فهرست مطالب

فصل اول: مقدمه

برنامه ریزی شهری، یک رویکرد بین رشته ای است که در آن عوامل سیاسی و اجتماعی با عوامل اقتصادی در تعاملند. برنامه‌ریزی و طراحی شکل شهرها و الگوی گسترش فیزیکی آنها بخشی از ادبیات شهرسازی است. برنامه ریزان شهری در جستجوی شناخت و مطالعه ابعاد شهر مخصوصاً از جنبه کالبدی – فضایی و رشد و گسترش شهر هستند تا شهری که در حال شکل گیری است محل مناسبی برای سکونت و آرامش انسان ها باشد. از جمله این جنبه ها که مطالعه آن الزامی است، اشکال کالبدی و الگوهای رفتاری بین آنهاست که بخشی از عناصر تشکیل دهنده ساخت شهر هستند که رابطه متقابل با یکدیگر دارند و با ایجاد اصلاحات در شکل‌های کالبدی می توان روش استفاده شهروندان از محیط شهر را بهبود بخشید. برنامه ریزی شهری با مسائلی سر و کار دارد که به کمک آنها می توان شهر پیرامون خود را بهتر شناخت. در برنامه ریزی شهری، شناخت شهر، هم در بر گیرنده ظاهر (کالبد) و هم الگوهای رفتاری است که بر کالبد تاثیر می گذارند.
شهرها، همواره تحت تأثير نيروها و عوامل گوناگوني شكل گرفته وگسترش مي يابند. شهر در اساس پديده اي اجتماعی – اقتصادي است، انسان ها براي كار وزندگي و ارتباطات، در پهنه اي محدود وكمابيش متراكم گرد هم مي آيند وكم كم شهر را پديد مي آورند. شهرها با تحولات اجتماعي، جابه جايي های جمعيتي، تغييرات اقتصادي و نوآوري هاي فن شناختي، دگرگون مي شوند. با افزايش جمعيت، نيز فعاليت وسرمایه گذاری به شدت توسعه مي يابد و نظام وسازمان كالبدي شهرها دستخوش تغيیرات اساسي مي شود(سعیدنیا، 1378: 19).
بنابراين شهرها همانند موجودات زنده، همواره از لحاظ كالبد بزرگتر واز لحاظ ساخت پيچيده تر مي شوند. به دنبال اين رشد فيزيكي، شرايط اقتصادي، اجتماعي وفرهنگي آن ها نيز به تدريج دگرگون می شود. بررسي تاريخي شيوه ي گسترش كالبدي شهر، عوامل مؤثر در تغيير ساختار شهر را آشكار مي سازد. چرا شهر در اين مكان ايجاد شده است؟ چگونه رشد كرده و علل پيشرفت آن چه بوده است؟
ساخت کالبدی شهر یکی از مباحث مهم در شهرشناسی است که در جای خود می تواند شرایط درونی شهر را نشانگر باشد و کمیت و کیفیت آن، حاکمیت نوعی تفکر و ایده را نشان می دهد و یا بیانگرمسائل اقتصادی و سیاسی و اجتماعی است که شهر با آنها دست به گریبان هست.
در ایران، پس از اجرای برنامه اصلاحات ارضی و وقوع انقلاب اسلامی شهرهای عمده کشورمان با رشد فزاینده جمعیت شهری و لجام گسیختگی کالبدی مواجه شدند و گسترش نامتوازن فیزیکی شهرها یکی از پیامدهای این موضوع بود.
بعد از پیروزی انقلاب اسلامی و استقرار نظام جمهوری اسلامی ایران، تحولات عظیمی در عرصه‌های کشور رخ داد. بروز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، تحریم اقتصادی ایران از سوی قدرت‌های بزرگ، رشد فزاینده جمعیت، تغییر الگوی مصرف جامعه، شکل گیری نهادهای دولتی و انقلابی در امر زمین و مسکن و توجه بیشتر به رفاه مردم، واگذاری زمین از سوی سازمان شهری به مردم، خاصه طبقات کم‌درآمد، جلوگیری از اشغال بی‌رویه اراضی شهری و اعمال قوانین شهرداری بر الگوی شهرنشینی و به تبع آن بر ساختار فضایی – کالبدی شهر تأثیر تعیین‌کننده گذاشت.
این تحولات، باعث رشد سریع شهرها و گسترش بی رویه آنها در چند دهه اخیر شد. توسعه فضایی- کالبدی شتابان و ناموزون شهرها در چند دهه اخیر آثار و پیامدهای نامطلوب اقتصادی، اجتماعی و کالبدی را به دنبال آورده است. هزینه های گزاف حمل و نقل و خدمات رسانی شهری، اتلاف انرژی در شهر، تشدید جدایی گزینی های اجتماعی، تخریب محیط زیست، عدم زیبایی و انسجام و عدم وحدت عناصر شهری، بی هویتی در شهر و خلاصه ناپایداری شهر از مهمترین پیامدهای گسترش شهرها و بر هم خوردن توازن شهر بود. در این میان نباید از جایگاه مهم دولت ها و سیاست گذاری هایشان در حیات شهرها غافل بود. نقش دولت در سراسر جهان نقشی حیاتی بوده و توسعه شهری و مدیریت برآن به ویژه در کشورهای در حال توسعه تحت تأثیر سیاست گذاری دولت قرار گرفته است و رشد و گسترش فیزیکی شهرهای معاصر بدون بررسی نقش دولت ها تقریباً بی معنا خواهد بود.
دولت و نهادهای دولتی و انقلابی پس از استحکام بنیان های خود تصمیم به حل مشکلات مردم و برنامه ریزی در جهت آینده شهرها گرفتند. در آن ایام بیشتر هم و غم مسئولین پیاده کردن شرایط مناسب زندگی برای همگان بود و مهمتر از همه اینکه اساس شکل گیری این نظام هم بر این مبنا بود. در این راستا سازمان مسکن و شهرسازی و بنیاد مسکن انقلاب اسلامی دو نهاد مهم و تصمیم گیر اصلی در حوزه زمین و مسکن یکی در شهرها و دیگری در روستاها شدند. این دو نهاد برنامه های مختلفی را از جمله در امر تملک اراضی موات، گرفتن سند برای زمین ها، آماده سازی زمین در شهرها، واگذاری زمین، ساخت مسکن ارزان برای مستضعفان و … در نقاط مختلف انجام دادند. مهمترین بازتاب این اقدامات در همان اوایل، بازتاب مثبت اجتماعی بود، اما در زمره دخالت های دولت ها در امور شهرها، و می توان گفت از جمله مهمترین عرصه هایی که دولت در آن ورود پیدا کرد و آینده شهرها را تحت تأثیر قرار داد، نقش دولت در واگذاری ها اراضی شهری بود. مبحث طرح های واگذاری اراضی در طول دهه های اخیر و با افزایش سریع جمعیت شهرنشین، افزایش تقاضا برای زمین و مسکن از جانب خانواده ها و سیر صعودی قیمت های زمین به بحث مهمی در جامعه تبدیل شد. مردمان ساکن در نواحی شهری تا آغاز سده حاضر و حتی تا چهار دهه پیش با مشکل چندانی در زمینه کمبود زمین و مسکن مواجه نبودند و رابطه آنها با محیط اطرافشان در چارچوب قوانین پایداری و استفاده عادلانه از زمین و امکانات آن بود. اما پیشرفت های صنعتی و رشد و ارتقای سطح بهداشت باعث رشد چشمگیر جمعیت و در مقابل، معضل کمبود زمین در سده حاضر در اکثر جوامع شد. طبیعتاً با توجه به اینکه زمین منبعی است که قابل تولید نیست و در مقابل، تقاضا برای آن رو به افزایش است، پس بهره گیری و استفاده از آن بیشتر از توان زمین شده و پیامدهایی را به دنبال داشته است.
در حال حاضر، این مسأله در استفاده زمین برای کاربری های مسکونی بیشتر به چشم می خورد و افراد و نهاد ها را به دست اندازی به زمین های اطراف شهر (چه کشاورزی و یا غیره) واداشته است تا با تغییر کاربری ها کاستی های این حوزه را جبران کنند. نتیجه این مسائل، در خروجی طرح های جامع مشخص می شود، آنجایی که میزان تصرف اراضی و اختصاص آن ها به کاربری مسکونی در خارج شهر بیش از حد مورد نیاز بوده و طرح های شهری همیشه یک قدم از اقدامات بشری عقب تر بوده اند.

