فهرست مطالب

فصل اول: مقدمه

گسترش شهرنشینی از یکسو و توزیع و تمرکز جغرافیایی نابرابر ثروت از سوی دیگر در کشورهای درحال توسعه زمینه ی مهاجرت گسترده جمعیت، از حواشی فقر به سوی مراکز ثروت به منظور برخورداری از فرصت های اشتغال، درآمد، خدمات بیشتر و امید به آینده ای بهتر را فراهم کرده است. در چنین شرایطی شهرها، به ویژه شهرهای میلیونی کشورهای در حال توسعه به مکانی جهت تمرکز فقر تبدیل شده که به مرور زمان تعداد زیادی از فقرا به خاطر عدم توان و جذب اقتصادی در شهر، به حاشیه ها رانده می شوند.
در واقع نابرابری های موجود در نظام اقتصادی حاکم، دسترسی به بسیاری از فرصت های رسمی از جمله مسکن را برای بسیاری از فقرا غیرممکن ساخته است، بنابراین راه غیررسمی، امکان تأمین بسیاری از نیازها را برای فقرا مهیا می کند. در حال حاضر سکونتگاه های غیررسمی، سرپناهی برای درصد قابل توجهی از جمعیت شهرهای کشورهای در حال توسعه می باشند .
در ایران نیز به موازات رشد شهرنشینی، گسترش محلات فقیرنشین به ویژه سکونتگاه های غیررسمی از پدیده های فراگیر شهر معاصر بوده است.
در گذشته برای جلوگیری از گسترش سکونتگاه های غیررسمی سیاست هایی مانند تخریب کامل، تخریب و نوسازی مجدد، ساماندهی و بهبود کالبد بدون توجه به مسائل فرهنگی و مشکلات اجتماعی موجود در این محلات صورت می گرفته است.
امروزه در جهان، سیاست تخریب و تخلیه اجباری اسکان غیررسمی کاملاً مطرود و خلاف پایه ای ترین حقوق بشر دانسته شده است. در حال حاضر سیاست توانمندسازی سکونتگاه های غیررسمی با در نظر گرفتن جنبه های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی آنها به همراه بهبود کالبد موجود این سکونتگاه ها، مطرح می باشد. این تحقیق نیز با بررسی تطبیقی دو محله سورو و چاهستانیها با پتانسیل های متفاوت(مثبت و منفی)در بندرعباس بدنبال راه حل های متفاوتی جهت توانمندسازی اسکان غیررسمی با تکیه بر مشارکت مردمی و رویکرد توسعه اجتماع- محور می باشد.

1-1- طرح موضوع و بیان مسئله

یکی از نیازهای اساسی بشر مسکن است. مسکن مکان و فضایی برای تجدید قوا، فراغت، آموزش، انتقال ارزش ها و هنجارها و روابط اجتماعی نخستین فراهم می آورد. هر گاه افزایش جمعیت شهری یا مهاجرت به شهرها بدون تناسب با برنامه ریزی و زیرساخت های اقتصادی- اجتماعی انجام گیرد یا کاستی ها و نارسایی هایی در سیاست های دولتی و بازار رسمی مسکن وجود داشته باشد، تأمین مسکن مناسب تبدیل به یکی از مشکلات اصلی زندگی شهری می شود. هجوم مهاجران فقیر و بی بهره از تخصص ها و مهارت های لازم برای زندگی در شهر و عدم جذب آنها در اقتصاد رسمی شهر سبب می شود تا عموم حکومت های محلی کشورهای در حال توسعه از عهده تأمین نیاز مسکن جمعیت در حال رشد شتابان برنیامده و ساخت و ساز مسکن از کنترل آنها خارج و بر اساس ساز و کارهای غیررسمی بدون نظارت انجام شود. در چنین وضعیتی جمعیت کم درآمد شهری با استفاده از شیوه هایی مانند خرید زمین های ارزان قیمت مرکز یا حاشیه شهرها و یا تصرف آنها عموماً بدون رعایت مقررات قانونی و ضوابط شهرسازی مانند اخذ پروانه ساختمان، به ساخت و ساز مسکن با شیوه هایی ابتدایی و کم هزینه اقدام می کنند. بر اثر عمل چنین ساز و کاری است که در عموم شهرهای بزرگ و متوسط کشورهای در حال توسعه اجتماعات سکونتی شکل می گیرد که به اسامی مختلف مانند حاشیه نشینی، زاغه نشینی، آلونک نشینی یا سکونتگاه های غیرمتعارف یا غیررسمی نامیده می شوند(وزارت مسکن و شهرسازی، سازمان عمران و بهسازی شهری،1387: 129).
اسکان غیررسمی، پدیده نابرابری و فقر اقتصادی و از سویی نادیده انگاری اقشار کم درآمد در برنامه ریزی ها به ویژه برنامه ریزی های کالبدی و مسکن شهری است که اغلب در حوزه های تمرکز ثروت نمودار می گردد(شیخی، 1385: 29). اینگونه سکونتگاه ها بیشتر در بین کشورهای در حال توسعه ای که بی مهابا و بدون هیچ برنامه و چاره جویی پیامدهای منفی، دل به رشد اقتصادی در بستر جهانی شدن سپرده اند، دیده می شود(صرافی ، 1387: 7). بطوریکه سکونتگاه های غیررسمی برای درصد بسیاری از جمعیت شهرهای کشورهای در حال توسعه به عنوان سرپناهی می باشند(317: 2002Abbott,). البته سرپناهی که با دیگر سکونتگاه های موجود در شهر تفاوت های اساسی دارد.

