چکیده

هدف از این پژوهش مطالعهی تطبیقی فعالیتهای فوق برنامه دورهی ابتدایی در ایران با کشورهای آمریکا، انگلستان و مالزی، جهت ارائهی راهکارهایی برای بهبود نظام آموزشی ایران بهویژه در حوزه فعالیتهای فوق برنامه، بر اساس روش بردی بوده است. دو کشور آمریکا و انگلستان هر یک به نوعی مهد فعالیتهای فوق برنامه در جهان بودهاند، هم اکنون نیز در فعالیتهای فوق برنامه از کشورهای موفق محسوب میشوند. کشور مالزی هم دارای فعالیتهای فوق برنامهی ساختارمند است که  مورد توجه مسئولان نظام آموزشی این کشور در طرح توسعه ملی میباشد.

نتایج پژوهش نشان میدهد کشورهای مورد مطالعه در فعالیتهای فوق برنامه اهداف مشترک و متنوعی دنبال میکنند، در ایران بسیاری از اهداف کلی  و بر حیطههای نگرشی تاکید دارند و از شفافیت و وضوح کافی برخوردار نیستند. کشورها بر آشنایی با مذاهب و فرهنگهای گوناگون محلی، منطقهای وجهانی، درک ارزشهای سنتهای فرهنگی، مذهبی، نژادی خود و دیگران و افزایش تحمل و سعهصدر در مقابل فرهنگهای دیگر، یادگیری چگونگی جلوگیری از رفتارهای مخاطرهآمیز، کسب مهارتهای برخورد با مسائل زیست محیطی و پرورش شهروند جهانی، تاکید دارند اما این اهداف در ایران کمتر مورد توجه قرار گرفته است. محتوای فعالیتهای فوق برنامه در ایران  از تنوع کمتری برخوردار است.

به فعالیتهای مذهبی بیشتر از سایر فعالیتها اهمیت داده شده است.  ضمناً به فعالیتهای ورزشی، و تشکیل باشگاهها کمتر از سایر کشورها توجه شده است. در اجرای فعالیتهای فوق برنامه تفاوت عمده کشور ایران با سایر کشورها این است که زمان و ساعتی مشخص برای اینگونه فعالیتها در مدارس پیشبینی نشده است و میزان مشارکت معلمان در فعالیتهای فوق برنامه درکشورهای مورد مطالعه از ایران بیشتر است. ارزشیابی از فعالیتهای فوق برنامه در کشورهای منتخب به صورت عملکرد دانش- آموزان و گزارش کار میباشد. براساس یافتهها در پایان پژوهش راهکارهایی برای بهبود نظام آموزشی ایران در حوزهی فعالیت فوق برنامه ارائه شده است.

کلید واژهها: فعالیت فوق برنامه، برنامه درسی، آموزش و پرورش تطبیقی، دورهی ابتدایی.

 

فهرست مطالب

فصل اول

مقدمه                                                                                                                          2

عنوان تحقیق                                                                                                                 4

بیان مساله                                                                                                                   4

اهمیت و ضرورت پژوهش                                                                                                 7

اهداف پژوهش                                                                                                              9

سئوالات یا فرضیههای تحقیق                                                                                          10

تعاریف نظری و عملیاتی واژهها، مفاهیم و متغیرها                                                               10

فصل دوم (مروری بر ادبیات موضوع)

2-1 مقدمه                                                                                                                  14

2-2مسائل برنامههای درسی و فعالیتهای فوق برنامه

اهمیت فعالیتهای فوق برنامه در مدارس ابتدایی                                                                    16

مفهوم اوقات فراغت                                                                                                       17

ضرورت توجه به اوقات فراغت                                                                                          19

فعالیت فوق برنامه                                                                                                        20

2-6- 2دیدگاه صاحبنظران تعلیم و تربیت در رابطه با اصل فعالیت و فوق برنامه                             23

2- 6- 3 انواع فعالیتهای فوق برنامه                                                                                    25

2- 6- 4 فعالیت مکمل                                                                                                     27

2- 6- 5 زمینهی تاریخی پیدایش فعالیت فوق برنامه در جهان و ایران                                         29