1-1 کلیات………………………………………………………………. 2
1-2 طرح مسئله……………………………………………………….. 5
1-3 ضرورت تحقیق…………………………………………………….. 8
1-4 اهداف تحقیق……………………………………………………. 15
1-5 سوالات تحقیق ……………………………………………………15
1-6 پیشینه تحقیق…………………………………………………… 16
1-7 فرضیه تحقیق…………………………………………………….. 25
1-8 روش تحقیق………………………………………………………. 25
1-9 مراحل تحقیق…………………………………………………….. 26
1-10 روش و ابزار گردآوري اطلاعات ………………………………….27
1-11 روش تجزيه و تحليل اطلاعات………………………………….. 27

برای دانلود رایگان قسمت های بیشتراز فایل به انتهای مطلب مراجعه کنید

فصل دوم: چارچوب مفهومی و مبانی نظری تحقیق

در این فصل به علت ضرورت موضوع، محورهای زیر مورد بحث قرار گرفته است:
بعد از تعاریف اصطلاحات به بررسی دیدگاه های اثباتی در مورد تحولات کالبدی شهرها و عوامل تأثیر گذار بر این تحولات پرداخته شده است. سپس نقش مداخله دولت در تحولات کالبدی شهرها (مداخله از طریق تدوین ضوابط و مقررات، ساخت مسکن، اجرای پروژه های شهری … مداخله در بازار زمین) آورده شده است. سپس به روش های مداخله در بازار زمین توسط دولت از جمله مداخله مستقیم (واگذاری زمین) مداخله غیر مستقیم (اجرای سیاست هایی که بر روی قیمت زمین، ساخت و ساز شهری و غیره تأثیر می گذارد) اشاره شده است.

2-1-1 ساخت شهر
نحوه شکل گیری و مکان یابی عناصر و بخش های مهم شهر و رابطه آنها با یکدیگر تحت تاثیر عوامل متعددی مانند عوامل طبیعی، عوامل اقتصادی- اجتماعی، عوامل اداری – نظامی و همچنین خصوصیات و نیاز فضایی و رابطه آن با سایر فعالیت ها قرار داشته است. ساخت شهر از یک سو نمایانگر هماهنگی فضای کالبدی شهر با شرایط و عوامل مزبور و از سوی دیگر گویای چگونگی جریان فعالیت های اصلی شهر می باشد(عسگری، 1378: 20).
2-1-2 بافت شهر
بافت هر شهر کمیتی پویا و در حال تغییر است که وضع کالبدی هر شهر و چگونگی شکل گیری آن را در طول زمان نمایان می سازد. بافت هر شهر:
نخست، دانه بندی فضای کالبدی شهر یعنی فضاهای خالی و پر، و مقدار آنها را نسبت به یکدیگر و چگونگی رابطه و حد نزدیکی بین آنها را مشخص می کند.
دوم، شبکه ارتباطات و نحوه دسترسی ها و خصوصیات کلی راه ها و کوچه ها را آشکار می نماید و توسط آن می توان راه های اصلی و فرعی را تشخیص داد.
سوم، بافت هر شهر می تواند گویای چگونگی و نحوه توزیع فضایی فعالیت ها باشد.
چهارم، بافت هر شهر نحوه شکل گیری و مراحل رشد و توسعه شهر در طی تاریخ را منعکس می کند(همان منبع، ص20).