شکل گیری معابر و ساختمان های غیرهمسطح در محله چاهستانیها

شکل گیری معابر و ساختمان های غیرهمسطح در محله چاهستانیها

1-1-طرح موضوع و بیان مسئله……………………………………………. 3
2-1- اهمیت و ضرورت تحقیق……………………………………………… 8
3-1-اهداف تحقیق…………………………………………………………. 13
1-3-1- هدف کلی…………………………………………………………. 14
2-3-1- اهداف جزئی (عملیاتی)………………………………………… 14
4-1- سئوالات تحقیق…………………………………………………….. 15
5-1-فرضیه هاي تحقیق………………………………………………….. 15
6-1-روش تحقیق………………………………………………………….. 16
7-1-روش و ابزار گردآوری اطلاعات………………………………………. 16
8-1- روش تجزيه و تحليل اطلاعات……………………………………… 17
9-1-مراحل انجام تحقیق…………………………………………………. 18
10-1-فرآیند تحقیق ………………………………………………………..19

برای دانلود رایگان قسمت های بیشتراز فایل به انتهای مطلب مراجعه کنید

فرآیند اجرایی شدن سیاست توانمندسازی

فرآیند اجرایی شدن سیاست توانمندسازی

فصل دوم :مبانی نظری و پیشینه تحقیق

یکی از اثرات بارز انقلاب صنعتی در کشورهای توسعه یافته بروز شهرنشینی شتابان در دهه 1970 میلادی بود. شهرنشینی شتابان دارای پیامدهای بسیاری برای شهرها بود، که از مهم ترین آنها می توان به نابرابری های منطقه ای، شکل گیری بخش غیررسمی در اقتصاد کشورها، فقر و بیکاری و بالاخره تشکیل نوعی سکونت غیرقانونی به نام اسکان های غیررسمی در اکثر کلان شهرها اشاره کرد .
در حالیکه در طول 30 سال گذشته میزان شهرنشینی در بسیاری از کشورهای پیشرفته جهان رو به کاهش گذاشته یا تثبیت شده، رشد جمعیت شهری در اغلب کشورهای کمتر توسعه یافته فزونی گرفته است. چنان که بیشترین رشد جمعیت در مناطق شهری کشورهای در حال توسعه و به ویژه حاشیه های متروپلی آنها بوده است. بر این اساس پیش بینی می شود که تا سال 2020، بخش های زیادی از کشورهای جهان را ساکنان شهری تشکیل خواهند داد .
در چنین وضعیتی فقر نمود شهری به خود می گیرد و محلات فقیرنشین و سکونتگاههای خودرو و عمدتاً غیررسمی یکی از مظاهر شهرنشینی کشورهای در حال توسعه (بویژه کلان شهرها و شهرهای بزرگ) محسوب می شود. چنان که بر اساس گزارش سازمان ملل متحد، حاشیه نشینی و آلونک نشینی چالش اصلی هزاره سوم معرفی شده است .
البته اسکان غیررسمی در شهرها را نمی توان تنها ناشی از شهرنشینی دانست بلکه در این زمینه ناکارآمدی سیاست های دولت ها در بخش مسکن و زمین، ناکارآمدی مدیریت شهری و فقر نیز بی تأثیر نبوده است. فقر شهری پدیده ای است که از عملکرد کلان ساختاری در سطوح ملی، منطقه ای و محلی ناشی می شود. اقشار فقیر شهری برای تهیه خوراک و سرپناه برای خانواده های خود به ناچار در سکونتگاههای غیررسمی و محروم شهر اسکان گزیده و معمولا به مشاغل غیررسمی نیز مشغولند. به طور کلی تا زمانی که مناطق شهری مرکز انباشتگی مالی و اقتصادی باشد، به جذب مهاجران از روستاها و مناطق شهری کوچکتر ادامه خواهند داد. بدین ترتیب زمینهای اطراف شهرها بدون هیچ برنامه و کنترلی و بطور غیرمجاز توسط مهاجران تصرف می گردد. در مجموع اسکان غیررسمی به مثابه یکی از چهره های بارز فقر شهری تعریف شده است که درون یا مجاور شهرها (به ویژه شهرهای بزرگ) به شکلیخودرو، فاقد مجوز ساختمان و برنامه رسمی شهرسازی با تجمعی از اقشار کم درآمد و سطح نازلی از کمیت و کیفیت زندگی شکل می گیرد و همان پدیده ای است که با عناوینی همچون حاشیه نشینی، اسکان غیررسمی، سکونتگاههای خودرو و نابسامان و اجتماعات آلونکی خوانده می شود. نکته اساسی در این است که این سکونتگاهها با توجه به ویژگی هایی چون مصالح بکار رفته، وضعیت قانونی، سرعت و نحوه تصرف، ابعاد، موقعیت، منشاء و ماهیت سکونت بسیار متفاوت و متنوع اند که سامان بخشیدن به این سکونتگاهها مستلزم سیاست ها و راهکارهای متنوعی است. یک شهر یا محدوده شهری دارای آستانه ظرفیت معینی است که بعد از آن آستانه، تنزل کیفیت محیطی رخ می دهد. با درنظر گرفتن توان و ظرفیت محدود بستر اکولوژیک شهرها، توسعه پایدار شهری با توجه به ویژگیهای محلی و محیطی و با رعایت اصول اساسی توسعه پایدار امکان پذیر خواهد بود. بنابراین قبل از پرداختن به موضوع سکونتگاههای غیررسمی و راهکارهای ساماندهی آنها، تعریفی مختصر از توسعه پایدار و توسعه پایدار شهری و اهمیت توجه به آن به عنوان چارچوبی در جهت ساماندهی سکونتگاه های غیررسمی ارائه
می گردد.

