انتخاب صفحه

فهرست مطالب

فصل اول: مقدمه

تیره نعناعیان (Lamiaceae) یکی از بزرگ­ترین تیره­های گیاهی و دارای 178 جنس و 3000 گونه است. گونه­های این تیره تقریباً در سراسر جهان پراکنده­اند و به طور خاص در مناطق مدیترانه­ای تجمع دارند (قهرمان، 1373).

آویشن (Thymus) یکی از جنس­های تیره نعناعیان است که در زیر خانواده Nepetoideae قرار دارد و از نظر فیلوژنی با جنس های Origanum، Zataria و Micromeria قرابت و خویشاوندی دارد. مبدأ پیدایش این جنس دوران سوم زمین­شناسی است و در فلور خشکی پسند این دوره آثار آن را یافته­اند و بدنبال توسعه مناطق خشک بخصوص در دوره پلیوسن و بعد از آن تا به امروز تکامل جنس صورت گرفته است (جم­زاد، 1388). در فلور ایرانیکا، برای سهولت شناخت جنس­های تیره نعنا، آنها را به پنج گروه تقسیم کرده­اند و آویشن در گروه گیاهانی که دانه آنها لعاب­دار است قرار می­گیرد (قهرمان، 1373).

در مورد تعداد گونه­های آویشن از نظر تاکسونومیک گزارش­های متفاوتی وجود دارد، تعداد گونه­های آن در بعضی از گزارش­ها به 800 می­رسد، اما با در نظر گرفتن کمترین مقدار تنوع مورفولوژیک، 215 گونه از این جنس گزارش گردیده است. نام جنس Thymus از کلمه یونانی Thyo به معنای عطر گرفته شده است. تفسیر دیگری که در رابطه با نام این جنس وجود دارد کلمه یونانی Thymos به معنای قوت است و Thymus به گروهی از گیاهان اتلاق می­شده که دارای اثر تقویت کننده و محرک بوده­اند (جم­زاد، 1388). آویشن ها به علت داشتن عطر و همچنین خواص دارویی در همه جای دنیا مورد استفاده قرار می­گیرند. وجود غده­های ترشحی در سطح برگ­ها و گل­های گیاه سبب و عامل اصلی عطر و بو و خواص دارویی در گیاه است (جم زاد، 1388).

این جنس در ایران 18 گونه معطر و چندساله دارد گونه­های انحصاری آن در ایران عبارتند از:

  1. persicus, T. marandensis, T. daenensis, T.lancifolius

و دیگر گونه­های آن:

  1. fallax, T. kotschyanus, T. transcaspicus, T. armeniacus
  2. eriocalyx, T. nummularius, T. pubescens, T. carmanicus
  3. caucasicus, T. transcaucasicus, T.linearis, T. armeniacus
  4. fedtschenkoi, T. migricus

این گونه­ها علاوه بر ایران در ترکیه، قفقاز، عراق، هند، آذربایجان شوروی، ارمنستان، ترکمنستان و پاکستان نیز می­رویند (جم­زاد، 1391).

آویشن دنایی(T. daenensis) در مناطق کوهستانی استان­های زنجان، کردستان، همدان، لرستان، اصفهان، کهگیلویه و بویراحمد، چهارمحال و بختیاری، فارس و مرکزی می­روید. گیاهان این گونه دارای ویژگی­های زیر می­باشند: خشبی، کوتاه قد، بالشتکی، به ارتفاع 15 تا 30 سانتی­متر، راست، بدون انشعاب، تقریبا بدون کرک تا کم و بیش کرکدار. برگ­ها به طول 10 تا 20 و به عرض 2 تا 5 میلی­متر، کم و بیش گسترده، از میان گره کوتاه­تر، خطی تا سرنیزه­ای باریک، بدون دمبرگ، نوک تیز، سطح زیرین برگ با رگبرگ میانی برجسته و 2تا 3 جفت رگبرگ جانبی برجسته، جفت سوم تا نیمه برگ امتداد یافته. با تعداد زیادی غده ترشحی قرمز رنگ در هر دو سطح. گل­آذین کله­ای انتهایی، گاهی کشیده، چرخه های پایینی دور از یک­دیگر و بندرت دارای دمگل­آذین. برگه­ها تقریبا شبیه به برگ­ها، کوتاه­تر و تقریبا پهن تر از آنها، سبز رنگ، به ندرت قرمز مایل به بنفش. کاسه به طول 3 تا 5/4 میلی­متر، لوله­ای یا استکانی، دندانه­های لبه بالایی به طول 5/0 تا 1 میلی­متر، نزدیک به هم به طرف بیرون برگشته، مشخصاً کوتاه­تر از دندانه­های لبه پایینی. جام گل به طول 5تا 6 میلی­متر، قرمز رنگ. زمان گل­دهی تابستان (جم­زاد، 1391).