2-1-3 بافت کالبدی
بافت کالبد شهر به عنوان کلیتی همبسته، یکی از زیر سیستم های کالبد شهر است. برخی از پژوهشگران، بافت شهرها را متأثر از ترتیب و قرارگیری خیابان ها و میدان ها دانسته اند و آن را مهم تر از ترتیب و قرارگیری سایر عناصر بافت برشمرده اند. قطعات، خیابان ها، فضاهای ساخته شده و فضاهای باز و کاربری اراضی، عناصر تشکیل دهنده بافت هستند، که با یکدیگر مرتبط هستند و سیستم واحدی را تشکیل می دهند. در جای دیگری، سخن از ساختار فیزیکی به میان آمده است. بلوک شهری، عنصر اصلی ساختار فیزیکی نواحی شهری در نظر گرفته شده است. در این بررسی ها، شهرها در طول تاریخ، پیامد رابطه الگوهای خیابان ها و بلوک های سکونتگاه های برنامه ریزی شده و برنامه ریزی نشده، مد نظر قرار گرفته اند. دانش کمی از خصوصیات بافت ها، از قبیل: اندازه ها، اشکال، ترتیبات بلوک ها در دوره های گوناگون، کاربری زمین، فرم های ساختمان و دیگر جنبه های آن ها وجود دارد (بهزادفر و نورمحمدزاد،1390).

2-1-4 ساختار فضایی (شهر)
ساختار فضایی شهر، نظم و رابطه بین عناصر کالبدی و کاربری ها را در مناطق مختلف شهری نشان می دهد. این ساختار از برآیند نیروهای موثر طی زمان در فضا شکل می گیرد (بحرینی، 1377: 131).

2-1-5 کالبدهای شهری
کالبد، پیکره بدون روان می باشد. کالبد وجهی ایستاست که بخش پویای آن پیکره است. کالبدهای شهری عناصری در شکل خود متجسدند، اما نیروی تحرک تعالی بخش در آنها حضور ندارد (مالکی، 1376: 773).کوین لینچ در کتاب سیمای شهرفرم شهر را بصورت « مظاهر جسمی و رویت پذیر شهر» تعریف کرده است. درکتاب تئوری شکل خوب شهر، کالبد اینگونه مطرح می شود:
شکل مجتمع زیستی که معمولا به نام محیط زیست کالبدی خوانده شده است، به طور کلی به مفهوم الگوی فضایی عناصر کالبدی بزرگ، بی حرکت و دائمی در شهر نظیر: ساختمانها، خیابانها، تجهیزات، تپه ها، رودخانه ها و شاید هم درختان باشد. کالبد شهر ابعاد فیزیکی شهرنشینی است با تاکید بر نوع ساختمان ها، شاهراه ها، فضاهای باز، میادین و نمای ساختمان ها و خیابان ها، البته با لحاظ ابعاد محیطی، اقتصادی و فرهنگی- اجتماعی این عناصر(عسگری، 1378: 19).

2-1-6 برنامه ریزی شهری
برنامه ریزی شهری عبارت از تأمین رفاه شهرنشینان از طریق ایجاد محیطی بهتر، مساعدتر، سالمتر و آسان تر(شیعه، 1375، ص 102).

2-1-7 کاربری زمین شهری
برنامه ریزی کاربری زمین شهری، یعنی ساماندهی مکانی و فضایی فعالیت ها و عملکرد های شهری بر اساس خواست ها و نیازهای جامعه شهری. برنامه ریزی کاربری زمین شهری در عمل هسته اصلی برنامه ریزی شهری است و انواع استفاده از زمین را طبقه بندی و مکانیابی می کند(عسگری، 1378: 19).

آرامگاه امامزاده قاسم ابن علی النقی

آرامگاه امامزاده قاسم ابن علی النقی

مقدمه ……………………………………………………………………..29
2-1 تعاریف عملیاتی…………………………………………………….. 29
2-1-1 ساخت شهر………………………………………………………. 29
2-1-2 بافت شهر…………………………………………………………. 30
2-1-3 بافت کالبدی………………………………………………………. 30
2-1-4 ساختار فضایی (شهر)…………………………………………… 31
2-1-5 کالبدهای شهری………………………………………………… 31
2-1-6 برنامه ریزی شهری………………………………………………. 31
2-1-7 کاربری زمین شهری……………………………………………… 32
2-1-8 بهسازی…………………………………………………………… 32
2-1-9 نوسازی …………………………………………………………….32
2-2 نظریه های مختلف برنامه ریزی رایج در ارتباط با ساختار فضائی .32
2-2-1 نظریه مناطق متحدالمرکز……………………………………….. 33
2-2-2 نظریه قطاعی…………………………………………………….. 33
2-2-3 ساخت چند هسته ای………………………………………….. 34
2-3 عوامل اثرگذار بر کالبد شهرها از دیدگاه ایان بنتلی…………….. 34
2-4 توسعه ساختار کالبدی – فضایی شهرها …………………………39
2-5 انواع توسعه کالبدی شهر…………………………………………. 42
2-5-1 توسعه كالبدي برنامه ريزي شده (اصولی)…………………… 42
2-5-2 توسعه كالبدي غير برنامه ريزي شده (غير اصولی)………….. 42
2-5-3 توسعه تكميلي، توسعه كالبدي به مفهوم تكامل شهر و پرشدن
اراضي باير شهري………………………………………………………… 42
2-5-4 توسعه كالبدي غيرقانونی (حاشيه نشينی)…………………… 42
2-6 بازتاب های کالبدی طرح های واگذاری اراضی شهری…………… 43
2-7 اشکال مالکیت و فرایند عرضه زمین………………………………… 45
2-7-1 مفاهیم مالکیت زمین شهری…………………………………….. 45
2-7-2 اثر الگوهای مالکیت زمین بر توسعه و ساختار شه.ر …………..46
2-8 دخالت دولت…………………………………………………………… 49
2-9 روشهای مداخله دولت ها در بازار زمین شهری………………….. 49
2-10 چارچوب مفهومی تحقیق…………………………………………. 50
2-11 نتیجه گیری…………………………………………………………, 51