2-6-6 اصول مبنایی فعالیتهای فوق برنامه                                                                          30

2-6-7 برای سودمند ساختن فعالیتهای فوق برنامه چگونه عمل کنیم؟                                       32

2-6-8 ویژگیهای فعالیتهای فوق برنامه                                                                                34

2-6-9 ارزش و مزایای فعالیتهای فوق برنامه                                                                         35

2- 7 جایگاه فعالیتهای فوق برنامه در برنامه درسی                                                              38

2-7-1 سطوح برنامه درسی از دیدگاه فرلانسیس کلاین                                                        39

2-7-2 انواع برنامه درسی از دیدگاه پوزنر                                                                           41

-8مبانی فلسفی پیدایش فعالیت فوق برنامه                                                                     43

مبانی روانشناختی فعالیتهای فوق برنامه                                                                          45

تحقیقات انجام شده                                                                                                      47

50 2-11 نتیجه گیری
53 فصل سوم (روش تحقیق)
54 3-1 مقدمه
54 3-2 روش تحقیق
55 3-3 فرایند تحقیق
  56 3-4 جامعه آماری
  56 3-5 نمونهگیری
  56 3-6 ابزار گردآوری دادهها
  57 3-7 منابع گردآوری دادهها
  57 3-8 روش تجزیه و تحلیل دادهها
  58 فصل چهارم (یافتههای تحقیق)
  59 4-1 مقدمه
  59 4-2 مرحله اول – توصیف
  59 4-2-1 ایران
  59 4-2-1-1 ساختار جغرافیایی، سیاسی، فرهنگی ایران
  60 4-2-1-2 ساختار ویژگیهای نظام آموزشی در ایران
  60 4-2-1-2-1 اطلاعاتی از نظام آموزشی ایران
  60 4-2-1-2-2 مواد درسی و اهداف آموزش و پرورش دوره ابتدایی در ایران
  65 4-2-1-3 پیشینه تاریخی فعالیتهای فوق برنامه در ایران
  71 4-2-1-4 اشکال فعالیتهای فوق برنامه در ایران امروز
  71 4-2-1-4-1 فعالیتهای فوق برنامه مذهبی
  72  4-2-1-4 -2 فعالیتهای فوق برنامه فرهنگی
  73 4-2-1-4-3 اردوها
  74 4-2-1-4-3-1 راهیان نور دانش آموزان
  75 4-2-1-4-4 نمایش
  75 4-2-1-4-5 نمایشگاه
  75 4-2-1-4-6  نشریه دیواری
  75 4-2-1-4-7 کتابخانه
  76 4-2-1-4-8  مراسم آغازین
  78 4-2-1-4-9  جشنواره مراسم آغازین
78 4-2-1-4-10 سرود همگانی
79 4-2-1-4-11 نقاشی همگانی
82 4-2-1-4-14 تعاونیهای آموزشگاهی
82 4-2-1-4-15 کانون انجمن فکری کودکان و نوجوانان
84 4-2-1-4-16 فعالیتهای ورزشی
84 4-2-1-4-17 تشکلها
  84 4-2-1-4-17-1 شورای دانشآموزی
  89 4-2-1-4-17-2 بسیج دانشآموزی
  90 4-2-1-4-17-3 سازمان دانش آموزی
  91 4-2-1-4-18 طرحها و پروژهها
  91 4-2-1-4-18- 1 طرح مدارس قرآنی (دارالقرآن)
  92 4-2-1-4-18-2 طرح کرامت (مهارتهای زندگی)
  94 4-2-1-4-19 ارزشیابی از فعالیتهای فوق برنامه دانشآموزان
  95 4-2-2 آمریکا
  95   4-2-2-1 ساختارجغرافیایی، اقتصادی و سیاسی  ایالات متحده آمریکا
  96 4-2-2-2 ساختار و ویژگی های نظام آموزش ابتدایی آمریکا
  96 4-2-2-2-1 اصول و اهداف آموزشی
  97 4-2-2-3 هدف آموزش و پرورش آمریکا در قرن 21
  98 4-2-2-4 اهداف فعالیتهای فوق برنامه در ایالات متحده آمریکا
  99 4-2-2-5 ویژگیهای فعالیتهای فوق برنامه در آمریکا
  102 4-2-2-6 برنامهی بعد از مدرسه
  102 4-2-2-6-1 برنامهی بعداز مدرسه و شایستگیهای جهانی
  102 4-2-2-6-2 اهمیت کسب صلاحیتهای جهانی برای جوانان آمریکا
  103 4-2-2-6-3 برنامه بعد از مدرسه و محیط زیست: ایجاد یک طبیعت مناسب برای زندگی
  104 4-2-2-7 انواع فعالیت فوق برنامه در آمریکا
  104 4-2-2-7-1  فعالیتهای ورزشی
  107 4-2-2-7-2  باشگاهها
  110 4-2-2-8 فعالیت فوق برنامه و آموزش دموکراسی در مدارس آمریکا
  111 4-2-2-9 شورای دانشآموزی
  115 4-2-2-10سفرها
  115 4-2-2-11کتابخانه
116 4-2-2-12 اجرای نمایش و هنرهای تجسمی
116 4-2-2-13تئاتر مدرسه
116 4-2-2-14  سرود دسته جمعی