عدد کروموزمی در جنس آویشن بسیار متنوع است. حالت­های پلی­پلوئیدی شامل تترا و هگزا پلوئید گزارش گردیده است. عدد پایه کروموزمی 7=x است. اعدا کروموزمی 24=n2 تا 90=n2 برای گونه­های Thymus گزارش گردیده است، ولی معمول­ترین اعداد کروموزمی 60، 56، 30 و 28=n2 می­باشند (جم­زاد، 1388).

خواص داروئی و معطر بودن آویشن باعث شده است که این گیاه در زمره گیاهان ارزشمند قرار گیرد. اسانس گل و برگ­های آویشن دارای اثر ضد­اسپاسم، ضد­نفخ، ضد­روماتیسم، ضد­سیاتیک و ضد­عفونی کننده قوی است (Stahl-biskup, 2002). عمده­ترین ترکیبات موجود در اسانس آویشن­ها تیمول و کارواکرول می­باشند. این­ها دو ترپنوئید هستند که تنها در تعداد محدودی از گونه­های گیاهی از جمله آویشن­ها وجود دارند. وجود غده­های ترشحی در سطح برگ­ها و گل­های گیاه عامل اصلی عطر و بو و خواص دارویی در گیاه است (جم­زاد، 1388).

ساختار­های ترشحی در بیشتر گیاهان آوندی وجود دارند و موقعیت مکانی، ساختار و مواد ترشحی متفاوتی دارند. مواد معمولا از سلول­های ترشحی به بیرون از گیاه رانده می­شوند یا در فضا­های درون سلولی تخصصی شده محدود می­شوند (Fahn, 1988).

ساختار­های ترشحی داخلی شامل: سلول­های ترشح کننده، مجاری و کیسه­های ترشح کننده و سلول­های شیرابه­دار هستند. ساختار­های ترشحی خارجی شامل هیداتود، نوشجای و کرک­های اپیدرمی می­باشند. کرک­های اپیدرمی زوائد تک سلولی و چند سلولی هستند و در دوگروه غیرغده­ای و غده­ای قرار می­گیرند (Fahn, 1990).

کرک­های غیر­غده­ای از لحاظ شکل و آناتومی متنوعند و ممکن است تک سلولی یا چندسلولی باشند و هر دو نوع این­ها می­توانند ساده یا منشعب باشند. کرک­های چند سلولی ممکن است منشعب، یک ردیفه، دو ردیفه یا چند ردیفه باشند. دیواره­های عرضی بین سلول­ها مشخص و یا غیرقابل تشخیص است. ممکن است در طول، اندازه و حالت سلول متقارن و یا غیر متقارن باشند. می­توانند در پهنا متحدالشکل باشند و یا پهنایشان در طول تار تغییر کند و نوک آنها باریک شود و یا کند باشد. ضخامت دیواره می­تواند متنوع باشد و یا مواد تزریق شده در دیواره آن­ها می­تواند دیواره­ها را به حالت نرم سینوسی و یا سیخی درآورد. انشعابات در کرک­های چند سلولی منشعب، ممکن است چندسلولی و یا تک سلولی با طول­های مساوی یا متغیر، متناوب و یا متقابل و در یک یا چرخه­های بسیار، با ظاهری منگوله­ای باشند (Werker, 2000). کرک­های فلسی، Tشکل، چندسلولی ستاره­ای و کرک­های یک ردیفی، تک سلولی ساده یا چند­سلولی از انواع غیر­غده­ای هستند (Fahn, 1990).

