-11کتابخانه
116 4-2-2-12 اجراي نمایش و هنرهاي تجسمی
116 4-2-2-13تئاتر مدرسه
116 4-2-2-14  سرود دسته جمعی

 

117 4-2-2-15  برنامه تغذیه
118 4-2-2-16 برنامه پیشگیري از مواد مخدر
118 4-2-2- 17آشنایی با فرهنگهاي دیگر
119 4-2-2- 18آشنایی با مذاهب
119 4-2-2-19 برنامه مهارتهاي زندگی
  121 4-2-2-20 آموزش تلفیقی (ادغام دانش)
  122 4-2-2-21 تعهد تابعیت
  122 4-2-2-22  سرمایهگذاري در فعالیتهاي فوق برنامه
  123 4-2-2-23  رویدادها
  124 4-2-2-24 ارزشیابی فعالیتهاي فوق برنامه
  125 4-2-3 انگلستان
  125 4-2-3- 1 ویژگیهاي جغرافیایی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی
  125 4-2-3 – 2 توصیف نظام آموزشی کشور انگلستان
  126 4-2-3 – 2-1آموزش ابتدایی
  126 4-2-3 – 2- 2 اهداف آموزش و پرورش در انگلستان
  127 4-2-3 -2- 3 برنامه هاي درسی
  127 4-2-3 – 3 فعالیت فوق برنامه در انگلستان
  127 4-2-3 – 3 – 1سازماندهی فعالیتهاي فوق برنامه  در انگلستان برعهده چه کسانی است؟
  128 4-2-3 – 3 – 2 دیدگاه آموزش و پرورش کشور انگستان نسبت به فعالیتهاي فوق برنامه
  130 4-2-3 – 4  انواع فعالیتهاي فوق برنامه در کشور انگلستان
  130 4-2-3 – 4 -1 کتابخانه
  131 4-2-3 – 4-2  بازدیدهاي آموزشی
  132 4-2-3 – 4 -3 آموزش مذهبی
  134 4-2-3 – 4 -4 انتشارات مدرسه
  135 4-2-3 – 4 -5  موسیقی
  136 4-2-3 – 4 -6 باشگاهها
  139 4-2-3 – 4 -7 تاکید بر استفاده از غذاهاي سالم
  139 4-2-3 – 4 -8  پروژههاي خیریهاي
  139 4-2-3 – 4 -9 فعالیت هاي ورزشی
  140 4-2-3 – 4 -10دانشگاه کودکان
141 4-2-3 – 4 -11 حفاظت از محیط زیست
141 4-2-3 – 5 تامین هزینههاي فعالیتهاي فوق برنامه
142 4-2-3 –6  مدارس خدمات جامع 

 

