چکیده:

بر اساس نظریهی برساختگرایی دانشآموزان با ورود به هر مرحله یا موقعیت جدید آموزشی بر اساس تجارب و دانش قبلیشان دارای مجموعهای از تصورات هستند. آن دسته از تصورات که با اصول علمی پذیرفته شده متفاوت بوده یا در تناقض باشد و فراگیران بوسیلهی آنها قادر به توضیح درست پدیدههای علمی نباشند، کجفهمی نامیده میشود.

محققان بسیاری در سراسر دنیا به دنبال تشخیص کجفهمیهای دانشآموزان در مباحث مختلف درسی بودهاند و این موضوع زمانی که با مفاهیم انتزاعی مانند میدان سروکار داریم اهمیت بیشتری پیدا میکند. میدان از جمله مفاهیم پیچیده و بسیار مهمی است که برای اولین بار در فیزیک سوم دبیرستان مطرح میشود و در فیزیکهای دانشگاهی بسیار گستردهتر مورد بررسی قرار میگیرد.

با توجه به اهمیت مبحث میدان در فیزیک، هدف تحقیق حاضر این بود که ابتدا مفهوم عمیق و درستِ میدان را بسازد. چنین هدفی با ذکر تاریخچهی مفصلی از میدان محقق میشد. سپس، مهمترین مشکلات یادگیری و رایجترین کجفهمیهای دانشآموزان در مبحث میدان شناسایی شود و با توجه به آنها طرحدرسی طراحی شود که بتواند بر این مشکلات غلبه کرده و مفهوم صحیح میدان را در ذهن بچهها بسازد. از آنجا که استفاده از تشبیه میتواند در آموزش مفاهیم انتزاعی مفید واقع شود، طرح درس بر اساس تشبیه و با توجه به تاریخچهی مفهوم میدان طراحی گردید.

سپس به منظور شناسایی دیدگاههای دانشآموزان و همچنین کجفهمیهای آنان، آزمونهایی محقق ساخته طراحی شده و نتایج آنها از نظر کمی و کیفی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. بهعلاوه، در تحقیق حاضر تأثیر افزایش آگاهی معلمان بر کاهش کجفهمیهای دانشآموزان نیز بررسی شده و مورد تأیید قرار گرفت.

فهرست مطالب

فصل اول: بیان مسئله

1-1-مقدمه  ………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 2

1-2-عنوان تحقیق  …………………………………………………………………………………………………………………………………….. 3

1-3-بیان مسألهی تحقیق  …………………………………………………………………………………………………………………………. 3

4-اهداف تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………………………….. 5

1-4-1-هدف کلی  ……………………………………………………………………………………………………………………………………… 5

1-4-2-اهداف جزئی ………………………………………………………………………………………………………………………………….. 5

5-سؤالها و فرضیات تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………. 5

1-5-1-سؤالهای تحقیق کیفی  ………………………………………………………………………………………………………………… 5

1-5-2-سؤال فرعی تحقیق  …………………………………………………………………………………………………………………………6

1-5-3-فرضیهی تحقیق کمی  …………………………………………………………………………………………………………………….6

1-6-اهمیت و ضرورت تحقیق  …………………………………………………………………………………………………………………….6

1-7-محدودیتهای تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………….. 7

1-8-قلمرو مکانی تحقیق  ………………………………………………………………………………………………………………………….. 7

1-9-قلمرو زمانی تحقیق  …………………………………………………………………………………………………………………………… 8

1-11-تعریف واژهها و اصطلاحات  …………………………………………………………………………………………………………….. 8

فصل دوم: ادبیات تحقیق

2-1-مقدمه  ……………………………………………………………………………………………………………………………………………… 11

2-2-آموزش  …………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 11

2-3-تدریس  ……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 11

2-4-مقایسهی آموزش با تدریس ……………………………………………………………………………………………………………. 11

2-5-تعریف یادگیری  ………………………………………………………………………………………………………………………………. 11

2-6-مفهوم  ………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 12

2-7-کج فهمی  …………………………………………………………………………………………………………………………………………. 13

2-8-بد فهمیهای ادراکی  ………………………………………………………………………………………………………………………… 14

9-اقسام معمول کج فهمی …………………………………………………………………………………………………………………… 14

2-11- دلایل ایجاد کجفهمیها  ……………………………………………………………………………………………………………… 15

2-11- شناسایی کجفهمیها  …………………………………………………………………………………………………………………… 15

2-12-کمک به دانش آموزان برای روبرو شدن با کج فهمیها  …………………………………………………………………. 16

