چکیده :

این پژوهش با هدف بررسی رابطه بین منابع قدرت مدیران با جو سازمانی در مدارس ابتدایی ، راهنمایی و متوسطه دخترانه و پسرانه دولتی شهرستان بانه در سالتحصیلی 89-88 انجام شده است.این تحقیق کاربردي و با روش توصیفی از نوع همبستگی است. جامعه آماري 735 نفراز معلمان هستند که به روش نمونه گیري تصادفی طبقه اي انتخاب و پرسشنامه هاي منابع قدرت و جو سازمانی در اختیار آنان قرار گرفت.روایی پرسشنامه ها توسط اساتید راهنما و مشاور مورد تایید قرار گرفت. پایایی پرسشنامه قدرت 83/0 و جو سازمانی 71/0 محاسبه شد. داده ها با استفاده از روشهاي آماري و آزمون تحلیل واریانس یکطرفه ، t مستقل و ضریب همبستگی پیرسون مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که :

  • اختلاف بین منابع قدرت مورد استفاده مدیران در مدارس ابتدایی ، راهنمایی و متوسطه براي قدرت هاي قانونی ، پاداش و اجبار تایید و براي قدرت تخصص و مرجعیت رد می شود.
  • تفاوت معنی داري بین جو سازمانی مدارس در دوره هاي تحصیلی ابتدایی ، راهنمایی و متوسطه وجود دارد.
  • بین قدرت اجبار و جو باز همبستگی منفی و با جو بسته همبستگی مثبت وجود دارد.
  • بین قدرت تخصص و جو باز همبستگی مثبت و با جو بسته همبستگی منفی وجود دارد.
  • بین قدرت مرجعیت و جو باز همبستگی مثبت و با جو بسته همبستگی منفی وجود دارد.
  • رابطه بین ادراك معلمان از جو سازمانی با سطح تحصیلات آنان در جو باز تایید و براي جو بسته رد می شود.
  • رابطه بین ادراك معلمان از جو سازمانی با سابقه تدریس آنان در بعد جو باز تایید و براي جو بسته رد می شود.
  • تفاوت معناداري بین ادراك معلمان به تفکیک جنسیت وجود دارد.
  • تفاوت معناداري بین ادراك معلمان به تفکیک جنسیت مدارس وجود دارد.

کلید واژه ها : منابع قدرت مدیران ، جو سازمانی مدارس ،  مدیریت آموزشی .

 فهرست مطالب

 عنوان                                                                                          صفحه فصل اول: کلیات تحقیق

مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………….  2

بیان مساله…………………………………………………………………………………………………………………………  3

اهمیت و ضرورت تحقیق ………………………………………………………………………………………………….  6

اهداف پژوهش………………………………………………………………………………………………………………….. 8

قلمرو تحقیق……………………………………………………………………………………………………………………..  9

تعاریف نظري و عملیاتی……………………………………………………………………………………………………  9

فصل دوم : مروري بر ادبیات و سوابق پژوهش

مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………..  16

قدرت …………………………………………………………………………………………………………………………  18

ماهیت قدرت در سازمان ……………………………………………………………………………………………….  20

قدرت در سازمانها ………………………………………………………………………………………………………..  21

پایگاههاي قدرت از دیدگاه فرنچ و ریون …………………………………………………………………………  26

تقسیم بندي قدرت از دیدگاه آتزیونی ……………………………………………………………………………..  28

قدرت و اختیار ……………………………………………………………………………………………………………   29

قدرتمند سازي (از مشارکت در قدرت تا تفویض قدرت) ………………………………………………….  31

مدیریت مسئولانه قدرت ……………………………………………………………………………………………….  32

روشهاي اعمال قدرت …………………………………………………………………………………………………..  32

کاربرد شیوه هاي اعمال نفوذ بر دیگران …………………………………………………………………………..  34

رابطه قدرت و رفتار سیاسی …………………………………………………………………………………………..  35

تدبیرهایی براي تقویت پایگاه قدرت …………………………………………………………………………….    37

تدبیرهاي سیاسی براي استفاده از قدرت ……………………………………………………………………….    38

ویژگیهاي مدیران و کارکنان اثربخش در رابطه با بکارگیري قدرت ………………………………….     40

مقایسه رهبري با قدرت ………………………………………………………………………………………………..  41

راههاي استفاده از قدرت توسط مدیران ………………………………………………………………………….  42

پیامدهاي استفاده از منابع قدرت …………………………………………………………………………………..   42

بخش دوم : مفاهیم و تعاریف جو سازمانی ………………………………………………………………….  44

اهمیت جو سازمانی در کارکردهاي مدرسه …………………………………………………………………….  48

سازوکارهاي جو سازمانی ……………………………………………………………………………………………  49

ابعاد جو سازمانی ………………………………………………………………………………………………………   51

ابعاد هشتگانه پرسشنامه توصیف جو سازمانی ……………………………………………………………..    53

ابعاد جو سازمانی بازنگري شده …………………………………………………………………………………    55

مطالعات انجام شده درباره جو سازمانی …………………………………………………………………………….  56

رهبري و جو سازمانی ……………………………………………………………………………………………………   58

انواع جو سازمانی ………………………………………………………………………………………………………….   59

فرهنگ سازمانی و مقایسه آن با جو سازمانی …………………………………………………………………….  65

الف- تحقیقات انجام شده در داخل کشور ……………………………………………………………………….   66

ب- تحقیقات انجام شده در خارج از کشور ……………………………………………………………………..  71

خلاصه و جمع بندي ……………………………………………………………………………………………………..  73

فصل سوم : روش تحقیق

مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………… 78

روش تحقیق …………………………………………………………………………………………………………………. 78

جامعه آماري و روش نمونه گیري ……………………………………………………………………………………. 79

ابزار گردآوري داده ها ……………………………………………………………………………………………………. 81

تعیین روایی و پایایی پرسشنامه ها …………………………………………………………………………………..  82

روش تجزیه و تحلیل داده ها ………………………………………………………………………………………….  82

فصل چهارم : تجزیه و تحلیل داده ها (یافته هاي تحقیق)

مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………

آمار توصیفی ………………………………………………………………………………………………………………

مار استنباطی(بررسی فرضیات پژوهش)……………………………………………………………………….   96

فصل پنجم : نتیجه گیري ، بحث و پیشنهادها

مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………..  121

خلاصه نتایج ……………………………………………………………………………………………………………  121

بحث و نتیجه گیري ………………………………………………………………………………………………….. 125

محدودیتهاي پژوهشگر ……………………………………………………………………………………………..  132

پیشنهادهاي برگرفته از یافته هاي پژوهش …………………………………………………………………    133

پیشنهادهایی براي پژوهشهاي بعدي ……………………………………………………………………………  134

پیوست ها و ضمایم…………………………………………………………………………………………………..  135

پیوست شماره 1: جدول ضرایب پایایی پرسشنامه ها …………………………………………………..   136

پیوست شماره 2: جدول آزمونهاي تعقیبی توکی ………………………………………………………..   138

پیوست شماره 3: پرسشنامه منابع قدرت ………………………………………………………………….    140

پیوست شماره 4: پرسشنامه جو سازمانی …………………………………………………………………..   142

منابع و مراجع………………………………………………………………………………………………………..   144

جداول

جدول 2 -1 : منابع قدرت مدیران رده پایین سازمان ……………………………………………………………….   25

جدول 2 -2 : شیوه هاي اعمال قدرت ………………………………………………………………………………… .  34

جدول 2 -3 : قدرت و تدبیرهاي سیاسی در سازمان ………………………………………………………………   38

جدول 2 -4 : پیوستار جوهاي شش گانه هالپین و کرافت ……………………………………………………..    59

جدول 2 -5 : ویژگیهاي جوهاي شش گانه هالپین و کرافت ………………………………………………….    63

جدول 2 -6 : سنخ شناسی جو مدارس هوي و همکاران ………………………………………………………    64

جدول 2 -7 : ویژگیهاي جوهاي چهارگانه  ……………………………………………………………………….     65

جدول 3 -1 : جامعه و نمونه آماري تحقیق  ………………………………………………………………………    80

جدول 4 -1 : توزیع فراوانی جنسیت معلمان مورد مطالعه …………………………………………………..    86

جدول 4 -2 : توزیع فراوانی تحصیلات معلمان مورد مطالعه ………………………………………………     87

جدول 4 -3 : توزیع فراوانی سابقه معلمان مورد مطالعه ……………………………………………………..    88

جدول 4 -4 : توزیع فراوانی دوره هاي تحصیلی معلمان مورد مطالعه ………………………………….    89