 

117 4-2-2-15  برنامه تغذیه
118 4-2-2-16 برنامه پیشگیری از مواد مخدر
118 4-2-2- 17آشنایی با فرهنگهای دیگر
119 4-2-2- 18آشنایی با مذاهب
119 4-2-2-19 برنامه مهارتهای زندگی
  121 4-2-2-20 آموزش تلفیقی (ادغام دانش)
  122 4-2-2-21 تعهد تابعیت
  122 4-2-2-22  سرمایهگذاری در فعالیتهای فوق برنامه
  123 4-2-2-23  رویدادها
  124 4-2-2-24 ارزشیابی فعالیتهای فوق برنامه
  125 4-2-3 انگلستان
  125 4-2-3- 1 ویژگیهای جغرافیایی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی
  125 4-2-3 – 2 توصیف نظام آموزشی کشور انگلستان
  126 4-2-3 – 2-1آموزش ابتدایی
  126 4-2-3 – 2- 2 اهداف آموزش و پرورش در انگلستان
  127 4-2-3 -2- 3 برنامه های درسی
  127 4-2-3 – 3 فعالیت فوق برنامه در انگلستان
  127 4-2-3 – 3 – 1سازماندهی فعالیتهای فوق برنامه  در انگلستان برعهده چه کسانی است؟
  128 4-2-3 – 3 – 2 دیدگاه آموزش و پرورش کشور انگستان نسبت به فعالیتهای فوق برنامه
  130 4-2-3 – 4  انواع فعالیتهای فوق برنامه در کشور انگلستان
  130 4-2-3 – 4 -1 کتابخانه
  131 4-2-3 – 4-2  بازدیدهای آموزشی
  132 4-2-3 – 4 -3 آموزش مذهبی
  134 4-2-3 – 4 -4 انتشارات مدرسه
  135 4-2-3 – 4 -5  موسیقی
  136 4-2-3 – 4 -6 باشگاهها
  139 4-2-3 – 4 -7 تاکید بر استفاده از غذاهای سالم
  139 4-2-3 – 4 -8  پروژههای خیریهای
  139 4-2-3 – 4 -9 فعالیت های ورزشی
  140 4-2-3 – 4 -10دانشگاه کودکان
141 4-2-3 – 4 -11 حفاظت از محیط زیست
141 4-2-3 – 5 تامین هزینههای فعالیتهای فوق برنامه
142 4-2-3 –6  مدارس خدمات جامع 

 