مقدمه…………………………………………………………………….. 22
1-2-توسعه پایدار………………………………………………………… 24
2-2-اهداف توسعه پایدار……………………………………………….. 26
3-2- ابعاد توسعه پایدار………………………………………………… 27
4-2- توسعه پایدار شهری……………………………………………… 28
5-2- اسکان غیررسمی و توسعه پایدار شهری…………………….. 30
6-2- سکونتگاههای غیررسمی و مفاهیم مرتبط با آن…………….. 34
1-6-2- زاغه نشینی…………………………………………………… 34
2-6-2- حاشیه نشینی………………………………………………… 34
3-6-2- سکونتگاههای غیررسمی……………………………………..35
7-2- عوامل مؤثر بر شکل گیری اسکان های غیررسمی در کشورهای در حال توسعه… 37
1-7-2- عوامل ساختاری جامعه……………………………………….. 37
2-7-2- عوامل سازمانی……………………………………………….. 38
3-7-2- فقدان سیستم های حمایتی و مشارکتی…………………. 38
4-7-2- وجود باندهای نامشروع قدرت و بورس بازی زمین…………. 39
5-7-2- سیاست های مداخله و تأمین مسکن……………………… 39
6-7-2- قابل اجرا نبودن ضوابط ساختمانی برای فقرای شهری…… 40
8-2- معیارهای شناسایی اسکان غیررسمی………………………. 42
1-8-2- ویژگی های کالبدی و فضایی………………………………… 43
2-8-2- ویژگی های اقتصادی………………………………………….. 44
3-8-2- ویژگی های اجتماعی- فرهنگی…………………………….. 45
4-8-2- ویژگی های حقوقی …………………………………………..47
9-2- دیدگاه های رایج در زمینه اسکان غیررسمی………………… 48
1-9-2- دیدگاه لیبرال…………………………………………………… 49
2-9-2- دیدگاه رادیکال…………………………………………………. 50
3-9-2- دیدگاه جامعه گرایان جدید…………………………………… 51
4-9-2- دیدگاه مسأله گرا (عمدتاً متعلق به قبل از دهه 1970…… 52
5-9-2- دیدگاه بنیادگرا (عمدتاً پایه گرفته در دهه 1970 …………..52
6-9-2- دیدگاه های هدفگرا (راهبردی)( از نیمه دوم دهه 1980
و به خصوص 1990 تاکنون)………………………………………….. 53
10-2- رویکردهای مداخله با اسکان های غیررسمی در جهان…. 56
1-10-2- رویکرد نادیده انگاری……………………………………….. 56
2-10-2- رویکرد حذف و تخلیه اجباری……………………………… 56
3-10-2- رویکرد مسکن عمومی……………………………………. 57
4-10-2- رویکرد زمین و خدمات……………………………………… 57
5-10-2- رویکرد خودیاری…………………………………………….. 58
6-10-2- رویکرد ارتقاء بخشی (بهسازی)…………………………. 59
7-10-2- رویکرد توانمندسازی………………………………………. 60
11-2- فرآیند اجرایی شدن سیاست توانمندسازی………………. 63
1-11-2- رویکرد اجتماع-محور……………………………………….. 63
2-11-2- مشارکت……………………………………………………. 64
3-11-2- ظرفیت سازی………………………………………………. 66
4-11-2- امنیت تصرف(سکونت)…………………………………….. 69
1-4-11-2-سیاست های اجرایی شدن تأمین حق اقامت و امنیت سکونت… 70
1-1-4-11-2- سیاست قانونی کردن مالکیت………………………. 70
2-1-4-11-2- سیاست تأمین خدمات پایه در سکونتگاه های غیررسمی…. 71
3-1-4-11-2- سیاست نوسازی و توسعه مجدد………………….. 71
12-2- رویکردهای مداخله با اسکان های غیررسمی در ایران….. 72
13-2- سند توانمندسازی و ساماندهی سکونتگاه های غیررسمی… 75
1-13-2- اهداف کلان سند توانمندسازی…………………………. 76
2-13-2- اصول سند توانمندسازی…………………………………. 76
14-2- پیشینه تحقیق………………………………………………. 77
15-2- جمع بندی و چارچوب نظری تحقیق………………………. 83

