چکیده:

پژوهش حاضر به بررسی میزان توجه به تربیت شهروندي در برنامه درسی پنهان دوره ابتدایی از نظر معلمان شهر بیرجند پرداخت و هدف اصلی آن شناسایی میزان توجه به تربیت شهروندي در جو اجتماعی حاکم بر مدارس ابتدایی، ساختار سازمانی و کنش متقابل معلم و دانش آموز بوده است. جامعه آماري پژوهش 800 نفر بود که با استفاده از فرمول کوکران تعداد 260 نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. همچنین در این پژوهش از روش نمونه گیري طبقه اي با انتساب تصادفی استفاده شده است. ابزار پژوهش، پرسشنامه محقق ساخته بود که شامل مؤلفه هاي جو اجتماعی، ساختار سازمانی و تعامل معلم و دانش آموز بوده است. پایایی پرسشنامه به روش آلفاي کرونباخ 877/0 به دست آمد و روایی محتوایی و صوري آن به تأیید متخصصان رسید. از طرفی، در این پژوهش میزان توجه به تربیت شهروندي براي هر یک از مؤلفه هاي برنامه درسی پنهان بر اساس طیف سه درجه اي (ضعیف، متوسط، قوي) ارزیابی گردید. در بخش تجزیه و تحلیل آماري از روش هاي آمار توصیفی (توزیع فراوانی ، درصد ، میانگین ، و انحراف استاندارد) و روش  هاي آمار استنباطی (t تک نمونه اي و t مستقل) استفاده گردید. نتایج نشان داد که از دیدگاه معلمان، مؤلفه هاي جو اجتماعی و ساختار سازمانی به ترتیب با میانگین هاي 09/3 و 10/3 در سطح قوي و مؤلفه کنش متقابل معلم و دانش آموز با میانگین 86/2 در سطح متوسط از نظر میزان توجه به تربیت شهروندي قرار دارند.

واژه هاي کلیدي: تربیت شهروندي- برنامه درسی پنهان- دوره ابتدایی- معلمان

  فهرست مطالب

فصل اول: کلیات پژوهش

1-1 مقدمه 2

تربیت انسان رسالت اصلی نظام جمهوري اسلامی ایران را تشکیل می دهد. پیروزي و کسب موفقیت در انجام این رسالت اعتقادي و تاریخی، شرط اصلی پیروزي در سایر عرصه هاست (ملکی، 1384).  بنابر نظر مربیان بزرگ تعلیم و تربیت، مدرسه جایی براي تمرین و تجربه عرصه هاي مختلف زندگی و یادگیري حقوق و مسئولیت هاي شهروندي است. از این رو آنچه می تواند رسالت و فلسفه ي شکل گیري و توسعه ي مدارس را در دوران کودکی توجیه کند، تربیت شهروندی[1] و به عبارت دیگر عمل کردن مدارس به عنوان «مدرسه ي زندگی» است. بی توجهی به این مهم و سوق دادن برنامه هاي درسی مدارس به سوي موضوعات و مباحث نظري و حاکمیت و سیطره نظام مبتنی بر آزمون هاي استاندارد سبب شده است تا آموزش مهارت هاي زندگی و صلاحیت هاي ضروري براي زیست مؤثر به دانش آموزان آنطور که باید مورد توجه قرار نگیرد (لطف آبادي، 1385).

منظور از تربیت شهروندي توسعه دانش، مهارت ها، نگرش ها و ارزش هایی است که به دانش آموز کمک می کند تا در بهسازي جامعه ي خود مشارکت فعال و آگاهانه داشته باشد. به طور کلی می توان مؤلفه هاي زیر را براي تربیت شهروندي برشمرد: دانایی محوري، وطن دوستی، قانون مداري، مسئولیت پذیري و تعهد، مشارکت، انتقاد گري و انتقاد پذیري. (واحد چوکده، 1384).

شناسایی ویژگی ها و خصوصیات شهروند خوب و سازماندهی عناصر و مؤلفه هاي نظام آموزشی براي پرورش چنین شهروندانی یکی از عمده ترین اهداف نظام آموزشی کشورهاي مختلف جهان را تشکیل می دهد (طالب زاده نوبریان و فتحی واجارگاه، 1382).