 کرک های غده­ای بسیار متنوع­اند و در بسیاری از تیره­ها وجود دارند، ولی اغلب در تیره­های Solanaceae، Lamiaceae، Rosaceae و Cannabinaceae یافت می­شوند. براساس موارد زیر رده­بندی می­شوند: ترکیب شیمیایی موادی که ترشح می­کنند، روش تولید آن­ها، ساختار، موقعیت (غده­هایی مشابه ولی روی اندام­های رویشی و یا زایشی) و وظیفه­ی آن­ها.

در کرک­های غده­ای تک­سلولی بین قسمت رأسی و قاعده­ای، تمایز مورفولوژیک وجود دارد. غده­های چندسلولی تیپیک شامل یک سرِ یک یا چند سلولی ترشحی، یک پایهِ یک تا چند سلولی، یک Base با تعداد کمی سلول و گاهی اوقات یک سلول گردنی (بین سر و پایه). تفاوت­هایی بین سلول­های پایه و سر ترشحی وجود دارد. در سلول­های پایه پایین­ترین سلول می­تواند بسیار واکوئلی باشد درحالیکه سلول بالاتر ممکن است سیتوپلاسم متراکم داشته باشد، که به طور واضحی با عملکرد و نقش متفاوت آن­ها ارتباط دارد(Fahn, 2000) . کرک­های غده ای شامل کرک­های ترشح کننده نمک، کرک­های ترشحی شهد، غده ترشحی موسیلاژ، غده­های گیاهان گوشتخوار، تار ترشحی، کرک­های گزنده و کرک­های ترشح کننده مواد چربی دوست که روغن­های اسانس را در خانواده نعناعیان ترشح می­کنند، می­باشند  .(Fahn, 1990)­کرک­های ترشح کننده مواد چربی دوست ممکن است پایه­ی کوتاه یا بلند، منشعب یا بدون انشعاب، سر و پایه­ی تک سلولی یا چند سلولی، سر سپری (peltate) یا تاجدار (capitate) داشته باشند و در ظرفیت خود برای ذخیره اسانس در فضای بین دیواره و کوتیکول متنوع می­باشند (Fahn, 2000). کرک peltate شامل یک سلول پایه، یک سلول ساقه کوتاه و یک سر گسترده متشکل از تعدادزیادی سلول­های ترشحی که در یک ردیف قرار گرفته­اند می­باشند. کرک­های capitate از یک سلول پایه، ساقه یک تا چند­سلولی و یک سر شامل یک یا دو سلول تشکیل شده اند. ترایکوم­های غده­ای دارای یک لایه کوتیکول می­باشند با بلوغ کرک لایه کوتیکولی از دیواره سلولزی فاصله گرفته و اسانس در فضای زیرکوتیکولی ذخیره می­شود و در اواخر اندازه بزرگی در کرک­های peltate دارد. برخی از ترکیبات فرار اسانس ممکن است از کوتیکول عبور کنند اما بسیاری از مواد تنها پس از پارگی کوتیکول به بیرون راه پیدا می­کنند (Fahn, 1988).