اهداف توسعه پایدار

اهداف توسعه پایدار

فصل سوم : شناخت محدوده مورد مطالعه

شهر بندرعباس مرکز استان هرمزگان در منتهی الیه جنوب ایران، در شمال تنگه هرمز و در قسمت جنوبی شهرستان بندرعباس در موقعیت 28 درجه و 42 دقیقه عرض شمالی و 56 درجه و 24 دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ واقع شده است. (مهندسین مشاور نقش پیراوش، 1387: 29). این شهر با توجه به موقعیت خاص قرارگیری(استقرار در کنار آبهای خلیج فارس) و داشتن پتانسیل ایجاد فرصت های شغلی جدید، همواره نقش مهمی در اقتصاد کشور داشته است. دوعامل افزایش قیمت نفت و نیز وقوع جنگ تحمیلی، این اهمیت را دو چندان و زمینه رشد سریع اقتصادی بندرعباس را فراهم می کند.
بهبود اوضاع اقتصادی، جمعیت را از نقاط روستایی و نیز استان های دیگر به سوی شهر می کشاند و به یکباره افزایش جمعیت و بروز ناهنجاری های گسترده اجتماعی و شکل گیری سکونتگاه های غیررسمی اتفاق می افتد. به طوری که در حال حاضر تقریباً یک سوم جمعیت شهر بندرعباس در محدوده سکونتگاه های غیررسمی با مساحتي حدود1216هکتار اسکان گزیده اند.
بندرعباس به عنوان شهري مهاجرپذير داراي 12 محله غيررسمي بوده كه اين محلات بيشتر در جنوب شهر و در كنار آبهاي خليج فارس و نيز اراضي حاشيه اي شمال شكل گرفته اند. از بين محلات غيررسمي محلات سورو، پشت شهر، خواجه عطا، نايبند و نخل ناخدا در جنوب و جنوب غربي و در مجاورت آبهاي خليج فارس و نيز محلات چاهستانيها، ايسيني، شهرك دوهزار، بهشت زهرا، ششصد دستگاه و چهارصد دستگاه در شمال و شمال غربي بندرعباس واقع شده اند.
شهرك توحيد نيز به عنوان يكي از محلات غيررسمي در شمال شرقي شهر شكل گرفته است، که در جدول زیر مشخصات هر یک از این محلات را نشان داده شده است.

وضعیت نامناسب و مشکلات سکونتگاه های غیررسمی موجب گردید از اوایل سال 1970 میلادی سازمان های بین المللی و حمایت کننده جامعه به فکر سرمایه گذاری در جهت بهبود وضعیت این سکونتگاه ها بیافتند. در همان زمان بود که تعداد زیادی از پروژه های ارتقاء محلات غیررسمی توسط دولت های ملی و شهرداری ها و با همکاری سازمان های بین المللی و بانک های توسعه چند جانبه به صورت پایلوت در سراسر جهان برای بهبود کیفیت زندگی در این محلات به اجرا درآمد (Baker,2009: 1-3).
بانک جهانی، بانک توسعه آسیا (ADB) و بانک توسعه آمریکا (IDB)، به عنوان سه بانک بزرگ توسعه چند جانبه از سال 1990 بودجه کلانی را به پروژه های ساماندهی مسکن و سکونتگاه ها ی غیررسمی اختصاص دادند. بانک جهانی به عنوان بزرگترین قرض دهنده چند جانبه برای کل جهان، بانک توسعه آسیا (ADB) و بانک توسعه آمریکا (IDB) برای آسیا و آفریقا فعالیت می کنند(UN-HABITAT,2003: 136).
از دیدگاه بانک جهانی “توانمندسازی” به مفهوم افزایش امکانات و دارایی های فقرا، جهت مشارکت در مذاکره، اعمال نظر، کنترل و حفظ پیوند با نهادهای مسئولی است که در زندگی آنها تأثیرگذار است.از این دیدگاه با توجه به این که فقر چند بعدی است، فقرا نیازمند سطحی از داراییها و امکانات در سطح فردی(بهداشت، آموزش و مسکن) و در سطح عمومی(توانایی سازماندهی)، برای به راه انداختن “کار جمعی” جهت حل مشکلات خود هستند. به این ترتیب، نگاه بانک جهانی با تأکید بر کیفیت زندگی، کاهش فقر، پایداری محیطی و افزایش انباشت اقتصادی در شهر همراه بوده که در این میان سکونتگاه های غیررسمی جایگاه ویژه ای دربرنامه های بانک جهانی داشته است(Imparato,2003: 12).
فعالیت های بانک جهانی را می توان به سه مقطع زمانی زیر تقسیم کرد:
– دوره اول سالهای 1982-1972
– دوره دوم سالهای 1993- 1983
– دوره سوم سالهای پس از 1993
در دوره اول یعنی سالهای 82-1972، بانک جهانی متأثر از ایده ها و نظریه های ترنر طرحهای مکان- خدمات و بهسازی در محل را توصیه و در این زمینه حمایت مالی کرده است.
در دوره دوم یعنی سالهای 1993- 1983، بیشتر هدایت سرمایه به سوی نظام تأمین مالی مسکن مورد توجه قرار گرفت که البته بیشتر برای کشورهای بادرآمد بالا و متوسط مناسب بود.در دوره سوم یعنی سالهای 1993 به بعد، بانک جهانی به جای برخوردهای موردی و نمونه ای با مسئله اسکان غیررسمی، به تدریج رویکرد منسجم (Integrated Approach) را مورد توجه قرار داده است، که بر این اساس چهار فعالیت اصلی زیر در برنامه بانک جهانی دنبال می شود.
– شکل دادن راهبردهای شهری- ملی
– حمایت از راهبردهای توسعه شهری
– گسترش کمک به ظرفیت سازی
– تعمیم و گسترش نوآوری هایی در ارتقاءبخشی و بهسازی خدمات فقرا و محله های فقیرنشین (UN-HABITAT,2003: 137). در کل می توان گفت فعالیت های بانک جهانی در ابتدا به صورت ارتقاء جزئی محلات غیررسمی و دادن وام به خانواده های کم درآمد بود که در حال حاضر به صورت وام هایی در جهت ساماندهی مسکن در مقیاس کلان و خصوصی سازی خدمات عمومی می باشد. در نتیجه این تغییر، سهم کمتری از بودجه به حمایت از مسکن کم درآمد اختصاص یافت بلکه بیشتر سرمایه گذاری متوجه کشورهای کم درآمد گردید، که آسیا و خاورمیانه شرق در میان مناطق سهم بالایی از بودجه را به خود اختصاص دادند( بانک جهانی و مرکز اسکان بشر سازمان ملل متحد، 1999: 4). یکی از پروژه های اخیر بودجه بانک جهانی، پروژه ساماندهی شهری و اصلاحات مسکن برای جمهوری اسلامی ایران در سال 2004 میلادی می باشد. در قالب این پروژه، کشور ایران مبلغی معادل 80 میلیون دلار آمریکا از بانک جهانی دریافت کرده است، که در این راستا برای شهرهای زاهدان، بندرعباس، کرمانشاه، تبریز و سنندج پروژه های ساماندهی محلات غیررسمی تعریف گردید.
هدف از این پروژه های اجرا شده در این شهرها 1- بهبود کیفیت زندگی و شرایط موجود در محله های فقیرنشین 2- آماده سازی سیستم ها، ظرفیت و پایه های نظارتی و آغاز اصلاحات بازار مبتنی بر بخش مسکن می باشد. برای دستیابی به اهداف مورد نظر، وام سه فاز پروژه برای یک دوره دوازده ساله در نظر گرفته شده است، که فاز اول این پروژه که شامل جمع آوری، طبقه بندی و تجزیه و تحلیل از داده ها است تقریباً در تمام پنج شهر مورد هدف اجرا گردیده اما مراحل بعدی هنوز در این شهرها اجرا نشده است(worldbank,1994: 19).
ایران از جمله کشورهایی است که پروژه های وسیع و متنوعی را برای ارتقاء سکونتگاه های غیررسمی با همکاری بانک جهانی تعریف کرده است، که با توجه به محدوده مورد مطالعه، در جدول زیر فقط به پروژه های مربوط به شهر بندرعباس اشاره شده است.