جدول 4 -5 : توزیع فراوانی نوع مدارس معلمان مورد مطالعه ……………………………………………    90

جدول 4 -6 : وضعیت منابع قدرت مورد استفاده مدیران از دیدگاه معلمان …………………………..    91

جدول 4 -7 : وضعیت جو سازمانی مدارس ابتدایی ………………………………………………………….    93

جدول 4 -8 : وضعیت جو سازمانی مدارس راهنمایی ………………………………………………………….. 94

جدول 4 -9 : وضعیت جو سازمانی مدارس متوسطه …………………………………………………………   95

جدول 4 -10: نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون بین منابع قدرت مورد استفاده مدیران و جو

سازمانی مدارس ………………………………………………………………………………………………………………..  96

جدول 4 -11: نتایج آزمون تحلیل واریانس یکطرفه بین منابع قدرت مورد استفاده مدیران در مدارس سه

دوره تحصیلی ………………………………………………………………………………………………………………….  99

جدول 4 -12: نتایج آزمون تحلیل واریانس یکطرفه بین جو سازمانی مدارس سه دوره تحصیلی…. 101

جدول 4 -13: نتایج آزمون  t مستقل بین منابع قدرت مورد استفاده مدیران در مدارس ابتدایی دخترانه و

پسرانه ………………………………………………………………………………………………………………………….  104

جدول 4 -14: نتایج آزمون  t مستقل بین منابع قدرت مورد استفاده مدیران در مدارس راهنمایی دخترانه

و پسرانه ………………………………………………………………………………………………………………………….  105

جدول 4 -15: نتایج آزمون  t مستقل بین منابع قدرت مورد استفاده مدیران در مدارس متوسطه دخترانه و

پسرانه ………………………………………………………………………………………………………………………..     107

جدول 4 -16: نتایج آزمون  t مستقل بین جو سازمانی ادراك شده توسط معلمان در مدارس ابتدایی

دخترانه و پسرانه …………………………………………………………………………………………………………..   108

جدول 4 -17: نتایج آزمون  t مستقل بین جو سازمانی ادراك شده توسط معلمان در مدارس راهنمایی

دخترانه و پسرانه …………………………………………………………………………………………………………..   109

جدول 4 -18: نتایج آزمون  t مستقل بین جو سازمانی ادراك شده توسط معلمان در مدارس متوسطه  دخترانه و پسرانه ……………………………  110

جدول 4 -19: نتایج آزمون تحلیل واریانس یکطرفه بین جو سازمانی ادراك شده توسط معلمان بر حسب

مدرك تحصیلی …………………………………………………………………………………………………………..  111

جدول 4 -20: نتایج آزمون تحلیل واریانس یکطرفه بین جو سازمانی ادراك شده توسط معلمان بر حسب

سابقه تدریس …………………………………………………………………………………………………………….  114

  جدول 4-21: نتایج آزمون  t مستقل بین ادراك معلمان زن و مرد از جو سازمانی ……………………  116

جدول 4 -22: نتایج آزمون  t مستقل بین ادراك معلمان مدارس دخترانه و پسرانه از جو سازمانی  118

 فهرست نمودارها

نمودار 2-1: تکامل قدرت از سلطه تا تفویض ………………………………………………………………………..  31

نمودار 4-1: نمودار میله اي فراوانی جنسیت معلمان مورد مطالعه ……………………………………………..  86

نمودار 4-2: نمودار میله اي فراوانی تحصیلات معلمان مورد مطالعه …………………………………………  87

نمودار 4-3: نمودار میله اي فراوانی سابقه معلمان مورد مطالعه ……………………………………………….  88

نمودار 4-4: نمودار میله اي فراوانی دوره هاي تحصیلی معلمان مورد مطالعه ……………………………  89

نمودار 4-5: نمودار میله اي فراوانی نوع مدارس معلمان مورد مطالعه ………………………………………  90

شکل ها

شکل 2-1: رابطه قدرت و اختیار …………………………………………………………………………………………  30

شکل 2-2: پل جو سازمانی ………………………………………………………………………………………………..   50

فصل اول :