مقدمه……………………………………………………………………………………………….2

فصل دوم

ترکیبات شیمیایی موجود در اسانس آویشن به خوبی مورد مطالعه قرار گرفته و شناسایی شده­اند. دو گروه اصلی ترکیبات شیمیایی موجود در این جنس ترپنوئید­ها و فلاونوئید­ها هستند. این ترکیبات نقش اصلی را در اثر­های دارویی این گیاهان ایفا می­کنند. اسانس­ها در گیاهان خانواده نعنا در کرک­های غده­دار و یا در غده­های ترشحی چسبیده به سطح برگ آن­ها ذخیره می­گردند (جم­زاد، 1388).بخش های هوایی گلدارT. daenensis  وT. Kotschyanus   از استان همدان جمع­آوری شد. اسانس آن­ها توسط GC و GC/MS مورد بررسی و مقایسه قرار گرفت. 26ترکیب از اسانسT. daenensis شناسایی شد، ترکیبات اصلی شامل تیمول 7/74%، پاراسیمن 5/6%، بتا­کاریوفیلن 8/3%، و متیل کارواکرول 6/3% می­باشند .(Nickavar et al., 2005)همچنین سرشاخه­های گلدار T. daenensis، در 4 منطقه استان اصفهان با GC و GC/MS آنالیز شد. در میان 27 ترکیب شناسایی شده، پنج ترکیب تیمول، پاراسیمن، گاما-ترپینن، کارواکرول و بتا­کاریوفیلن بالاترین غلظت را به خود اختصاص می­دهند (برازنده و باقرزاده، 1386).ترکیبات موجود در اسانس چهار گونه آویشن جمع­آوری شده از استان لرستان با GC و GC/MS آنالیز و مقایسه شد. ترکیبات اصلی موجود در اسانس T. daenensis سیس­سابینن­هیدرات (2/9%)، الفا­ترپینول (18/13%) و کارواکرول (38/12%) بودند (Safaei-Ghomi et al., 2009).تنوع اسانس T. daenensis در 11جمعیت جمع­آوری شده از استان­های فارس و کهگیلویه و بویراحمد در مرحله کامل گلدهی مورد بررسی قرار گرفت با استفاده از GC و GC/MS 22 ترکیب جدا شدند که ترکیبات اصلی کارواکرول (1/80-3/47%)، تیمول (2/72-1/53%)، جرانول (7/75-6/65%)، بتا کاریوفیلن (9-7/1%)، پاراسیمن (9/10-1/0%)، گاما ترپینن (8/7-1/0%) بودند. بر اساس تنوع در ترکیبات اسانس جمعیت­ها به سه کیموتیپ دسته بندی شدند (Bahreininejad et al., 2010).

هاشمی و همکاران ترکیبات فرار از بخش­های هواییT. daenensis  جمع­آوری شده از منطقه الشتر را با روش headspace solvent microextraction و روش hydrodistillation بررسی کردند. ترکیبات اصلی موجود در عصاره ژرانیول (2/37-9/34%)، ژرانیل استات (7/18-3/15%)، ژرانیال (2/11-0/9%)، نرول (3/8-4/6%) و نرال (3/9-1/7%) بودند (Hashemi et al., 2010).

همچنین T. daenensis از ملایر در چهار مرحله نموی جمع­آوری شد. اسانس گیاه با روش hydrodistillation بدست آمد و با GC و GC/MS آنالیز شد. بیشترین اسانس (4/3%) در مرحله گلدهی بدست آمد. اجزاء اصلی اسانس در تمام مراحل رشد، تیمول، آلفا­ترپینن، پارا­سیمن، متیل­کارواکرول و آلفا­توجین بودند. درصد بالای تیمول (8/73%) در مرحله گلدهی، آلفا­ترپینن (59/9%) در مرحله رویشی، پارا­سیمن (0/9%) و متیل­کارواکرول (9/4%) در مرحله خواب دانه و آلفا­توجین (42/1%) در مرحله جوانه زدن بدست آمد (Rustaiee et al., 2010).