143 4-2-3 –6-1  خدمات مدارس جامع
144 4-2-3 –6-2 مراقبت اجتماعی یکی از خدمات مدارس جامع
145 4-2-3 –6 -3  تاریخچه مدارس خدمات جامع
146 4-2-3 –6 -4 اثرات مدارس خدمات جامع
147 4-2-3 –6 -5 ارزشیابی از مدارس خدمات جامع
  148 4-2-3 –7 بررسی جدول فعالیتهای فوق برنامه در یکی از مدارس انگلستان
  148 4-2-4 مالزی
  148 4-2-4-1 موقعیت جغرافیایی
  148 4-2-4-2 ملاحظات سیاسی، فرهنگی، مذهبی
  150 4-2-4-3 توصیف نظام آموزشی کشور مالزی
  151 4-2-4-3-1 تاریخچه نظام آموزش و پرورش مالزی
  152 4-2-4-3-2 آموزش ابتدایی در کشور مالزی
  153 4-2-4-3-4 اهداف آموزشی مقطع ابتدایی
  154 4-2-4-3-5 برنامه درسی در آموزش و پرورش مالزی
  156 4-2-4-4  فعالیتهای فوق برنامه در مالزی چه اهدافی دنبال میکند؟
  158 4-2-4-5 اهمیت و چگونگی فعالیتهای فوق برنامه درکشور مالزی
  160 4-2-4-6  انواع فعالیت فوق برنامه در مالزی
  160 4-2-4-6-1 ورزشها و مسابقات
  161 4-2-4-6-2 سازمانهای یونیفرم پوشان
  162 4-2-4-6-3 باشگاه ها و انجمنها
  163 4-2-4-6-4 دیگر فعالیتهای مکمل درسی
  165 4-2-4-6-5 طرحها و پروژهها
  167 4-2-4-7 چگونگی اجرای فعالیتهای فوق برنامه در مالزی
  168 4-2-4-8 امکانات مدارس
  168 4-2-4-9 ارزشیابی فعالیتهای فوق برنامه در کشور مالزی
  170 4-3 مرحله دوم – تفسیراطلاعات
  170 4-3-1 ایران
  170 4-3-1-1 اهداف فعالیتهای فوق برنامه
  173 4-3-1-2 محتوای فعالیتهای فوق برنامه
  174 4-3-1-3 چگونگی اجرای فعالیتهای فوق برنامه
175 4-3-1-4 ارزشیابی فعالیتهای فوق برنامه
176 4-3-2 آمریکا
176 4-3-2-1 اهداف فعالیتهای فوق برنامه آمریکا

 

177 4-3-2-2 محتوای فعالیتهای فوق برنامه
178 4-3-2-3 چگونگی اجرای فعالیتهای فوق برنامه
179 4-3-2-4 ارزشیابی فعالیتهای فوق برنامه
179 4-3-3 انگلستان
179 4-3-3-1 اهداف فعالیتهای فوق برنامه
  181 4-3-3-2 محتوای فعالیتهای فوق برنامه
  181 4-3-3-3 چگونگی اجرای فعالیتهای فوق برنامه
  182 4-3-3-4 ارزشیابی فعالیتهای فوق برنامه
  182 4-3-4 مالزی
  182 4-3-4-1 اهداف فعالیتهای فوق برنامه
  184 4-3-4-2 محتوای فعالیتهای فوق برنامه در مالزی
  185 4-3-4-3 چگونگی اجرای فعالیتهای فوق برنامه در مالزی
  185 4-3-4-4 ارزشیابی فعالیتهای فوق برنامه درکشور مالزی
  186 4-4 مرحله سوم – مجاورت
  192 4-5 مرحله چهارم – مقایسه
  204 فصل پنجم (نتیجهگیری، بحث و پیشنهادها)
  205 5-1 مقدمه
  205 5-2 پاسخ به سؤالات تحقیق و بحث و نتیجهگیری در مورد یافتههای پژوهش
  205 سئوال یک – شباهتها و تفاوتهای اهداف فعالیتهای فوق برنامه دورهی ابتدایی در  ایران با کشورهای آمریکا، انگلستان و مالزی
  209 سئوال دوم – شباهتها و تفاوتهای محتوای فعالتهای فوقبرنامه دوره ابتدایی در ایران با کشـورهایآمریکا، انگلستان و مالزی
  212 سئوال سوم – شباهتها و تفاوتهای روشهای اجرا در فعالیتهای فوقبرنامه دوره ابتدایی در ایران بـاکشورهای آمریکا، انگلستان و مالزی
  214 ســئوال چهــارم – شــباهتهــا و تفــاوت هــای ارزشــیابی فعالیــت هــای فــ وقبرنامــه دوره ابتــدایی درایرانباکشورهای آمریکا، انگلستان و مالزی
  216 سئوال پنجم – ارائهی راهکارهای مناسب برای بهبود نظام آموزشی در ایران
  218 5-3 پیشنهاداتی برای تحقیقات بعدی
  218 5-4 محدویتها
  220 پیوستها
224  منابع و مآخذ