فصل سوم: معرفی محدوده مطالعاتی

در مطالعات شهری و منطقه ای، محیط طبیعی به عنوان بستر و مکان شکل گیری تمام پدیده های طبیعی و انسانی از جایگاه سرنوشت سازی برخوردار است، بررسی و مطالعه جایگاه و نقش یک شهر با عوامل موثر در توسعه یا عدم توسعه یک شهر و منطقه روستایی پیرامون آن، در قالب شبکه شهری منطقه ای و ملی، بدون توجه به مبانی جغرافیای طبیعی، کاری بی ثمر خواهد بود. نظر به اینکه شهر به عنوان یک سیستم باز و مرکب از هم- این عوامل که در تعامل مستقیم و دایمی با شرایط جغرافیایی انسانی و اقتصادی شهر و منطقه روستایی پیرامون عمل می کنند- مطالعه می گردد. از این رو بررسی تک تک این عوامل و یافتن اهمیت کاربردی آنها در توسعه یا عدم توسعه منطقه مورد مطالعه از اهمیت شایانی برخوردار است. امروزه در تمام کشور های توسعه یافته و بیشتر کشورهای در حال توسعه، اهتمام جدی نسبت به مسائل زیست محیطی و توجه به توان های محیطی مناطق شده است. در این راستا بهره گیری از ابزارها و روش های جدید تحلیل اطلاعات مربوط به محیط طبیعی مانند: تفسیر تصاویر ماهواره ای و عکس های هوایی، سیستم های اطلاعات جغرافیایی و روش های آماری می تواند ما را در دستیابی به اهدافمان یاری رسانند. در این فصل تلاش می شود تا با استفاده از این ابزارها و روش ها به تجزیه و تحلیل دقیق شرایط طبیعی، اجتماعی، اقتصادی و کالبدی حاکم بر شهر نمونه موردی پرداخته شود.

3- 1 اصفهان

استان اصفهان با مساحت 107027 كيلومتر مربع در مركز كشور واقع شده است كه مركز آن شهر اصفهان است‌. اين ‌استان از شمال به سمنان، قم و مركزي و از جنوب به يزد و فارس و از مشرق به خراسان و از مغرب به لرستان، خوزستان، چهارمحال و بختياري و كهكيلويه و بويراحمد محدود مي‌شود. مساحت اين استان تقريباً 6/6 درصد از مساحت كل كشور را تشكيل می¬دهد. براساس آخرين اطلاعات تقسيمات كشوري اين استان داراي 19 شهرستان‌، 42 بخش‌، 79 شهر و 120 دهستان مي‌باشد (سالنامه آماری استان اصفهان، 1385، ص14)‌.

3-2 آران و بیدگل

به لحاظ سیاسی، آران و بیدگل تا اواخر دوره قاجار به صورت دو قصبه بزرگ که گرداگرد هر یک از این دو شهر یا آبادی بزرگ، برج و بارو و حصار دفاعی جداگانه¬ای کشیده شده بود در مجاورت هم قرار داشتند، پس از دوران قاجار نیز بر اساس قوانین تقسیمات کشوری هر کدام دارای شهرداری جداگانه بودند. بر اساس مصوبه هیئت وزیران در 11 شهریور 1325، قراء آران، بیدگل، نوش آباد و کویرات دارای بخش می¬شوند و مرکز بخشداری در قریه آران تأسیس می¬شود. سال تأسيس شهرداري آران 1332 و شهرداري بيدگل 1333 بوده است (طرح جامع شهر آران ‌و بيدگل، 1380، ص24). بعد از آن بر اساس مصوبه جلسه 14تیر ماه 1355 هیئت وزیران از ادغام شهرداری¬های آران و بیدگل، شهرداری گل¬آرا تشکیل می¬شود. شهرستان آران‌ و بيدگل از سال 1355 به استان اصفهان الحاق گرديده است و تا پيش از آن جزء استان مرکزي بوده است (شورای شهر آران و بیدگل، 1383، ص20) و در نهایت در تاریخ 26 شهریور 1375 مصوبه هیئت دولت، بخش آران از کاشان منفک شده و به شهرستان آران و بیدگل تبدیل می¬شود (مسجدی آرانی، 1387، ص 18).

موقعیت جغرافیایی آران و بیدگل در استان اصفهان

موقعیت جغرافیایی آران و بیدگل در استان اصفهان

مقدمه……………………………………………………………………….. 54
3- 1 اصفهان…………………………………………………………………. 55
3-2 آران و بیدگل…………………………………………………………….. 56
3-2-1 جغرافیای طبیعی…………………………………………………….. 57
3-2-1-1 زمین شناسی منطقه…………………………………………….. 57
3-2-1-2 توپوگرافی…………………………………………………………… 58
3-2-2 ویژگیهای جمعیتی و اجتماعی شهرستان آران و بیدگل………… 58
3-2-3 وضعیت اقتصادی……………………………………………………… 59
3-2-4 جغرافیای شهری آران و بیدگل…………………………………….. 60
3-2-5 فضای کارکردی شهر آران و بیدگل در وضع موجود……………….. 62
3-2-6 دوره بندی تحولات ساخت کالبدی شهری………………………….64
3-2-6-1 سال 1300- 1340 شمسی ………………………………………64
3-2-6-1-1 توسعه فیزیکی شهر……………………………………………. 64
3-2-6-1-2 ساختار کالبدی- فضایی شهر………………………………….. 65
3-2-6-2 سالهای 1340-1357 ……………………………………………….66
3-2-6-2-1 توسعه فیزیکی شهر……………………………………………. 66
3-2-6-2-2 ساخت کالبدی – فضایی شهر …………………………………67
3-2-6-3 از سال 1357 به بعد ………………………………………………..68
3-2-6-3-1 توسعه فیزیکی شهر……………………………………………. 68
3-2-6-3-2 ساختار کالبدی- فضایی شهر – دوران گسترش بنیاد های
جدید شهری………………………………………………………………….. 69
3-3-1 طرح های شهری مصوب شهر آران و بیدگل………………………. 71
3-3-1-1 بررسی پیشنهادات طرح جامع سال 1359 ………………………71
3-3-1-1-1 بهبود وضع مسکن و محیط زیست ……………………………..72
3-3-1-1-2 علل توسعه………………………………………………………. 72
3-3-1-1-3 هدف های توسعه ………………………………………………..72
3-3-1-1-4 گزینه های توسعه ………………………………………………..73
3-3-1-1-5 راه حل نهایی توسعه……………………………………………. 73
3-3-1-1-6 توصیه های مربوط به تغییر محدوده……………………………. 74
3-3-1-2 بررسی مهمترین پیشنهادات طرح جامع سال 1380……………. 74
3-3-1-3 بررسی پیشنهادات طرح جامع سال 1391، در دست مطالعه
از سال 1385 ……………………………………………………………………77
3-3-1-3-1 معیارها و ضوابطی که باید در طرح ریزی کالبدی شهر مورد
توجه قرار گیرد …………………………………………………………………..77.
3-3-1-3-1-1 تحدید گسترش شهر از پیرامون………………………………. 77
3-3-1-3-1-2 فشردگی و توسعه از درون…………………………………….. 77
3-3-1-3-1-3 توسعه، باززنده سازی و نوسازی مراکز و بافت های
قدیمی و تاریخی……………………………………………………………….. 78
3-3-1-3-2 وضع موجود در سال 1393 بر اساس آخرین
مستندات سال 1390………………………………………………………….. 80.
3-3-2 واگذاری اراضی در آران و بیدگل………………………………………. 82
3-3-3 چالش های موجود در زمین های واگذار شده……………………..: 83
3-3-4 خاصیت واگذاری های دولتی…………………………………………. 83
3-3-5 مالکیت زمین در آران و بیدگل و عرضه زمین شهری………………. 84
3-3-5-1 زمین های دولتی و توسعه زمین شهری آران و بیدگل:………… 84
3-3-5-1-1 عرضه زمین دولتی و نیاز به زمین در شهر آران و بیدگل:…….. 88
3-3-5-1-2 فرآیند عرضه زمین های تحت تملک دولت ………………………89
3-3-6 سایت های واگذاری زمین در شهر آران و بیدگل:…………………… 91
3-3-6-1 قطعات قاسم آباد ( محله قاسم آباد)……………………………… 92
3-3-6-2 قطعات مسعودآباد…………………………………………………… 93
3-3-6-4 فاز2…………………………………………………………………… 95
3-3-6-5 فاز 3 …………………………………………………………………..96
3-3-6-6 فاز4 ……………………………………………………………………97
3-3-6-7 فاز 5 ………………………………………………………………….100
3-3-6-8 مسکن مهر…………………………………………………………. 101
3-3-6-9 قطعات احمدآباد……………………………………………………. 102
3-3-6-10 قطعات صالح آباد و صالح دشت………………………………… 103
3-3-6-11قطعات بابایعقوب………………………………………………….. 106
3-3-6-12 قطعات هفت امام زاده(سلمقان)………………………………. 108
3-3-6-13 قطعات رسالت……………………………………………………. 109