143 4-2-3 –6-1  خدمات مدارس جامع
144 4-2-3 –6-2 مراقبت اجتماعی یکی از خدمات مدارس جامع
145 4-2-3 –6 -3  تاریخچه مدارس خدمات جامع
146 4-2-3 –6 -4 اثرات مدارس خدمات جامع
147 4-2-3 –6 -5 ارزشیابی از مدارس خدمات جامع
  148 4-2-3 –7 بررسی جدول فعالیتهاي فوق برنامه در یکی از مدارس انگلستان
  148 4-2-4 مالزي
  148 4-2-4-1 موقعیت جغرافیایی
  148 4-2-4-2 ملاحظات سیاسی، فرهنگی، مذهبی
  150 4-2-4-3 توصیف نظام آموزشی کشور مالزي
  151 4-2-4-3-1 تاریخچه نظام آموزش و پرورش مالزي
  152 4-2-4-3-2 آموزش ابتدایی در کشور مالزي
  153 4-2-4-3-4 اهداف آموزشی مقطع ابتدایی
  154 4-2-4-3-5 برنامه درسی در آموزش و پرورش مالزي
  156 4-2-4-4  فعالیتهاي فوق برنامه در مالزي چه اهدافی دنبال میکند؟
  158 4-2-4-5 اهمیت و چگونگی فعالیتهاي فوق برنامه درکشور مالزي
  160 4-2-4-6  انواع فعالیت فوق برنامه در مالزي
  160 4-2-4-6-1 ورزشها و مسابقات
  161 4-2-4-6-2 سازمانهاي یونیفرم پوشان
  162 4-2-4-6-3 باشگاه ها و انجمنها
  163 4-2-4-6-4 دیگر فعالیتهاي مکمل درسی
  165 4-2-4-6-5 طرحها و پروژهها
  167 4-2-4-7 چگونگی اجراي فعالیتهاي فوق برنامه در مالزي
  168 4-2-4-8 امکانات مدارس
  168 4-2-4-9 ارزشیابی فعالیتهاي فوق برنامه در کشور مالزي
  170 4-3 مرحله دوم – تفسیراطلاعات
  170 4-3-1 ایران
  170 4-3-1-1 اهداف فعالیتهاي فوق برنامه
  173 4-3-1-2 محتواي فعالیتهاي فوق برنامه
  174 4-3-1-3 چگونگی اجراي فعالیتهاي فوق برنامه
175 4-3-1-4 ارزشیابی فعالیتهاي فوق برنامه
176 4-3-2 آمریکا
176 4-3-2-1 اهداف فعالیتهاي فوق برنامه آمریکا

 

177 4-3-2-2 محتواي فعالیتهاي فوق برنامه
178 4-3-2-3 چگونگی اجراي فعالیتهاي فوق برنامه
179 4-3-2-4 ارزشیابی فعالیتهاي فوق برنامه
179 4-3-3 انگلستان
179 4-3-3-1 اهداف فعالیتهاي فوق برنامه
  181 4-3-3-2 محتواي فعالیتهاي فوق برنامه
  181 4-3-3-3 چگونگی اجراي فعالیتهاي فوق برنامه
  182 4-3-3-4 ارزشیابی فعالیتهاي فوق برنامه
  182 4-3-4 مالزي
  182 4-3-4-1 اهداف فعالیتهاي فوق برنامه
  184 4-3-4-2 محتواي فعالیتهاي فوق برنامه در مالزي
  185 4-3-4-3 چگونگی اجراي فعالیتهاي فوق برنامه در مالزي
  185 4-3-4-4 ارزشیابی فعالیتهاي فوق برنامه درکشور مالزي
  186 4-4 مرحله سوم – مجاورت
  192 4-5 مرحله چهارم – مقایسه
  204 فصل پنجم (نتیجهگیري، بحث و پیشنهادها)
  205 5-1 مقدمه
  205 5-2 پاسخ به سؤالات تحقیق و بحث و نتیجهگیري در مورد یافتههاي پژوهش
  205 سئوال یک – شباهتها و تفاوتهاي اهداف فعالیتهاي فوق برنامه دورهي ابتدایی در  ایران با کشورهاي آمریکا، انگلستان و مالزي
  209 سئوال دوم – شباهتها و تفاوتهاي محتواي فعالتهاي فوقبرنامه دوره ابتدایی در ایران با کشـورهايآمریکا، انگلستان و مالزي
  212 سئوال سوم – شباهتها و تفاوتهاي روشهاي اجرا در فعالیتهاي فوقبرنامه دوره ابتدایی در ایران بـاکشورهاي آمریکا، انگلستان و مالزي
  214 ســئوال چهــارم – شــباهتهــا و تفــاوت هــاي ارزشــیابی فعالیــت هــاي فــ وقبرنامــه دوره ابتــدایی درایرانباکشورهاي آمریکا، انگلستان و مالزي
  216 سئوال پنجم – ارائهي راهکارهاي مناسب براي بهبود نظام آموزشی در ایران
  218 5-3 پیشنهاداتی براي تحقیقات بعدي
  218 5-4 محدویتها
  220 پیوستها
224  منابع و مآخذ

 