کلیات تحقیق 

مقدمه:

امروزه تعلیم و تربیت امري حساس، پرثمر و در عین حال دشوار است. پیشرفت تعلیم و تربیت تا حدود زیادي به نوع روابط موجود بین دو رکن آن یعنی معلم و مدیر بستگی دارد و سازمانی که از مدیر شایسته تري برخوردار باشد بهتر می تواند هدف خود را برآورده سازد و بهره وري لازم را ایجاد نماید. لذا شیوه ي عمل و رفتار هر مدیر در یک محیط آموزشی تابع کنش هاي متقابل میان شخصیت مدیر و شرایط محیط آموزشی است، به طور کلی جو مدرسه در معلمان و کارکنان احساسات مختلفی بر می انگیزد.

» دنیاي امروز ، دنیاي سازمانهاست ، در حقیقت سازمانها هستند که رکن اصلی اجتماع کنونی را تشکیل می دهند. در این سازمانها دو عامل مهم و حیاتی وجود دارند: یکی مدیریت ، که مهمترین عامل در حیات ، رشد ، بالندگی و یا مرگ سازمانی محسوب می شود و دیگري انسانها که گردانندگان اصلی هر نوع سازمانی می باشند. آنان که به کالبد سازمانها جان می بخشند و تحقق هدفها را میسر می سازند. در واقع تنها توفیق سازمانها ، مستقیما به استفاده موثر از منابع انسانی بستگی دارد که البته بدون انسان ، سازمان بی معنی و مدیریت امري موهوم است. « ( حقیقی و دیگران ، 1388 ، ص 9 )

» از طرف دیگر هر سازمان یا مدرسه اي داراي یک سري خصوصیات منحصر به فرد است که آنرا از سایر مدارس متمایز می سازد. همچنانکه مشاهده می شود در برخی از مدارس معلمان با یکدیگر صمیمی، بانشاط و  روحیه بوده و در انجام وظایف احساس تعهد نموده و خود را مشغول نشان می دهند و یا از اینکه در این  مدرسه مشغول به کارند، ناراحتند. به طور کلی این مجموعه خصوصیات منحصر به

فرد را که باعث تمایز مدرسه اي از مدرسه ي دیگر می شود ، جو مدرسه می گویند.« ( علاقه بند ، 1377، الف )

اغلب معلمان و مدیران با تجربه به خوبی می دانند که هنگام انتقال از مدرسه اي به مدرسه ي دیگر غالبا احساس کرده اند که به محیط تازه اي قدم می گذارند که با محیط هاي قبلی تفاوتهاي آشکاري دارد. آنچه که موجب چنین احساسی می شود، جو سازمانی مدرسه است.  بدیهی است که مدیر در خلا اعمال قدرت نمی کند و خواه نا خواه نحوه بکارگیري انواع قدرت در جو سازمانی مدرسه و عملکرد معلمان و دانش آموزان موثر است و از سوي دیگر جو حاکم بر مدرسه در نحوه اعمال قدرت مدیر و همچنین عملکرد عوامل آموزشی تاثیر دارد.

بیان مساله:

اهمیت مدیریت در سازمانها از زمان تشکیل آنها تاکنون به دلیل پیچیده بودن کارها و دستیابی به حداکثر کارایی و بهره وري به خوبی مشهود و مبرهن است و مدیران سازمانها مهمترین رکن براي داشتن سازمانی کارآمد و موفق هستند ، از طرفی دیگر اعضاي سازمان به تبعیت از رفتار مدیران و نحوه کنترل و نظارت بر فعالیت هاي آنان و همچنین روابط کارکنان و مدیر می تواند در رسیدن به اهداف سازمانی مفید و موثر باشند.