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل یافته های تحقیق

در این فصل به بررسی اقدامات و مداخلات دولت در توسعه کالبدی شهر می پردازیم و به علت اینکه مهمترین مداخله دولت، مداخله مستقیم بود که در قالب اجرای طرح های واگذاری اراضی اعمال شد در ابتدا به مقایسه بندهای پیشنهادی طرح جامع با وضع موجود پرداخته و سپس برخی دیگر از پیامدهای اجرای طرح های واگذاری را که در طرح جامع به آنها اشاره ای نشده بررسی می کنیم.

4-1 گسترش محدوده شهر- پیشنهادات طرح جامع و وضع موجود

در طرح جامع 1359 بر نوسازی بافت های قدیمی و توسعه کم تر محدوده شهری و در طرح جامع 1391 به توسعه فشرده و توسعه از درون تاکید شده است.
از یک سو در طرح جامع سال 1359، محورهای توسعه آتی شهر بخش های جنوبی و غربی در نظر گرفته شده است و نیز با توجه به موانع هر یک از انواع توسعه یاد شده دراین طرح، برای 16 سال آینده طرح، با توجه به فرم فیزیکی قسمت های مختلف شهر و همچنین تأکید بر نوسازی قسمت های قدیمی و در نظر گرفتن حریم مزارع اطراف و زمین های کشاورزی منطقه، قسمت هایی در جنوب شرقی و جنوب بیدگل، همچنین قسمت هایی در جنوب و جنوب شرقی و شرق آران برای توسعه آتی شهر در نظر گرفته شده است.
محدوده شهر در سال های مختلف تا افق طرح نیز بدین گونه برآورد شده است:
الف) محدوده شهر تا سال 1360: تا سال 1360، محدوده نهایی شهر بمساحت 242.4 هکتار باقی خواهد ماند.
ب) محدوده شهر تا سال 1365: از سال 1360 تا سال 1365، محدوده شهر به مساحت 301 هکتار خواهد رسید.
ج) محدوده شهر تا سال 1370: از سال 1365 تا سال 1370 محدوده شهر بمساحت 467.5 هکتار خواهد رسید.
از سویی دیگر، مطالعات طرح جامع 1391 که از سال 1385 شروع شد، این گونه اثبات می کند که وجود سطوح وسیع اراضی بایر و توسعه نیافته در سطح شهر و کفایت این اراضی جهت تأمین و توسعه کاربری های مسکونی و خدماتی، افزایش محدوده و الحاق اراضی بلافصل به آن را بدون توجیه می داند. برآورد های مسکن نشان می دهد، تا پایان سال 1405، تعداد واحد مسکونی مورد نیاز در حدود 14350 واحد می باشد. چنانچه متوسط مساحت اختصاص یافته به هر واحد، 100 متر مربع که رقم نسبتاً بالایی است در نظر گرفته شود، وسعت زمین مورد نیاز در حدود 144 هکتار خواهد بود. همچنین با توجه به این که بسیاری از سطوح خدماتی موجود شهر مثل کاربری های خدماتی، درمانی و مذهبی نه تنها پاسخگوی نیاز شهروندان در وضع موجود است بلکه تکافوی جمعیت پیش بینی شده درافق طرح را نیز دارد، در صورت اتخاذ رویکرد توسعه فشرده و ترکیب کاربری ها، تأمین زمین برای سایر کاربری ها می تواند به سطحی در حدود تنها 40 هکتار تقلیل یابد. به این ترتیب می توان گفت از میان الگوهای برشمرده، تنها الگوی توسعه از درون است که با الزامات حاکم بر شهر هماهنگی دارد.
با توجه به موارد بالا که از سوی کارشناسان مطرح شده و پویایی و مصلحت آتی شهر را بر عدم گسترش شهر از پیرامون دانسته اند، طبیعتاً در دوره های بعد باید شاهد راهکارها و اقداماتی در این راستا می بوده ایم، در حالیکه در همین سال ها و در ادامه واگذاری های پس از انقلاب، تا 120 هکتار زمین در غرب و شرق شهر واگذارشده است. آنگونه که مساحت محدوده شهر از 242 هکتار به 1279 هکتار رسیده است و در نقشه (4-1) به وضوح، رنگ آبی حاشیه های غربی و جنوبی شهر گویای اراضی واگذار شده و گسترش شهر می باشد.
در نقشه (3-4) که مراحل تکوین و گسترش شهر آران و بیدگل نیز بارز است، می توان به این نکته پی برد که در دوره های 1343-1353 که با رنگ نارنجی مشخص شده و پس از آن در دوره 1354-1365 که با رنگ خاکی مشخص شده است، گسترش شهر در یک چارچوب کنترل شده و با یک رشد بطئی و کند همراه بوده است و ساخت و سازها به صورت کاملاً سنتی انجام می شد اما از سال های دهه 1360 به بعد است که گسترش یکباره و خارج از کنترل و خرچنگ وار شهر آران و بیدگل را به رنگ زرد مشاهده می کنیم، عموماً رنگ زرد در قسمت های شمال، شمال غرب، غرب، جنوب و تا حدودی جنوب شرق دیده می شود که عمده واگذاری های زمین را هم در این قسمت ها داریم.