 فهرست جداول

 عنوان جدول                                                                                                         صفحه

جدول2-1 مقایسهي فعالیتهاي اوقات فراغت دانشجویان در چند شهر بزرگ جهان در سال1352                 47

 جدول (4-2) مفاهیم منتخب آموزش آداب و مهارتهاي زندگی (طرح کرامت) در پنج پایه دوره ابتدایی           93

جدول (4- 3) اهداف فعالیتهاي فوق برنامه                                                                                    186

جدول (4-4) محتواي فعالیتهاي فوق برنامه                                                                                   189

جدول (4-5) چگونگی اجراي فعالیتهاي فوق برنامه  190جدول(4-6) ارزشیابی فعالیتهاي فوق برنامه           191

 فهرست شکلها

 صفحه  عنوان شکلها
147 شکل (4-1).اثرات مدارس خدمات جامع به عنوان یک سیستم
199  شکل (4-2). شباهت اهداف فعالیت فوق برنامه کشورهاي مورد مطالعه
200 شکل (4-3). تفاوت اهداف فعالیت فوق برنامه کشورهاي مورد مطالعه
201 شکل (4-4). شباهت و تفاوت محتواي فعالیت فوق برنامه کشورهاي مورد مطالعه
202 شکل (4-5). شباهت و تفاوت اجراي فعالیت فوق برنامه کشورهاي مورد مطالعه
203 شکل (4-2). شباهت و تفاوت ارزشیابی فعالیت فوق برنامه کشورهاي مورد مطالعه
   

فصل اول

طرح مساله

11 مقدمه 

امروزه کودکان ما بیش از هر چیز نیاز به محیطی دارند سرشار از انعطافپذیري و آزادي عمل؛ محیطی که حس کنجکاوي و خلاقیت آنان را برانگیزاند، به آن احساس تعلق کنند و شادي و شعف را براي دلهاي کوچک آنان به ارمغان آورد.

آموزش بیش از هر چیز، سپردن دانستنیها به دیگران است. اما دانستنیها تنها هنگامی سودمندند که به کار آیند و آموزش آنگاه به کار میآید که زمینهاي براي تغییر در نو آموز گردد، چنانکه او را به انجام کاري توانا سازد و بر دایره امکانهاي او بیفزاید

مربیان آموزش و پرورش معتقدند که علاقه و تلاش با آموزش و پرورش درهم تنیده است. واضح-ترین دلیل براي ناموفق بودن آموزش آن است که دانشآموزان بدان علاقهاي نداشته باشند. این بدان معنی است که دانشآموز گاهی مواقع تلاش میکند اما بدان موضوع علاقهاي ندارد. وایتهد میگوید بدون علاقه رشد روانی وجود ندارد. علاقه موجب توجه و فهم میشود. بدون علاقه حرکت و پیشرفتی وجود ندارد (ثورنتون 2005،ص 24). فعالیتهاي فوق برنامه زمینههایی براي دانشآموزان فراهم میسازد که به علائق خود توجه کنند و در جهت شکوفایی استعدادهایشان گام بردارند.

آموزش هنگانی سودمند است که به شکوفایی استعدادها و ایجاد توانایی بینجامد، آموزش تنها با تکیه به مباحث نظري صرف در کلاسهاي درس از عهده چنین کاري بر نمیآید و لازم است در کنار مباحث نظري فعالیتهاي خارج از کلا سهاي درس براي شکوفا شدن استعدادها صورت بگیرد (موسوي ،1388). تفاوت بین برنامههاي رسمی با برنامههاي غیررسمی این است که برنامههاي رسمی؛ برنامههاي آموزشی هستند که در جدول زمانی مدرسه دروههاي خاصی از آموزش به آن اختصاص داده شده است ،اما معمولاً برنامههاي غیررسمی به صورت داوطلبانه انجام میگیرد. فعالیتهاي برنامه غیررسمی شامل

ورزش، باشگاهها، اجتماعات، سفرهاي مدرسهاي میباشد که به نام فعالیت فوق برنامهرایج شدهاند. بسیاري این برنامهها را بخش جداییناپذیر مدرسه به رسمیت میشناسند به همین جهت امروزه در جدول کاري مدرسه، توجه به آن افزایش یافته است. اما مشاهده میشود در بیشتر مواقع معلمان به برنامههاي درسی رسمی و سازمان یافته توجه دارند (کلی، 2004).