در تحقیق دیگری T. daenensis از 22 منطقه از استان­های اصفهان و چهارمحال­و­بختیاری جمع­آوری شد و عصاره توسط دستگاه HPLC آنالیز شد. نتایج نشان داد ارتفاع از سطح دریا بر میزان تیمول اثر معنی دار و مثبت دارد و بر میزان کارواکرول اثر معنی داری ندارد (کریمی و همکاران، 1389).گل­پرور و همکاران اسانس T. daenensis کشت شده درگل­خانه و مزرعه تحقیقاتی را در دوره رویشی، ظهور آغازه­های گل، ظهور 50% گل­آذین­ها، گل­دهی کامل و زمان تشکیل بذر بررسی و مقایسه کردند. آنالیز اسانس به وسیله کروماتوگراف گازی صورت گرفت. بیشترین درصد اسانس 41/1% از مرحله گل­دهی و بیشترین میزان تیمول 1/84% از مرحله رویشی حاصل شد (گل­پرور و همکاران، 1390).بخش­های هوایی T. daenensis در مرحله گل­دهی از 5 منطقه از کوه­های زاگرس جمع­آوری شد. ترکیبات شیمیایی اسانس بوسیله GC و GC/MS بررسی شد. همه اسانس­ها حاوی مقدار زیادی مونوترپنوئید (0/83-4/75%) و مقدار کمی سس­کوئی­ترپن (0/4-7/1%) بودند و تیمول جزء اصلی تمام اسانس­ها شناخته شد. بر­اساس درصد ترکیبات اسانس و مارکر­مولکولی RAPD این 5 جمعیت به دو دسته اصلی تقسیم شدند. خوشه اول (اراک و ملایر) شامل تیمول به عنوان جزء اصلی اسانس و خوشه دوم (الشتر، همدان، دنا) سرشار از کارواکرول بود (Rustaiee et al., 2011).قاسمی پیربلوطی و همکاران ارتباط مثبت و خطی بین ارتفاع از سطح دریا و محتوای تیمول به عنوان جزء اصلی ترکیب اسانس T. daenensis جمع­آوری شده از استان­های اصفهان و چهارمحال­و­بختیاری در مرحله گل­دهی را گزارش کردند. بهترین ارتفاع 2400 تا 2800 متر بالاتر از سطح دریا گزارش شد Ghasemi Pirbalouti et al., 2011a)).اسانس T. daenensis کشت شده در استان اصفهان در مراحل آغاز گل­دهی، 50% گل­دهی، گل­دهی کامل و بذر­دهی بررسی و مقایسه شد. بیشترین عملکرد اسانس در مرحله گل­دهی کامل و بیشترین درصد اسانس در مرحله 50% گل­دهی بدست آمد. تیمول ترکیب غالب در هر چهار مرحله برداشت بود. بیشترین مقدار تیمول (9/85%) در مرحله ابتدای گل­دهی حاصل شد. دومین ترکیب غالب اسانس کارواکرول بود که در مرحله بذردهی به حداکثر مقدار خود رسید. بورنئول نیز در این مرحله به حداکثر مقدار خود رسید. سه ترکیب پارا­سیمن، 1،8­سینئول و گاما­ترپینن در مرحله 50% گل­دهی حداکثر مقدار را دارا بودند (صفائی و همکاران، 1391).

در تحقیق دیگری دانه­های T. daenensis در 4 منطقه با ارتفاع و آب و هوای متفاوت، در استان­های اصفهان و چهارمحال­و­بختیاری کشت و اسانس توسط GC/MS آنالیز شد. از بین 24 ترکیب شناسایی شده، تیمول (3/70-9/33%)، کارواکرول (8/24-0/4%)، گاما­ترپینن (4/10-9/3%)، پاراسیمن (6/8-8/4%) بیشترین مقدار را داشتند و مشخص شد گیاهان رشد یافته در مناطق نیمه خشک اسانس و تیمول زیادی ندارند (Ghasemi Pirbaloutia et al., 2013).بذر­های گیاهT. daenensis  در استان اصفهان کشت داده شدند و در مراحل قبل و بعد از گل­دهی برداشت صورت گرفت. اسانس آن­ها توسط GC و GC/MS آنالیز شد.26 ترکیب جدا شد که ترکیبات اصلی شامل تیمول (49/71-62/66%)، پاراسیمن (12/7-52/5)، بتا-کاریوفیلن (09/4-91/3%)، گاما­ترپینن (3/4-22/3%)، کارواکرول (77/2-64/2%) بودند. زمان برداشت تاثیر جزئی در ترکیب اسانس دارد، اما برخی مؤلفه­ها مانند تیمول و وزن خشک گیاه در مرحله گل­دهی افزایش می­یابند .(Alizadeh et al., 2013)