4-2 تغییر جهات توسعه شهر – محورهای توسعه پیشنهادی طرح جامع و وضع موجود

– محورهای توسعه در طرح جامع 1359، غرب و جنوب شهر بوده است و رعایت حریم مزارع تاکید شده است.
– طرح جامع 1380، با توجه به نقشه (3-5) و بر اساس محدودیت های طبیعی و زیست محیطی الزاماً توسعه شهر را به سه محور زیر هدایت می کند:
الف) توسعه در محور کاشان- با توجه به وجود زمین های باز و دور از خطرات شن های روان و همچنین عدم اراضی کشاورزی از یک طرف و وجود امکانات شهری و گذر ها و
شبکه های موجود قسمتی از توسعه آتی شهر در این محور در نظر گرفته شده است.
ب) محور نوش آباد- هر چقدر از طرف شمال شرقی به شرق نزدیک می شویم، از حرکت شن های روان کاسته شده و امکان توسعه کالبدی را فراهم می نماید. به همین دلیل از نظر تاریخی، نوش آباد نیز شکل گرفته بنابراین محور دوم توسعه کالبدی شهر، محور نوش آباد است. البته هنگامی که صحبت از محور نوش آباد می شود صرفاً به خاطر نشانه گذاری است در صورتی که مناسب است به عنوان توسعه در شرق از آن یاد نمود.
ج) محور بیدگل به آران- این توسعه در اطراف بیدگل و زمین های واقع در محدوده بیدگل است که در نقاط خالی از بافت اعم از کشاورزی و یا غیره واقع شده و بخشی از جمعیت آتی در این نقاط اسکان خواهند یافت. توسعه کالبدی درون شهری بیشتر شامل این محور می شود(طرح جامع شهر آران و بیدگل، 1380، جلد دوم، ص42).
– در طرح 1391 (شروع مطالعه1385)هیچ توسعه ای مجاز دانسته نشده و تنها الگوی توسعه از درون با الزامات حاکم بر شهر هماهنگ دانسته و سطوح اراضی بایر موجود در محدوده فعلی شهر نه تنها به تمامی، پاسخگوی نیاز شهروندان در افق طرح بوده بلکه سطوح قابل توجهی از آن بیش از نیاز الزامات توسعه ای شهر می باشد.
داده های حاصل از نقشه (4-2)، به گونه ای دیگر این موضوع را توصیف می کند. در این نقشه، جهات توسعه شهر بعد از انقلاب نه تنها از مصوبات طرح جامع 1359 پیروی کرده است و نه از دیدگاه های کارشناسان طرح جامع 1380 و 1391. توسعه و پیشروی شهر در 5 جهت عمده انجام شده و علی رغم توصیه های اخیر کارشناسان مبنی بر عدم لزوم گسترش خارج از مرکز، اما همچنان شهر در قسمت های شمال و شمال غربی در حال پیشروی است و اراضی که سابقاً استعمال کشاورزی داشتند به زیر ساخت و ساز رفته اند.

مأخذ (اطلاعات میدانی نگارنده)

مأخذ (اطلاعات میدانی نگارنده)

مقدمه…………………………………………………………………………… 113
4-1 گسترش محدوده شهر- پیشنهادات طرح جامع و وضع موجود………. 113
4-2 تغییر جهات توسعه شهر – محورهای توسعه پیشنهادی طرح
جامع و وضع موجود……………………………………………………………. 116
4-3 شبکه معابر- ازپیشنهاد طرح جامع سال 1359 تا پیشنهادات طرح
جامع 1391…………………………………………………………………….. 119
4-4 کاربری اراضی- بررسی طرح های جامع 1359-1380 و 1391
(وضع موجود و پیشنهادی)……………………………………………………. 121
4-5 ارزش اراضی- پیشنهادات طرح جامع 1359 و 1380 و وضع موجود آن 123
4-6 پیدایش بافت شطرنجی…………………………………………………. 127
4-7 ایجاد تمایز بصری و کالبدی بین بافت قدیم و بافت جدید…………….. 128
4-8 الگوگیری بافت کالبدی قدیم از بافت شطرنجی جدید……………….. 133
4-9 همسان بودن ساختار تعداد طبقات ساختمانی در کل شهر……….. 135
4-10 تفکیک خودسرانه زمین………………………………………………… 138

 

فصل پنجم: نتیجه گیری و ارائه پیشنهادات

این تحقیق به دنبال تحلیل بازتاب های کالبدی طرح های واگذاری اراضی شهری و به صورت موردی در شهر آران و بیدگل بوده است. بر همین مبنا تحقیق بر سه فرضیه بنا نهاده شده است. در تمامی بخش های قبلی تلاش شده است تا بر اساس فرضیات شاخص هایی تدوین و مورد ارزیابی قرار گیرند. در این بخش نتایج این بررسی در جهت تأیید یا رد فرضیات به تفکیک مورد توجه قرار خواهد گرفت.