از طرفی انسان موجودي اجتماعی است و دانشآموز امروزي که تحت حمایت والدین، خانواده و مدرسه است، فردا در جامعه فردي مستقل خواهد بود که بالاجبار باید با جامعه زندگی کند، پس باید راه و رسم زندگی را بداند. دانشآموز امروزي زیستن و باهم زیستن را در فرداي جامعه خود باید بیاموزد. از آنجا که آموزش اصول زندگی در برنامههاي رسمی چندان امکانپذیر نیست، با طرح و اجراي فعالیت- هاي فوق برنامه به صورت گروهی، میتوان موجب تعامل افراد بایکدیگر شده و رشد افراد در جامعه را سبب شد (رحیمی ،1382).

دوران ابتدایی دورهي شخصیت پروري است پس میباید به ابعاد گوناگون وجود دانشآموزان توجه شود  و مهارتهایی را به آنان آموخت تا در آینده از عهدهي زندگی خود برآیند.

با مطالعه در آموزش و پرورش دیگر کشورها مشاهده میشود که اکثر کشورهایی که آموزش و پرورش موفق دارند با گسترش فعالیتهاي فوق برنامه کاستیهاي نظام آموزشی خود را تا اندازهاي جبران کرده و اوقات فراغت دانشآموزان را به بهترین وجه پر نمودهاند (فتحآبادي ،1382).

گاهی مواقع برنامهي درسی نمیتواند پاسخگوي نیازهاي یادگیري باشد پس از فعالیتهاي فوق برنامه در قبل و بعد از مدرسه، یا در عصرها و یا در زمانهاي نهار، ساعتی را به اینگونه فعالیتها اختصاص می- دهند. فعالیتهاي فوق برنامه اغلب بوسیله دانشآموزان انجام میگیرد و یک نوع یادگیري جایگزین است که میتواند آنچه را که آموزش ارائه میکند به صورت گسترش یافته در ذهن دانشآموزان ایجاد کند. فعالیتهاي فوق برنامه دانشآموزان را وارد اجتماع میکندکه معمولاً در درسهاي رسمی کمتر این اتفاق میافتد. فعالیتهاي فوق برنامه میتواند به عنوان یک پل بین برنامههاي درسی رسمی و یادگیري- هاي واقعی زندگی باشد ، 2009، ص 345). این برنامهها میتواند مورد حمایت مالی مدرسه یا اجتماع قرار گیرد، اگرچه بیشتر متکی بر حمایتهاي مالی مدرسه است و داراي زمینههاي متنوعی می- باشد. فعالیتهایی است که نیاز به رسیدگی و توجه همیشگی دارد و فرصتهایی براي مشارکت معنیدار و بازخوردهاي روشن فراهم میسازد (فردریک،2008، ص387).

فعالیتهاي فوق برنامه در دوره ابتدایی بستر مناسبی است تا دانشآموزان یادگیريهاي کلاسهاي درس را به زندگی واقعی خود ارتباط دهند و آنچه در برنامه درسی به صورت تئوري میآموزند به صورت عملی در فضاي مدرسه یا خارج از آن بکارگیرند.

 

 


مقطع : کارشناسی ارشد

دانلود بخشی از بررسی تطبیقی فعالیتهای فوق برنامه دوره ابتدایی در ایران با کشورهای آمریکا، انگلستان و مالزی به منظور ارائه ی راهکارهای مناسب براي بهبود نظام آموزشی ایران

قبل از خرید فایل می توانید با پشتبانی سایت مشورت کنید