13-ابزار شناسایی کجفهمیها …………………………………………………………………………………………………………….. 16

2-13-1-مصاحبه و سؤالهای باز پاسخ  ………………………………………………………………………………………………….. 16

2-13-2-پرسشهای چند گزینهای  ……………………………………………………………………………………………………….. 17

2-13-3-آزمونهای دوگانه و سهگانه، مناسبترین ابزار برای ارزیابی کجفهمیها  ………………………………. 17

2-14-چگونه میتوان کجفهمیها را شکست؟  ……………………………………………………………………………………….. 19

2-15-استفاده از تشبیه به عنوان شیوهای برای آموزش مفاهیم انتزاعی  ……………………………………………… 19

2-16-الگوی تدریس بهوسیلهی تشبیه )از طریق مانستگی( گلاین ………………………………………………………. 21

2-17-چرا اکثر دانشآموزان با مفهوم میدان مشکل دارند؟  ………………………………………………………………….. 21

2-18-چرا باید به آموزش معلمان پرداخت؟  ………………………………………………………………………………………….. 22

19-پیشینهی تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………………….. 23

2-21- اهمیت تاریخ علم  ………………………………………………………………………………………………………………………… 35

تاریخچهی میدان …………………………………………………………………………………………………………………………. 36

مفهوم امروزی میدان ………………………………………………………………………………………………………………….. 48

آیا میدان الکتریکی واقعاً وجود دارد؟ …………………………………………………………………………………………. 49

خط میدان از نگاه امروز ……………………………………………………………………………………………………………… 51

محتوای مربوط به مبحث میدان در تعدادی از کتابهای دبیرستانی و دانشگاهی ………………….. 51

فصل سوم: روش تحقیق

3-1-مقدمه  ………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 56

3-2-تعیین نوع تحقیق  …………………………………………………………………………………………………………………………… 57

3-روش تحقیق آمیخته ………………………………………………………………………………………………………………………. 59

3-3-1-هدف تحقیق آمیخته …………………………………………………………………………………………………………………… 61

3-3-2-توالی استفاده از روشهای تحقیق کمی و کیفی  ……………………………………………………………………….. 61

3-3-3-انواع طرحهای تحقیق آمیخته  ……………………………………………………………………………………………………. 61

3-4-جامعهی آماری ………………………………………………………………………………………………………………………………….. 62

3-5-حجم نمونه و روش نمونهگیری ………………………………………………………………………………………………………… 62

6-فرایند تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………………………….. 63

1-گام اول: موضوع پژوهش و شکلگیری آن ………………………………………………………………………………….. 63

3-6-2-گام دوم: بررسیهای اولیه جهت انجام تحقیق ……………………………………………………………………………. 63

3-6-3-گام سوم: تعیین نوع تحقیق …………………………………………………………………………………………………………. 64

3-6-4-گام چهارم: تهیهی فهرستی از مهمترین کجفهمیها ………………………………………………………………….. 64

3-6-5-گام پنجم: شناسایی مهمترین مشکلات معلمان در این حوزه ……………………………………………………. 65

3-6-6-گام ششم: طراحی آزمون ……………………………………………………………………………………………………………… 65

3-6-6-1-اعتبار یا روایی سؤالات آزمون ………………………………………………………………………………………………….. 68

3-6-6-2-پایایی یا قابلیت اعتماد سؤالات آزمون ……………………………………………………………………………………. 68

3-6-7-گام هفتم: ریشهیابی علل ایجاد کجفهمی ……………………………………………………………………………………. 69

3-6-8-گام هشتم: اجرای کارگاه آموزشی برای دبیران …………………………………………………………………………… 69

3-6-9-گام نهم: ارتباط مستمر با دبیران بعد از انجام کارگاه …………………………………………………………………. 71

3-6-11-گام دهم: اجرای سه هفتهای …………………………………………………………………………………………………….. 71

3-6-11-گام یازدهم: اجرای آزمون …………………………………………………………………………………………………………. 71

3-6-12-گام دوازدهم: جمعآوری دادهها ………………………………………………………………………………………………… 71

3-6-13-گام سیزدهم: تجزیه و تحلیل نتایج ………………………………………………………………………………………….. 71

3-6-14-گام چهاردهم: جمعبندی و نتیجهگیری…………………………………………………………………………………… 72

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها

4-1- مقدمه  …………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 74

4-2- بخش اول: قسمت کیفی تحقیق  …………………………………………………………………………………………………… 75

4-2-1- تحلیل نتایج پیش آزمون دبیران در کارگاه  ……………………………………………………………………………… 75

4-2-2- تحلیل نتایج پس آزمون دبیران در کارگاه  ……………………………………………………………………………….. 78

4-2-3- نتایج پیش آزمون تشریحی دانش آموزان ………………………………………………………………………………… 81

4-2-4- نتایج پس آزمون تشریحی دانشآموزان  …………………………………………………………………………………… 91

4-2-5- نتایج مصاحبههای انجام شده با دانشآموزان  ………………………………………………………………………….. 98