مروری بر پژوهش­های انجام شده……………………………………………………………….8

2- 1- مطالعات فیتو شیمیای……………………………………………………………………8

2- 2- مطالعات ضدمیکروبی و آنتی­اکسیدانی………………………………………………….12

2- 3- مطالعات ساختاری و فراساختاری………………………………………………………15

اهداف پژوهش…………………………………………………………………………………….20

برای دانلود رایگان قسمت های بیشتراز فایل به انتهای مطلب مراجعه کنید

فصل سوم

نمونه برداری از جوانه رویشی، برگ و ساقه در مراحل تدریجی تکوین با توجه به ابعاد برای برگ و میانگره­ها برای ساقه صورت گرفت. اندازه برگ­ها توسط کولیس اندازه­گیری و با توجه به ابعاد، در مجموع 4 مرحله تکوینی برای برگ در نظر گرفته شد. از هر مرحله 30 نمونه اندازه گیری شد و مراحل مختلف با طول و عرض­های میانگین: مرحله اول شامل جوانه و کوچکترین برگ 2و 7/0 میلی­متر، مرحله دوم 5 و 1.2 میلی­متر، مرحله سوم 88/8 و 2 میلی­متر، مرحله چهارم 11 و 5/3 میلی­متر معرفی شدند. برای ساقه نیز میانگره­های دوم، چهارم و ششم انتخاب شدند.شناسایی و تائید نمونه­های جمع­آوری شده در هرباریوم دانشگاه یاسوج انجام گرفت. نمونه­ها به آزمایشگاه انتقال داده شدند و ویژگی­های ظاهری آن­ها ابتدا با میکروسکوپ تشریحی بررسی شد و پس از عکس­برداری، برای مطالعات هیستولوژیک با میکروسکوپ نوری و میکرومورفولوژیک با میکروسکوپ الکترونی نگاره آماده­سازی شدند.

 

3- 2- آماده‌سازی نمونه‌ها جهت مطالعات سلولی تکوینی با استفاده از میکروسکوپ نوری (1978Roland, )

جوانه­های رویشی و قطعات جدا شده­ی برگ و ساقه در اندازه‌ی یک میلی‌متری، به تفکیک مراحل نموی، جهت مطالعه با میکروسکوپ نوری طی مراحل زیر آماده شدند:

3- 2- 1- تثبیت (Fixation)

نمونه­‌ها در شیشه‌­های کوچک حاوی گلوتارآلدئید 4٪ در بافر کاکودیلات 1/0 مولار (2/7pH=) به مدت سه ساعت در خلأ کامل و بعد از آن به مدت یک و نیم ساعت در دمای معمولی روی دستگاه همزن (Shaker) قرار داده شدند. سپس شش مرتبه در فواصل 15-10 دقیقه‌ای با همان بافر شسته شده و به مدت 12 ساعت در همان بافر غوطه‌ور و در یخچال نگهداری شدند.تثبیت مضاعف نمونه‌ها توسط تترااکسیداسمیوم 1٪ در بافر کاکودیلات به مدت یک ساعت و نیم انجام شد و بعد از آن نمونه‌­ها به مدت یک ساعت توسط همان بافر و سه بار نیز توسط آب سه بار تقطیر شستشو داده شدند.

3- 2- 2- آبگیری (Dehydration)

در این مرحله، نمونه‌­ها از سری محلول استون درجه­‌بندی شده با درصد­های 5، 10، 30، 50،70، 90 و 100 در فواصل زمانی مشخص عبور داده شدند. زمان قرارگیری نمونه‌­ها در استون‌­های 5٪، 10٪ و 30٪ بسیار کوتاه (هر کدام 5 دقیقه)، در استون‌های 50% و 70٪ هر کدام 15 دقیقه، در استون 90٪ سی دقیقه و استون 100٪ سه بار و هر بار یک ساعت بود.