 

 فهرست جداول

 عنوان جدول                                                                                                         صفحه

جدول2-1 مقایسهی فعالیتهای اوقات فراغت دانشجویان در چند شهر بزرگ جهان در سال1352                 47

 جدول (4-2) مفاهیم منتخب آموزش آداب و مهارتهای زندگی (طرح کرامت) در پنج پایه دوره ابتدایی           93

جدول (4- 3) اهداف فعالیتهای فوق برنامه                                                                                    186

جدول (4-4) محتوای فعالیتهای فوق برنامه                                                                                   189

جدول (4-5) چگونگی اجرای فعالیتهای فوق برنامه  190جدول(4-6) ارزشیابی فعالیتهای فوق برنامه           191

 فهرست شکلها

 صفحه  عنوان شکلها
147 شکل (4-1).اثرات مدارس خدمات جامع به عنوان یک سیستم
199  شکل (4-2). شباهت اهداف فعالیت فوق برنامه کشورهای مورد مطالعه
200 شکل (4-3). تفاوت اهداف فعالیت فوق برنامه کشورهای مورد مطالعه
201 شکل (4-4). شباهت و تفاوت محتوای فعالیت فوق برنامه کشورهای مورد مطالعه
202 شکل (4-5). شباهت و تفاوت اجرای فعالیت فوق برنامه کشورهای مورد مطالعه
203 شکل (4-2). شباهت و تفاوت ارزشیابی فعالیت فوق برنامه کشورهای مورد مطالعه
   

فصل اول

طرح مساله

11 مقدمه 

امروزه کودکان ما بیش از هر چیز نیاز به محیطی دارند سرشار از انعطافپذیری و آزادی عمل؛ محیطی که حس کنجکاوی و خلاقیت آنان را برانگیزاند، به آن احساس تعلق کنند و شادی و شعف را برای دلهای کوچک آنان به ارمغان آورد.

آموزش بیش از هر چیز، سپردن دانستنیها به دیگران است. اما دانستنیها تنها هنگامی سودمندند که به کار آیند و آموزش آنگاه به کار میآید که زمینهای برای تغییر در نو آموز گردد، چنانکه او را به انجام کاری توانا سازد و بر دایره امکانهای او بیفزاید

مربیان آموزش و پرورش معتقدند که علاقه و تلاش با آموزش و پرورش درهم تنیده است. واضح-ترین دلیل برای ناموفق بودن آموزش آن است که دانشآموزان بدان علاقهای نداشته باشند. این بدان معنی است که دانشآموز گاهی مواقع تلاش میکند اما بدان موضوع علاقهای ندارد. وایتهد میگوید بدون علاقه رشد روانی وجود ندارد. علاقه موجب توجه و فهم میشود. بدون علاقه حرکت و پیشرفتی وجود ندارد (ثورنتون 2005،ص 24). فعالیتهای فوق برنامه زمینههایی برای دانشآموزان فراهم میسازد که به علائق خود توجه کنند و در جهت شکوفایی استعدادهایشان گام بردارند.

آموزش هنگانی سودمند است که به شکوفایی استعدادها و ایجاد توانایی بینجامد، آموزش تنها با تکیه به مباحث نظری صرف در کلاسهای درس از عهده چنین کاری بر نمیآید و لازم است در کنار مباحث نظری فعالیتهای خارج از کلا سهای درس برای شکوفا شدن استعدادها صورت بگیرد (موسوی ،1388). تفاوت بین برنامههای رسمی با برنامههای غیررسمی این است که برنامههای رسمی؛ برنامههای آموزشی هستند که در جدول زمانی مدرسه دروههای خاصی از آموزش به آن اختصاص داده شده است ،اما معمولاً برنامههای غیررسمی به صورت داوطلبانه انجام میگیرد. فعالیتهای برنامه غیررسمی شامل