در این راستا استونر و همکارانش معتقدند که موفقیت سازمانها در تامین هدفهایشان تا حد زیادي به مدیران آن بستگی دارد. اگر مدیران وظایف خود را به خوبی انجام دهند، سازمان به هدفهایش می رسد و کشور روي رونق و آبادانی را می بیند. برنامه ریزي، سازماندهی، رهبري و کنترل را به عنوان وظایف مدیریت برشمرده اند و در این زمینه بین صاحبنظران اتفاق نظر وجود دارد.( استونر، فریمن ، گیلبرت ، 1382 ،  ص 14 )  » براي تحقق یافتن این موارد مدیران ناگزیرند که به مبانی قدرت در سازمانها و شیوه هاي نفوذ در زیردستان آشنا باشند و به همین خاطر است که در سازمانهاي امروزي قدرت مدیران اهمیت فوق العاده اي دارد و کمتر کتابی را می توان یافت که مربوط به اداره ي سازمانها باشد و در آن مبحثی را به قدرت اختصاص نداده باشد.« ( صفري ، 1382، ص 5 ) » مدیر براي موفقیت در انجام وظایفش نیازمند است که از جو موجود در مدرسه اش شناخت کافی داشته باشد، فاصله بین جو مطلوب با جو موجود را تشخیص دهد و براي کم کردن این فاصله تدبیري بیندیشد و جو مناسب با شرایط محیطی را انتخاب کند. یکی از ابزار هایی که مدیر با کمک آن می تواند جو مطلوب را ایجاد کند ، استفاده از قدرتی است که در اختیار دارد. بنابراین مدیر باید پیامد بکارگیري هریک از منابع قدرت را در ایجاد جو سازمانی بداند و براي ایجاد جو مطلوب، از قدرتی که همبستگی مثبت بیشتري با آن دارد استفاده کند و از قدرتی که همبستگی منفی با آن دارد اجتناب کند و یا کمتر از آن استفاده کند.«( پوریان ، 1376، ص 5 )  همچنان که هرسی و بلانچارد اظهار می دارند که با استفاده از قدرت , یک مدیر می تواند به اصلی ترین وظیفه ي خود یعنی هدایت و هماهنگ ساختن افراد درون یک سازمان براي رسیدن به اهداف سازمان عمل کند. بر این اساس یک مدیر می تواند با تکیه بر قدرت خود در افراد دیگر نفوذ کند و آنها را براي انجام دادن امري در رابطه با خودشان و یا در رابطه با دیگران به کاري وا دارد …  در این راستا دو پژوهشگر به نامهاي » فرنچ و ریون1 « پنج منبع قدرت را برشمردند که عبارتند از قدرت اجبار، قدرت پاداش ، قدرت تخصص ، قدرت قانونی و قدرت مرجعیت.(هرسی و بلانچارد ، 1383 ،  ص 281 )

گذشته از تعاریف متفاوت از جو سازمانی ، مشاهده رفتار کارکنان در مدارس نشان می دهد که در مدرسه اي معلمان ، آسوده خاطرند و با یکدیگر روابط متقابل دارند و روي هم رفته با صلاحیت و شایسته به نظر می رسند ، به گونه اي که اعتماد ناظر را به خود جلب می کنند. در مدرسه اي دیگر ، تنش و کشمکش حکمفرماست که بازتاب آن در رفتار و گفتار معلمان ، روابط آنها با یکدیگر و با مدیر مدرسه و با دانش آموزان به وضوح دیده می شود. در مدرسه اي مدیر با اقتدار تمام بر اوضاع تسلط دارد و روابط مدرسه بسیار رسمی و جدي است، در مقابل در مدرسه ي دیگر ملاحظه می شود که بدون اینکه وظایف اصلی مدرسه مورد غفلت واقع شوند، روابط مدیر و معاونان با معلمان و دانش آموزان، بسیار صمیمی و غیر رسمی است. این تفاوتها که محیط روانی-اجتماعی مدرسه را مشخص می کنند، به جو سازمانی مدارس مربوط می شوند.( علاقه بند ، 1377، ص 4 )

مدیران باید توجه داشته باشند که قدرت در رابطه با سایر اعضاي سازمان معنی و مفهوم پیدا می کند، لذا باید تاثیر استفاده از آن را بر جو سازمانی مد نظر قرار دهند و بتوانند تشخیص دهند که در سازمان آنها اعمال چه نوع شکلی از آن  می تواند به آنها در دستیابی به اهداف سازمانشان کمک کند. چه نوع قدرتی می تواند جوي صمیمی و باز در مدرسه ایجاد کند یا دست کم جو مدرسه را به سوي جو بسته سوق ندهد.


مقطع : کارشناسی ارشد

قبل از خرید فایل می توانید با پشتبانی سایت مشورت کنید