5-1-1 به نظر می رسد دولت با تصمیم گیری های خود در حوزه زمین، نقش مهمی در گسترش شهر آران و بیدگل داشته است
در سال 1359 شهر دارای رشد طبیعی و بدون برنامه بوده است اما افزایش جمعیت و مهاجرت های ناشی از فروپاشی بنیان های کشاورزی در جریان اصلاحات ارضی از روستا به شهر باعث افزایش مداوم تقاضا برای زمین و مسکن می شد. کارشناسان قسمت هایی را در جنوب و جنوب شرق بیدگل و جنوب و شرق آران در زمانی که دو ناحیه شهری از هم جدا بودند در نظر گرفته بودند و نیز با توجه به وجود زمین های بایر زیاد در داخل شهر بر توسعه درونی و فشرده تأکید داشته اند. محدوده شهر نیز در سال های 1365 و 1370 به ترتیب 301 و 467 هکتار در نظر گرفته شد. دراین دوره رشد یکدفعه ای و ناگهانی را در محدوده شهر نداریم.
اما در دهه 1360 با حضور دولت در جریان هدایت رشد شهرها اولین مداخلات دولت رقم خورد. سازمان مسکن و شهرسازی با اجرای طرح های واگذاری اراضی شهری بخش زیادی را بر محدوده شهر افزوده و رشد و گسترش شهر از حالت حساب شده قبلی خارج می شود. با توجه به محورهای پیشنهادی در طرح جامع، قطعات رسالت در شرق، قاسم آباد در جنوب، مسعودآباد در غرب و مرکز و احمدآباد و صالح دشت در شمال غرب واگذار شدند. در نتیجه مساحت محدوده شهر در سال های اجرای طرح جامع 1380، به حدود 800 هکتار رسید.

5-1 آزمون فرضیات …………………………………………………………….141
5-1-1 به نظر می رسد دولت با تصمیم گیری های خود در حوزه زمین، نقش
مهمی در گسترش شهر آران و بیدگل داشته است …………………….141
5-1-2 به نظر می رسد واگذاری های انجام گرفته در شهر آران و بیدگل
بازتاب های نامطلوب کالبدی از جمله تغییر در جهت گسترش شهری
(غیر منطبق با جهت مصوب توسعه شهر) را بهمراه داشته است:…… 143
5-1-3 به نظر می رسد واگذاری های انجام گرفته در شهر آران و بیدگل در اراضی با مالکیت منابع ملی به منظور کاهش هزینه های ناشی از تملک بوده است…: 144
5-2 جمع بندی، نتیجه گیری……………………………………………… 145
5-3 پیشنهادات…………………………………………………………….. 146

منابع فارسی………………………………………………………………… 148
منابع انگلیسی ……………………………………………………………….156

فهرست جدولها

جدول1-1: پیشینه تحقیقات انجام شده……………………………………. 23
جدول 3-1: جمعيت و مشخصات آن در شهرستان آران و بيدگل (1385-1285)……… 59
جدول3-2: جمعیت 6 ساله و بیشتر آران و بیدگل بر حسب جنس و سواد. 87
جدول3-3: میزان و نحوه واگذاری زمین شهری توسط سازمان مسکن و شهرسازی
آران وبیدگل بین سال های 1364 تا 1390 ……………………………………..88
جدول 3-4: تغییرات سطح جمعیت، نیاز به زمین مسکونی، میزان زمین عرضه شده
در بخش دولتی و خصوصی در شهر آران و بیدگل 1365-1390……………… 89
جدول 3-5: مجموع واگذاری های شهر آران و بیدگل بعد از انقلاب. مأخذ.. 111
جدول 4-1:کاربری اراضی- طرح جامع 1359- وضع موجود و پیشنهادات
افق طرح…………………………………………………………………………. 121
جدول 4-2:کاربری اراضی- طرح جامع 1380- وضع موجود و پیشنهادات
افق طرح…………………………………………………………………………. 121
جدول 4-3:کاربری اراضی- طرح جامع 1391- وضع موجود و پیشنهادات
افق طرح ………………………………………………………………………….122
جدول 5-1: میزان اراضی واگذارشده به گونه های مختلف…………………. 142

فهرست تصویرها

تصویر 3-1: تصاویر بالا، قطعات واگذار شده در قاسم آباد می باشند………. 92
تصویر 3-2: اطلاعات حاصل از تحقیقات میدانی نگارنده……………………… 94
تصویر 3-3: خانه های موجود در فاز 2 …………………………………………..96
تصویر 3-4: اطلاعات حاصل از تحقیقات میدانی نگارنده………………………. 97
تصویر3-5: میدان ولی عصر(عج) و خیابان سردار شهید جواد قاسم پور……. 98
تصویر 3-6: تصویر بالا، جانب راست خیابان سردار شهید قاسم پور را نشان می دهد
که بنیاد مسکن واحد های ارزان قیمت را برای افراد بی بضاعت
و زوج های جوان ساخت. ………………………………………………………….99
تصویر 3-7: تصاویر بالا، جانب چپ خیابان شهید قاسم پور را نشان می دهد که
مردم با واگذاری های اراضی شروع به ساخت و ساز کرده اند و در ادامه
این واگذاری ها فاز 4 زیر ساخت و ساز رفت………………………………….. 99
تصویر 3-8: مجموعه های خدماتی که در فاز 4، از جمله حوزه علمیه خواهران،
استادیوم در حال ساخت و پمپ گاز و…تعبیه شده است……………………. 99
تصویر 3-9: تصاویر بالا مربوط به فاز 5 مسعودآباد می باشد که زمین ها آماده سازی شده
و خیابان بندی شده اند و در حال واگذاری و ساخت و ساز هستند……….. 100
تصویر 3-10: تصاویر بالا قطعات مسکن مهر واقع در مسعودآباد آران و بیدگل را نشان
می دهد…………………………………………………………………………… 101
تصویر 3-11: اطلاعات حاصل از تحقیقات میدانی نگارنده…………………….. 106
تصویر 3-12: قطعات بابا یعقوب که به صورت منظم شکل بندی شده و از اطراف به
زمین های کشاورزی محدود می شوند…………………………………………. 107
تصویر 3-13: اطلاعات حاصل از تحقیقات میدانی نگارنده……………………… 108
تصویر 3-14: قطعات واگذار شده در شهرک رسالت، و بعضی خدمات عمومی که
برای ساکنان تعبیه شده است…………………………………………………… 110
تصویر 4-1: اطلاعات میدانی نگارنده……………………………………………… 128
تصویر 4-2: درتصاویر بالا خیابان شهید باباکمال نشان داده شده است. سمت راست این
خیابان را بافت ارگانیک محله عباس آباد و سمت چپ این خیابان را بافت شطرنجی شهرک احمدآباد، تشکیل می دهد……………………………………………………….. 132
تصویر 4-3: تصویر سمت راست، یکی ازکوچه های ورودی به محله عباس آباد با بافت
ارگانیک وتصویر سمت چپ، زمین های واگذارشده و ساخته شده
در شهرک احمدآباد با بافت کاملاً منظم را نشان می دهد……………………. 132
تصویر 4-4: تصاویر بالا، موقعیت قطعات احمدآباد و نفوذ خاصیت نظم بخشی ساخت
و سازها به اطراف می باشد. نیز تصاویر قطعاتی را نشان می دهند که با الگوگیری از زمین های واگذار شده در احمد آباد با اختیار خود مردم و به صورت توافقی با راهنمایی شهرداری و هیأت امنا به صورت منظمساخته شده اند ……………………………………….134
تصویر 4-5: تصویر سمت راست تفکیک یک قطعه به دو قطعه زمین کوچک تر در فاز 2،
و تصویر سمت چپ تفکیک زمین را در فاز 3 نشان می دهد…………………… 138