4-3- بخش دوم: قسمت کمی تحقیق  ………………………………………………………………………………………………….. 118

4-3-1- مقدمهی بخش کمی  ……………………………………………………………………………………………………………….. 118

‌4-3-2- میزان پایایی سؤالات آزمون  ……………………………………………………………………………………………………. 119

4-3-3-  امتیازدهی به سؤالهای آزمون  ……………………………………………………………………………………………… 119

4-3-5- نتایج یافتههای هر یک از سؤالات تحقیق  ……………………………………………………………………………… 119

4-3-6- نتایج یافتههای مربوط به نمرهی کجفهمی کل آزمون  …………………………………………………………… 136

4-3-7- پاسخ به سؤال تحقیق  ……………………………………………………………………………………………………………… 139

4-3-8- آزمون فرضیهی تحقیق  …………………………………………………………………………………………………………… 141

فصل پنجم: نتیجه گیری، بحث و پیشنهادها

5-1- مقدمه  …………………………………………………………………………………………………………………………………………… 145

5-2- نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل آزمونهای معلمان در کارگاه  ……………………………………………………. 145

5-3- نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل آزمونهای تشریحی دانشآموزان ………………………………………………. 147

5-4- نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل مصاحبههای انجام شده ……………………………………………………………… 155

5-5- پاسخ به سؤالهای پژوهشی …………………………………………………………………………………………………………. 159

5-6- بررسی شیوهی ارائهی میدان در کتابهای درسی ………………………………………………………………………. 164

5-7- جمعبندی مطالب …………………………………………………………………………………………………………………………. 166

5-8- پیشنهادهای برگرفته از تحقیق حاضر برای تحقیقات آینده ……………………………………………………….. 168

فصل اول طرح مسأله

1-1-   مقدمه

در حوزهی علوم طبیعی، فیزیک به عنوان یکی از بنیادیترین علوم مطرح است و دامنهی وسیع آن از محدودهی ذرات زیراتمی تا کهکشانها گسترده شده است. سیل عظیمی از مطالعات در این حوزه انجام شده یا در حال انجام است و نمادهای آن در زندگی بشر تأثیر بسزایی داشته است. لیزر، ترانزیستور ،اکتشافات فضایی، میکروسکوپهای الکترونی، ریز تراشه، رایانه و … از جمله دستاوردهای این علم هستند.

بیشک در دنیای امروز عدم آگاهی و همراهی با این دستاوردها به منزلهی عقب ماندن از قافلهی علم و تکنولوژی خواهد بود. به این منظور لازم است دانشآموزان و دانشجویان را برای درک این علم آماده ساخت و این امر راهی ندارد مگر استفاده از ابزارهایی در جهت آموزش صحیحتر و آسان کردن این علم برای یادگیری.

“یادگیری یک فرایند است نه یک فراورده”)برونر،1966. نقل از کرد نوقابی ،1386(. بنابراین برای یادگیری و دانستن باید در طی زمانهای متمادی برنامهریزی دقیق و اصولی صورت گیرد تا دانش در ذهن شاگردان ساخته شود. برای ساختن دانش علمی و صحیح نیاز به داشتن پایههای استوار و مستحکم صحیح است که بتوان دانش جدید را بر اساس آنها بنیان کرد.

در واقع فرایند یادگیری همچون فرایند رشد است. همچنان که رشد جریانی دائمی است، یعنی گذشته، حال و آیندهی آن با هم ارتباط دارد، یادگیری نیز جریانی است که تجارب گذشته، پایه و اساس وضع فعلی آن را تشکیل میدهد و آنچه فرد در آینده خواهد آموخت باید متناسب با تجارب او در زمان حاضر باشد)شعبانی ،1385(. در این راستا یکی از مهمترین اهداف آموزش فیزیک توانمند کردن دانش-آموزان در درک دنیای اطراف خود است. با این حال عوامل بسیاری وجود دارند که این عملکرد را دچار اختلال میکنند.

آنچه که امروزه برای مجموعهی آموزش و پرورش در بسیاری از کشورها محرز شده است این است که دانشآموزان علاقهی چندانی به یادگیری علوم از خود نشان نمیدهند و یادگیری علوم برای بسیاری از آنان چندان لذتبخش نیست. این بی علاقگی و سردرگمی را میتوان از نمرات پایین دانش آموزان در


 مقطع کارشناسی ارشد

بلافاصاله بعد از پرداخت به ایمیلی که در مرحله بعد وارد میکنید ارسال میشود.


فایل pdf غیر قابل ویرایش