ورزش، باشگاهها، اجتماعات، سفرهای مدرسهای میباشد که به نام فعالیت فوق برنامهرایج شدهاند. بسیاری این برنامهها را بخش جداییناپذیر مدرسه به رسمیت میشناسند به همین جهت امروزه در جدول کاری مدرسه، توجه به آن افزایش یافته است. اما مشاهده میشود در بیشتر مواقع معلمان به برنامههای درسی رسمی و سازمان یافته توجه دارند (کلی، 2004).

از طرفی انسان موجودی اجتماعی است و دانشآموز امروزی که تحت حمایت والدین، خانواده و مدرسه است، فردا در جامعه فردی مستقل خواهد بود که بالاجبار باید با جامعه زندگی کند، پس باید راه و رسم زندگی را بداند. دانشآموز امروزی زیستن و باهم زیستن را در فردای جامعه خود باید بیاموزد. از آنجا که آموزش اصول زندگی در برنامههای رسمی چندان امکانپذیر نیست، با طرح و اجرای فعالیت- های فوق برنامه به صورت گروهی، میتوان موجب تعامل افراد بایکدیگر شده و رشد افراد در جامعه را سبب شد (رحیمی ،1382).

دوران ابتدایی دورهی شخصیت پروری است پس میباید به ابعاد گوناگون وجود دانشآموزان توجه شود  و مهارتهایی را به آنان آموخت تا در آینده از عهدهی زندگی خود برآیند.

با مطالعه در آموزش و پرورش دیگر کشورها مشاهده میشود که اکثر کشورهایی که آموزش و پرورش موفق دارند با گسترش فعالیتهای فوق برنامه کاستیهای نظام آموزشی خود را تا اندازهای جبران کرده و اوقات فراغت دانشآموزان را به بهترین وجه پر نمودهاند (فتحآبادی ،1382).

گاهی مواقع برنامهی درسی نمیتواند پاسخگوی نیازهای یادگیری باشد پس از فعالیتهای فوق برنامه در قبل و بعد از مدرسه، یا در عصرها و یا در زمانهای نهار، ساعتی را به اینگونه فعالیتها اختصاص می- دهند. فعالیتهای فوق برنامه اغلب بوسیله دانشآموزان انجام میگیرد و یک نوع یادگیری جایگزین است که میتواند آنچه را که آموزش ارائه میکند به صورت گسترش یافته در ذهن دانشآموزان ایجاد کند. فعالیتهای فوق برنامه دانشآموزان را وارد اجتماع میکندکه معمولاً در درسهای رسمی کمتر این اتفاق میافتد. فعالیتهای فوق برنامه میتواند به عنوان یک پل بین برنامههای درسی رسمی و یادگیری- های واقعی زندگی باشد ، 2009، ص 345). این برنامهها میتواند مورد حمایت مالی مدرسه یا اجتماع قرار گیرد، اگرچه بیشتر متکی بر حمایتهای مالی مدرسه است و دارای زمینههای متنوعی می- باشد. فعالیتهایی است که نیاز به رسیدگی و توجه همیشگی دارد و فرصتهایی برای مشارکت معنیدار و بازخوردهای روشن فراهم میسازد (فردریک،2008، ص387).

فعالیتهای فوق برنامه در دوره ابتدایی بستر مناسبی است تا دانشآموزان یادگیریهای کلاسهای درس را به زندگی واقعی خود ارتباط دهند و آنچه در برنامه درسی به صورت تئوری میآموزند به صورت عملی در فضای مدرسه یا خارج از آن بکارگیرند.

 

 


مقطع : کارشناسی ارشد

دانلود بخشی از بررسی تطبیقی فعالیتهای فوق برنامه دوره ابتدایی در ایران با کشورهای آمریکا، انگلستان و مالزی به منظور ارائه ی راهکارهای مناسب براي بهبود نظام آموزشی ایران

قبل از خرید فایل می توانید با پشتبانی سایت مشورت کنید