برای دانلود رایگان قسمت های بیشتراز فایل به انتهای مطلب مراجعه کنید

فهرست نمودارها

نمودار 2-1: چارچوب مفهومی تحقیق……………………………………………… 50
نمودار3-1: راه حل نهایی توسعه در طرح جامع 1359……………………………. 74
نمودار3-2: میزان زمین واگذاری و زمین مورد نیاز در شهر آران و بیدگل طی
سال های 1365-1390………………………………………………………………. 90

فهرست نقشه¬ها

نقشه 3-1: موقعیت جغرافیایی استان اصفهان…………………………………… 55
نقشه 3-2: موقعیت جغرافیایی آران و بیدگل در استان اصفهان………………… 56
نقشه 3-3: مراحل گسترش و شکل گیری شهر آران و بیدگل………………….. 70
نقشه 3-4: محورهای توسعه پیشنهادی طرح جامع سال 1380 …………………76
نقشه 3- 5: نقشه محدوده های مصوب شهر در 3 دوره طرح های شهری……. 81
نقشه 3-6: نقشه عمده تصرفات زمین های ملی توسط دولت…………………. 86
نقشه 4-1: مقایسه وضعیت شهر آران و بیدگل، قبل و بعد از اجرای طرح های
واگذاری اراضی شهری…………………………………………………………….. 115
نقشه 4-2: نقشه محورهای گسترش شهر آران و بیدگل بعد از انقلاب، بر خلاف
جهات پیشنهادی طرح های مصوب………………………………………………… 118
نقشه 4-3: ارزیابی طرح جامع سال 1391 از معابر شهر- جدول ارزیابی گزینه هایپیشنهادی و الگوی برگزیده در بالا، نقشه سطح سرویس معابر اصلی شهر پایین سمت چپ و نقشه معابر دچار عدم تناسب ساختار و عملکرد سمت راست………………………. 120
نقشه4-4: نقشه قیمت اراضی شهر مطابق طرح جامع مصوب 1359……….. 124.
نقشه 4-5: نقشه وضعیت فعلی ارزش اراضی شهر……………………………. 126
نقشه 4-6: مقایسه بافت کالبدی محله عباس آباد به عنوان یک محله ارگانیک
و قطعات احمدآباد به عنوان قطعات شطرنجی…………………………………… 131
نقشه 4-7: نقشه تعداد طبقات ساختمان ها در شهر آران و بیدگل…………… 137
نقشه 5-1: موقعیت شهر آران و بیدگل قبل و بعد از واگذاری اراضی شهری… 143
نقشه 5-2: جهات توسعه شهر- پیشنهادات طرح و وضع فعلی………………. 143
نقشه 5-3: نقشه عمده تصرفات زمین های ملی توسط دولت…………………144

 

Abstract

From past times, the granting of land and housing in the state, one of the occasional services that are offered to employees or the public. The government assistance or services in exchange for the employees and a sales land to them, Or assignment of the free or inexpensive to build residential units, lending through the banking system. This particular case, especially since the revolution, and the spread of ideas of egalitarianism and equality of all people, took on a special flavor. And its scope has been broadened to the extent that large parts of the urban area in the projects, people and staff of the state and those in need awarded and This area took under construction. As a result, the dominant pattern of urban construction and the city became more regular. In implementing these projects, with the government (Housing and Urban Development and Housing Foundation of Islamic Revolution of Iran), who had a decisive role in the private sector worked. This thesis has been done aims to understand the Physical impacts of urban land dispensing schemes in the physical development of land and housing in one of the middle cities. In this context, the question is What are the roles and functions of urban land dispensing schemes in The development of the inner city, its development and accelerated development and the ravages caused by the natural process of urban space? For this purpose, we try to check the history of land dispensing schemes in Aran& Bidgol and physical mapping of the repercussions of the plan are explained. The current dissertation is a kind of applied research methodology employed is analytical-descriptive. Using analysis of statistics and information in the field And aerial photographs and maps of Aran Bidgol Come to the conclusion that urban land dispensing schemes, The most important factor in the genesis and formation of a physical map of the Aran Bidgol And expansion plans of the city with public land ownership and dispensing Show that this leads to horizontal expansion of the city and its low density



بلافاصله بعد از پرداخت به ایمیلی که در مرحله بعد وارد میکنید ارسال میشود.


فایل pdf غیر قابل ویرایش

قیمت25000تومان

خرید فایل word

قیمت35000تومان