بخشی از آموخته هاي دانش آموزان به آن چیزي مربوط می شود که مدارس به نیت آموزش آن ها به وجود آمده اند و معلمان در قالب برنامه هاي درسی رسمی قصد آموزش آن را دارند بخش دیگر آموخته هاي دانش آموزان در قالب برنامه هاي درسی رسمی نیست و در بسیاري از موارد تحت عنوان آنچه که برنامه درسی پنهان نامیده می شود مدارس به طور ناخودآگاه مفاهیم و موضوعاتی را به دانش آموزان انتقال می دهند که بسیار با اهمیت هستند و گاهی اهمیت این آموخته ها از برنامه درسی رسمی نیز بیشتر است (واحد چوکده، 1384).

البته همیشه مفاهیم برنامه درسی پنهان بر طبق خواست و علاقه دانش آموزان نیست این یادگیري ها غالباً در قلمرو ارزش ها، انتظارات، هنجارها و مهارت هاي اجتماعی صورت می گیرد و کمتر در قلمرو دانستنی ها می باشد. موقعیت سازمانی مدرسه، فرهنگ حاکم بر مدرسه و چگونگی روابط اجتماعی میان نیروهاي انسانی موجود در آن منشاء اصلی شکل گیري برنامه درسی پنهان است.

بدون تردید یکی از مؤلفه هاي بسیار مهم در تربیت شهروندي، برنامه درسی پنهان است. دانش آموزان از طریق برنامه هاي درسی و به ویژه برنامه درسی پنهان با انواع دانش علمی، اجتماعی، تاریخی، اقتصادي و سیاسی، مهارت ها و نگرش هاي مختلفی همچون احترام، صداقت، همدردي، وطن پرستی، مسئولیت پذیري، رعایت قانون و مقررات و غیره آشنا می شوند.

1-2 بیان مسئله پژوهش 3

1-3 اهمیت و ضرورت پژوهش 5

1-4 اهداف پژوهش 6

1-5 سوالات پژوهش 7

1-6 تعریف متغیرها و اصطلاحات مورد استفاده در پژوهش 7

فصل دوم: مبانی نظري و پیشینه ي پژوهش

سابقه معلمان شرکت کننده در پژوهش

سابقه معلمان شرکت کننده در پژوهش

2-1 مقدمه 11

این فصل دارای دو بخش می باشد که در بخش اول مبانی نظری پژوهش (تربیت شهروندی، برنامه درسی پنهان و تعاریف و نظریه و مؤلفه های هر کدام) به بحث می پردازد. در بخش دوم، پژوهش های داخلی و خارجی درباره برنامه درسی پنهان و نیز تربیت شهروندی مورد بررسی قرار گرفته و به نتیجه گیری می پردازد.

2-2 تاریخچه شهروندی 11

2-3 شهروندکیست؟ 13

2-4 مفهوم شهر 13

2-5 مفهوم شهروندی 14

2-6 مفهوم تربیت شهروندی 14

2-7 ویژگی های یک شهروند خوب 20

2-8 آموزش و پرورش و تربیت شهروندي 22

2-9 دیدگاه هاي تربیت شهروندی 24

2-10 رویکرد هاي مهم در تربیت شهروندی 25

2-11 برنامه ریزي درسی و تربیت شهروندی 32

2-12 روش های تدریس تربیت شهروندی 35

2-13 انواع برنامه ي درسی 38

2-14 منشأ برنامه درسی پنهان 41

2-15 مفهوم برنامه درسی پنهان 41

2-16 دلایل توجه به برنامه درسی پنهان 44

2-17 ابعاد یا مؤلفه های تشکیل دهنده برنامه درسی پنهان 46

2-18 پیشینه پژوهش 59

2-18-1 پیشینه داخلی 52

2-18-2 پیشینه خارجی 56

2-19 جمع بندی 59

فصل سوم: روش پژوهش     

تربیت شهروندی                                                                                                     

3-1 مقدمه 63

یک پژوهشگر پس از طی مراحل تئوری و مبانی نظری نیاز به تعیین روش تحقیق و تعریف و توصیف کلیه عوامل و شرایطی دارد که از بدو شروع تا دستیابی به اطلاعات و رسیدن به مرحله تجزیه و تحلیل آماری می پیماید. بنابراین در این فصل، ضمن بیان روش تحقیق به بیان جامعه آماری، روش های نمونه گیری، اجرا، جمع آوری اطلاعات و نهایتاً روش های آماری مورد استفاده در این تحقیق خواهیم پرداخت.