ساختار کلی محله چاهستانیها

ساختار کلی محله چاهستانیها

1-3- سکونتگاه های غیررسمی شهربندرعباس……………….. 87
2-3- تجارب ساماندهی و توانمندسازی اسکان غیررسمی بندرعباس… 90
1-2-3- بانک جهانی……………………………………………….. 90
2-2-3- طرح مطالعات توانمندسازی محلات شهر بندرعباس….. 93
3-3- شناخت محدوده مورد مطالعه……………………………… 94
1-3-3- موقعیت قرارگیری محلات موردنظر………………………. 94
1-1-3-3- محله سورو……………………………………………… 94
2-1-3-3- محله چاهستانیها ………………………………………97
2-3-3- قدمت و زمان شکل گیری محلات مورد مطالعه………. 99
1-2-3-3- قدمت محله سورو…………………………………….. 99
2-2-3-3- قدمت محله چاهستانیها……………………………… 99
4-3- مطالعات کالبدی و فیزیکی محلات سورو و چاهستانیها… 10
1-4-3- ساختار کلی محلات سورو و چاهستانیها……………. 100
2-4-3- قدمت و عمر بنا…………………………………………. 103
3-4-3- نوع دسترسی ها و نحوه شکل گیری آنها …………..104
4-4-3- بررسی و مقایسه کاربری ها و امکانات موجود در هر از یک
محلات مورد مطالعه با استانداردهای موجود………………… 108
5-3- تحولات جمعیتی محلات سورو و چاهستانیها ………….114
1-5-3- تغییرات جمعیت و میزان نرخ رشد……………………..114
2-5-3- تعداد و بعد خانوار………………………………………. 117
6-3- ترکیب اقتصادی محلات سورو و چاهستانیها………….. 118
7-3- جمع بندی…………………………………………………. 121

فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داده ها

اسکان غیررسمی در شهرها به عنوان پدیده ای که زاییده فقر و عدم توزیع نابرابر ثروت و شهرنشینی سریع و لجام گسیخته می باشد، مشخصات و ویژگی هایی دارد که وجه تمایز بین این بافت با دیگر بافت های شهری است.
تنزل کیفیت بافت فیزیکی و کالبدی، عدم انسجام اجتماعی، تنوع فرهنگی، فقر و گسترش جرایم ، عدم امنیت و به طوری کلی بافت اجتماعی نامناسب از مشخصات بارز این نوع اسکان می باشد. البته ساماندهی هر یک از سکونتگاه های غیررسمی در شهرها با توجه به ویژگی ها و مشخصات منحصر به فرد خود نیاز به ارائه راهکارها و سیاست های متفاوتی دارد. برخی از این اجتماعات غیررسمی به سوی بهسازی و رسمی شدن روان اند (اجتماعات امید) و برخی دیگر نه تنها هیچ قدمی برای بهتر شدن برنمی دارند بلکه به عنوان مکانی برای اسکان فقیرترین خانوارها در شرایطی نامناسب (اجتماعات یأس) ایفای نقش می کنند.
تفاوت های بنیادی میان سکونتگاه های غیررسمی امید و یأس ناشی از روند تکوین و تکامل و شرایط اجتماعی، اقتصادی، کالبدی سکونتگاه و نیز رویکرد مدیریت برنامه ریزی شهری است، که ساماندهی آنها سیاست ها و راهکارهای متفاوتی را می طلبد. در این فصل از پژوهش با فرض اینکه سورو و چاهستانیها به عنوان محلات امید و یأس قابل شناسایی هستند، به بررسی تطبیقی مشخصات کالبدی، اجتماعی و اقتصادی هر یک از این محلات پرداخته شده است.
داده های مربوط به شاخص های اجتماعی و اقتصادی این محلات از طریق پرسشنامه جمع آوری شده است و شاخص کالبدی این محلات توسط اسناد و طرح های تهیه شده در این زمینه، برداشت میدانی و نیز پرسشنامه بدست آمده است.
جامعه آماری مورد مطالعه در فرآیند پرسشگری شامل ساکنین محلات سورو و چاهستانیها می باشد. روش نمونه برداری از جامعه آماری، تصادفی و حجم نمونه نیز با استفاده از روش کوکران بدست آمده است. با توجه به جمعیت محله چاهستانیها(15504 نفر) حدود 375 پرسشنامه و برای محله سورو با جمعیت 9453 نفر، 369 پرسشنامه مورد نیاز بوده است که در نهایت برای محله چاهستانیها 380 پرسشنامه و برای محله سورو 370 پرسشنامه تکمیل شده است. متغیرهای استخراج شده از پرسشنامه توسط نرم افزار spss تجزیه و تحلیل و روابط بین آنها مورد آزمون قرار گرفته است.

1-4- تأثيرات زيست محيطي بر سکونتگاه های غیررسمی موردمطالعه

در شهرها به ويژه شهرهاي بزرگ كشورهاي در حال توسعه، به سبب كسب يا فقدان زمين هاي كافي جهت خانه سازي براي طبقات فقير و كم درآمد شهري، بيشتر آنها به دامنه هاي پرشيب، درهها و دشت هاي سيلابي يا به زمينهاي مجاور صنايع آلوده ساز و خطرآفرين پناه مي برند تا با مواد و مصالح ساختماني كم دوام، خانه هاي محقر خود را بنا كنند؛ از اين رو شهرهاي جهان سوم همواره به دوگانگي كشيده مي شوند، يكي شهر قانوني كه زمين و واحدهاي مسكوني آن بر مبناي قوانين و مقررات جاري تهيه شده و ديگري شهر غيرقانوني كه زمين و واحدهاي مسكوني آن به صورت تصرف عدواني و غيرقانوني اشغال شده است و بيشتر منطقه ي حاشيه نشين و آلونك نشين شهرها را شامل مي شود(شکویی، 1379: 378).

1-1-4- خطر فروپاشي ساختمان ها در مقابل عوامل طبيعي
با توجه به اينكه اكثر ساختمانها در قسمت شمال در محله چاهستانیها بر اساس توپوگرافی طبیعی زمین و در شيب تند ساخت و ساز شده است و علاوه بر آن قرارگیری بر روی پهنه خطرپذیری متوسط زلزله، استفاده از مصالح ساختماني بي دوام يا كم دوام، پي نامناسب و عوامل ديگر باعث گرديده كه ساختمانها در مقابل عوامل طبيعي چون زلزله و باد مقاومت كافي نداشته باشد. یکی دیگر از مشکلات موجود برای بناهای احداث شده بر روی تپه های شنی امکان خطر سیل و آبگرفتگی معابر و بناها (به علت شکل گیری آنها در سطحی پایین تر از معابر) به ويژه در فصل زمستان می باشد، بنابراین ايجاد سيل بند و يا هدايت آب به كانال فاضلاب با رعايت مسائل فني در محله چاهستانیها ضروري است و تا حدي خواهد توانست از شدت این مشكل بكاهد. تصاوير شماره 1 و 2 نشان مي دهد كه محله چاهستانيها بر اساس پستي و بلندي هاي طبيعي زمين شكل گرفته است.

شکل گیری محله چاهستانیها بر اساس توپوگرافی زمین

شکل گیری محله چاهستانیها بر اساس توپوگرافی زمین

مقدمه………………………………………………………………. 124
1-4- تأثيرات زيست محيطي بر سکونتگاه های غیررسمی مورد مطالعه….. 125
1-1-4- خطرفروپاشي ساختمان هادرمقابل عوامل طبيعي….. 126
2-4- ارزیابی بافت فیزیکی محلات………………………………. 127
1-2-4- بررسی کیفیت ابنیه……………………………………… 127
2– 2– 4– میزان دسترسی. واحد های مسکونی به تأسيسات زيربنايي…. 131
3-2-4-کیفیت روشنایی محله از دید ساکنین………………….. 132
3-4- مورفولوژی اجتماعی …………………………………………133
1-3-4- ترکیب سنی و جنسی پاسخگویان……………………. 133
2-3-4- میزان تحصیلات پاسخگویان……………………………… 134
3-3-4- میزان مهاجرپذیری محله………………………………… 136
1-3-3-4- بومی و غیربومی بودن ساکنین……………………… 136
2-3-3-4- مبداء مهاجرت ساکنین……………………………….. 137
3-3-3-4- علت مهاجرت ساکنین……………………………….. 141
4-3-4-میزان احساس تعلق به محله…………………………… 143
1-4-3-4- سابقه سکونت در محله……………………………… 144
2-4-3-4- نوع سکونت در محله از دید ساکنین……………….. 145
3-4-3-4- میزان صمیمیت ساکنین با یکدیگر …………………..146

4-4-3-4- رضایتمندی ساکنین از محله……………………….. 147
4-4- مشاركت…………………………………………………… 149
1-4-4- سابقه مشارکت……………………………………….. 149
2-4-4- میزان مشارکت در محلات مورد مطالعه…………….. 150
3-4-4- نوع مشارکت…………………………………………… 152
5-4- امنیت اجتماعی محله…………………………………… 153
1-5-4- امنیت و جرایم موجود در محلات مورد مطالعه……… 154
2-5-4- میزان امنیت اجتماعی از دید ساکنین………………. 156
6-4- وضعیت اقتصادی و توان مالی ساکنین………………… 157
1-6-4- وضعیت اشتغال ساکنین……………………………… 158
2-6-4- میزان درآمد ماهیانه ……………………………………160
3-6-4- نوع مالکیت ……………………………………………..161
7-4- میزان وابستگی به نهادهای دولتی…………………… 163
8-4- ارزیابی عملکرد نهادهای دولتی در خدمات رسانی به محلات موردمطالعه… 165
9-4- تعیین محلات یأس و امید با استفاده از تحلیل سلسله مراتبی(AHP) ا…….167
10-4- مسائل و مشکلات محلات از دید ساکنین…………. 171
11-4- جمع بندی……………………………………………… 176

فعالیت های مزاحم و غیررسمی در محله چاهستانیها

فعالیت های مزاحم و غیررسمی در محله چاهستانیها

فصل پنجم: آزمون فرضیه ها و ارائه راهکار

سیاست توانمندسازی به معنی استفاده از امکانات و پتانسیل های محلی با بهره گیری از مشارکت مردمی و نیز با نظارت و کنترل دولت در جهت ساماندهی مناطق غیررسمی می باشد. اجرای این سیاست مستلزم ظرفیت سازی نهادی و محلی در جهت فراهم نمودن زمینه مشارکت است که این موضوع تنها با روش ها و ابزارهایی جهت تشویق و ایجاد انگیزه و رغبت در میان مردم امکانپذیر است.
امنیت تصرف به عنوان ابزاری که می تواند زمینه مشارکت و اجرای سیاست توانمندسازی را فراهم کند، تعریف شده است. در واقع امنیت تصرف به عنوان یک اصل اساسی و لازم برای بهبود شرایط زندگی فقرای ساکن در سکونتگاههای غیررسمی به شمار می رود و از بهترین راه حل های مبارزه با فقر در این سکونتگاهها می باشد. البته اجرایی شدن راهکار امنیت تصرف می تواند از طریق تأمین حق مالکیت قانونی(واگذاری سند مالکیت)، فراهم نمودن امکانات و خدمات در محله، واگذاری زمین معوض و توسعه مجدد در شرایط نامناسب محیطی و کالبدی محله، صورت پذیرد. در این فصل راهکارهای اجرایی امنیت تصرف(واگذاری سند مالکیت و نیز تأمین امکانات و خدمات در محله) در محلات سورو و چاهستانیها و نیز تأثیر آن بر میزان مشارکت مردمی در قالب فرضیات تحقیق بررسی و ارزیابی شده است.

1-5- آزمون فرضیه ها

فرضیه ها در واقع خطوط هدایت تحقیق برای رسیدن به هدف کلی آن می باشند که باید مورد آزمون قرار بگیرند. در این تحقیق از سه فرضیه استفاده شده است که باید پس از شناسایی متغیرها، هر یک از آنها بررسی گردند. همچنین با توجه به موضوع تحقیق که بررسی تطبیقی دو محله سورو و چاهستانیها می باشد هریک از فرضیات باید به صورت جداگانه در این محلات آزمایش و اثبات شوند.

1-1-5- فرضیه اول: به نظر می رسد تأمین حق مالکیت برای ساکنین محلات چاهستانیها و سورو می تواند میزان تعلق خاطر آنها به محله و به تبع آن زمینه مشارکت مردمی را در ساماندهی آن فراهم کند.
برای اثبات این فرضیه اول طی سؤالی از ساکنین هر یک از دو محلات سورو و چاهستانیها پرسیده شد که ” آیا در صورت تأمین حق مالکیت، حاضر به همکاری با ادارات و شرکت های مربوطه هستید” که 80 درصد افراد ساکن در هر دو محله با این شرط موافق بودند، بنابراین این سؤال خود می تواند فرضیه اینکه تأمین حق مالکیت می تواند زمینه مشارکت مردمی را فراهم نماید، را اثبات کند. اما برای اثبات این فرضیه مطابق با روابط موجود بین متغیرها، باید همبستگی بین دو متغیر مالکیت(به عنوان متغیر مستقل) و میزان تعلق خاطر(به عنوان متغیر وابسته) با یکدیگر، و نیز دو متغیر میزان تعلق خاطر(به عنوان متغیر مستقل) و میزان مشارکت(به عنوان متغیر وابسته) بررسی و محاسبه گردد. همچنین این فرضیه برای محلات سورو و چاهستانیها به صورت جداگانه آزمون شده است. البته اثبات این فرضیه در گرو اثبات دو فرضیه جزئی زیر می باشد که به شرح ذیل می باشند.