3-2 روش تحقیق 63

3-3 جامعه آماری 63

3-4  نمونه، روش نمونه گیری و حجم نمونه 63

3-5 ابزار گردآوری داده ها 64

3-6 نحوه ساخت ابزار پژوهش 65

3-7 تعیین روایی و پایایی ابزار اندازه گیری پژوهش 65

3-8 گردآوری اطلاعات 66

3-9 روش تجزیه و تحلیل اطلاعات داده ها 67

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها

4-1 مقدمه 69

فصل چهارم، فصل تجزیه و تحلیل اطلاعات به وسیله روش های آماری مختلف است. در این فصل از آمار توصیفی (جدول توزیع فراوانی، درصد، انواع نمودارها) و آمار استنباطی (آزمون t تک نمونه ای و t مستقل) استفاده می شود.

4-2 توصیف ویژگی های چمعیت شناختی پاسخگویان 69

4-3 بررسی سؤالات تحقیق و ارائه نتایج 72

4-3-1 تحلیل سؤال اول پژوهش 72

4-3-2 تحلیل سؤال دوم پژوهش 75

4-3-3 تحلیل سؤال سوم پژوهش 78

4-3-4 تحلیل سؤال چهارم پژوهش 81

فصل پنجم: بحث و نتیجه گیری

5-1 مقدمه 83

5-2 خلاصه نتایج تحقیق 83

5-3 بحث و نتیجه گیری 84

5-4 محدودیت های پژوهش 86

5-4-1 محدودیت های خارج از انتظار پژوهشگر 86

5-4-2 محدودیت های در اختیار پژوهشگر 87

5-5 پیشنهادات 87

5-5-1 پیشنهادات برگرفته از یافته های پژوهش 87

5-5-2 پیشنهادهایی برای پژوهش های بعدی 88

منابع فارسی 89

منابع انگلیسی 95

پیوست ها 99

فهرست جداول

جدول 2-1 رویکرد فعال و منفعل در تربیت شهروندی 27

جدول 3-1 تعداد نمونه به تفکیک نواحی و جنسیت 64

جدول شماره 3-2 تعیین ارزش عددي طیف مورد بررسی در سه سطح ( ضعیف، متوسط، قوی) 67

جدول شماره 4-1 توزیع فراوانی و درصد مربوط به سابقه خدمت معلمان 69

جدول شماره 4-2 توزیع فراوانی و درصد مربوط به جنسیت معلمان 70

جدول شماره 4-3 توزیع فراوانی و درصد مربوط به سطح تحصیلات معلمان 71

جدول شماره 4-4 نتایج آزمون t تک نمونه اي مربوط به میزان توجه به تربیت شهروندي در مؤلفه جو اجتماعی مدارس 73

جدول شماره 4-5 نتایج طیف مورد بررسی براي مؤلفه جو اجتماعی مدارس 74

جدول شماره 4-6 نتایج آزمون t تک نمونه اي مربوط به میزان توجه به تربیت شهروندي در مؤلفه ساختار سازمانی مدارس 76

جدول شماره 4-7 نتایج طیف مورد بررسی براي مؤلفه ساختار سازمانی مدارس 77

جدول شماره 4-8 نتایج آزمون t تک نمونه اي مربوط به میزان توجه به تربیت شهروندي در مؤلفه تعامل معلم و دانش آموز 79

جدول شماره 4-9 نتایج طیف مورد بررسی براي مؤلفه تعامل معلم و دانش آموز 80

جدول شماره 4-10 نتایج آزمون t مستقل مربوط به مقایسه دیدگاه معلمان مرد و زن نسبت به میزان توجه به تربیت شهروندي در مؤلفه هاي برنامه درسی پنهان 81

فهرست نمودار ها

نمودار 2-1: عناصر عمده مفهوم شهروندی 14

نمودار 4-1: توزیع فراوانی و درصد مربوط به سابقه خدمت معلمان 70

نمودار 4-2: توزیع فراوانی و درصد مربوط به جنسیت معلمان 71

نمودار 4-3: توزیع فراوانی و درصد مربوط به سطح تحصیلات معلمان 72

فصل اول  کلیات پژوهش

فصل اول  کلیات پژوهش


مقطع : کارشناسی ارشد

دانلود بخشی از بررسی میزان توجه به تربیت شهروندی در برنامه درسی پنهان دوره ابتدایی از دیدگاه معلمان

خرید فایل pdf  , فایل word

قیمت 35 هزار تومان

قبل از خرید فایل می توانید با پشتبانی سایت مشورت کنید