کیفیت نامناسب و کم عرض بودن معابر در محله چاهستانیها

کیفیت نامناسب و کم عرض بودن معابر در محله چاهستانیها

مقدمه………………………………………………………….. 178
1-5- آزمون فرضیه ها ………………………………………….179
1-1-5- فرضیه اول…………………………………………….. 179

1-1-1-5- به نظر می رسد تأمین حق مالکیت برای ساکنین محلات چاهستانیها و سورو می تواند میزان تعلق خاطر آنها به محله را فراهم کند….. 180
2-1-1-5- میزان تعلق خاطر می تواند باعث افزایش میزان مشارکت مردمی گردد …………181
2-1-5- فرضیه دوم……………………………………………….. 182
3-1-5- فرضیه سوم………………………………………………. 184
2-5- راهکارهای پیشنهادی در جهت ساماندهی محله سورو 185
3-5- راهکارهای پیشنهادی در جهت ساماندهی محله چاهستانیها 186

منابع فارسی………………………………………………………. 187
منابع لاتین………………………………………………………….. 196

پیوست ها………………………………………………………….. 199

برای دانلود رایگان قسمت های بیشتراز فایل به انتهای مطلب مراجعه کنید

فهرست تصاویر

تصویر شماره 1: شکل گیری محله چاهستانیها بر اساس توپوگرافی زمین…………………….. 126
تصویر شماره 2: شکل گیری معابر و ساختمان های غیرهمسطح در محله چاهستانیها……… 127
تصویر شماره 3: یکنواختی در استفاده از مصالح در محله چاهستانیها………………………… 128
تصویر شماره 4: تنوع مصالح بکار رفته در محله سورو………………………………………………. 130
تصویر شماره 5: فعالیت های مزاحم و غیررسمی در محله چاهستانیها…………………….. 159
تصویر شماره 6: فعالیت های مرتبط با محیط در محله سورو……. 160
تصویر شماره 7: فضاهای خالي بلااستفاده در محله سورو، مکانی برای تجمع زباله…………. 172
تصویر شماره 8: کیفیت نامناسب معابر در محله سورو…………… 172
تصویر شماره 9: کیفیت نامناسب و کم عرض بودن معابر در محله چاهستانیها………………… 174
تصویر شماره 10: نبودن سیستم جمع آوری فاضلاب در محله چاهستانیها……………………… 175
تصویر شماره 11: فضاهای خالي بلااستفاده در محله چاهستانیها، مکانی برای تجمع زباله ….175

فهرست نقشه ها

نقشه شماره 1: محدوده محلات غیر رسمی شهر بندر عباس…….. 89
نقشه شماره 2: موقعیت محله سورو در شهر بندر عباس………….. 96
نقشه شماره 3: موقعیت محله چاهستانیها در شهر بندر عباس….. 98
نقشه شماره 4: ساختار کلی محله سورو …………………………..101
نقشه شماره 5: ساختار کلی محله چاهستانیها………………….. 102
نقشه شماره 6: نوع دسترسی های محله سورو…………………. 106
نقشه شماره 7: نوع دسترسی های محله چاهستانیها…………. 107
نقشه شماره 8: کاربری وضع موجود محله سورو………………….. 112
نقشه شماره 9: کاربری وضع موجود محله چاهستانیها…………..113

Abstract

Comparative Study Of Empowerment Policy In Organization Of Bandarabbas Urban Textures In Approach Of Sustainable Development: Case Study: Chahestaniha & Souro Neighborhoods

Informal settlement is one of the phenomena due to the contemporary rapid urbanization. It shows the urban poverty that has emerged as a problem against the sustainable development within or nearby towns. This kind of settlement that has been emerged in Iran’s major cities over the past 100 years is due to the social and economic developments, and also the heterogeneous and unplanned urbanization process. Different approaches have failed in dealing with this type of settlement, but today the empowerment policy is used as a comprehensive approach in order to organize these kinds of settlements.
study aims to investigate the empowerment policy in order to organize the contexts of Soru and Chahestaniha neighborhoods in Bandar Abbas, identify the informal ents and provide proper solutions for the neighborhoods of Soru (hope settlement) and Chahestaniha (despair settlement) due to their innate potential. After extracting the data from the questionnaire using the SPSS software, five quality indicators of buildings, immigration rate, economic context (type of occupation and level of income), and security and participation rate were used as the important indicators affecting the quality of a neighborhood in order to carry out the analytic hierarchy process (AHP) in an Expert Choice environment using a pair wise comparison.
The finding indicate, Soru neighborhood has a better condition than Chahestaniha neighborhood in terms of social, economical, security and participation rates, while it has lower weight and score in terms of the physical parameters and due to the time and burnoutThe findings reveal that both the policy of legal ownership and the policy of facilities and services in the neighborhood may increase the participation of residents in order to improve the neighborhood. The third hypothesis is confirmed by examining the relationship between collaboration and government dependency of residents (rate of using public facilities by residents). The third hypothesis indicates that the Soru neighborhood can be organized and empowered through the corporate renewal policy. Chahestaniha neighborhood can be organized and empowered through the government incentive-supportive policies



بلافاصله بعد از پرداخت به ایمیلی که در مرحله بعد وارد میکنید ارسال میشود.


فایل pdf غیر قابل ویرایش

قیمت25000تومان

خرید فایل word

قیمت35000تومان