جوانه­ها و قطعات برگ در چهار مرحله مورد بررسی در شیشه­های کوچک حاوی گلوتار­آلدئید4  قرار داده شدند و به مدت 4 ساعت در خلأ قرار گرفتند. و بعد از آن به مدت یک و نیم ساعت در دمای معمولی روی دستگاه همزن (Shaker) قرار داده شدند. و شش مرتبه در فواصل 15-10 دقیقه‌ای با همان بافر شسته شدند، به مدت 12 ساعت در همان بافر غوطه‌ور و در یخچال نگهداری شدند. سپس تثبیت مضاعف نمونه­ها توسط تترااکسید اسمیوم 1  در بافر کاکودیلات به مدت یک ساعت و نیم انجام شد و بعد از آن نمونه ­ها به مدت یک ساعت توسط همان بافر و سه بار نیز توسط آب سه بار تقطیر شستشو داده شدند.

3- 3- 2 – آبگیری (Dehydration)

نمونه­ها از یک سری محلول استن درجه بندی شده با درصدهای 5، 10، 30، 50، 70، 90 و 100 در فواصل زمانی مشخص عبور داده شدند. زمان قرارگیری نمونه­ها در استون­های 5٪، 10٪ و 30٪ بسیار کوتاه (هرکدام 5 دقیقه)، در استون­های 50٪ و 70٪ هر کدام 15 دقیقه، در استون 90٪ سی دقیقه و استون 100٪ سه بار و هر بار به مدت یک ساعت بود. در مرحله بعد نمونه­ها دو بار به مدت 5 دقیقه توسط هگزامتیل­دیزیلازان (Hexamethyldisilazan) خشک شدند.

مواد و روش‌ها……………………………………………………………………………………..22

3- 1 -انتخاب نمونه……………………………………………………………………………….22

3- 2- آماده‌سازی نمونه‌ها جهت مطالعات سلولی تکوینی با استفاده از میکروسکوپ نوری (1978Roland, )…………………………………………………………………………………………………….23

3- 2- 1- تثبیت (Fixation)………………………………………………………………………. 23

3- 2- 2- آبگیری (Dehydration)…………………………………………………………………23

3- 2- 3- نفوذ پذیری (Infiltration)………………………………………………………………24

3-2 -4- قالب­گیری (Embedding)…………………………………………………………………25

3- 2- 5- برش ‌گیری (Sectioning)………………………………………………………………..5

3- 2- 6 – رنگ‌آمیزی (Staining)………………………………………………………………….26

3- 2- 7- مشاهده و عکس­برداری (Observation and Photography)………………………..26

3-3- آماده سازی نمونه ها جهت مطالعات میکرومورفولوژیک با استفاده از میکروسکوپ الکترونی نگاره (Bozzola and Russel,1998)……………………………………………………………………….26

3-3-1- تثبیت (Fixation)……………………………………………………………………………27

3- 3- 2 – آبگیری (Dehydration)………………………………………………………………….27

3-3-3- چسباندن (Mounting)……………………………………………………………………..27

3-3-4- پوشش دادن (Coating)……………………………………………………………………28

3-3-5- مشاهده و عکس­برداری (Observation and Photography)………………………….28

فصل چهارم

آویشن دنایی (T. daenensis) گیاهی بوته­ای و چندساله از تیره نعناعیان (Lamiaceae) می­باشد و عمدتاً در شیب­های متفاوت دامنه­های کوهستانی پراکندگی دارد (تصویر 1).

بوته­ها کوتاه قد و بالشتکی با قاعده چوبی و ساقه­های علفی می­باشند (تصویر 2). برگ­ها با آرایش متقابل (opposite decussate) بر روی شاخه­ها قرار دارند (تصویر 3). برگ­ها فاقد دمبرگ بوده و در هر دو سطح دارای کرک­های محافظتی و غده­ای می­باشند، اگرچه تراکم کرک­ها چندان زیاد نیست. پراکندگی کرک­های محافظتی در سطح بالایی بیشتر بوده و کرک­های غده­ای در هر دو سطح پراکندگی یکسانی دارند کرک­های غده­ای سپری شکل (peltate) در برگ­های جوان شفاف بوده و در برگ­های بالغ به رنگ قرمز تا قهوه­ای می­باشند. تعداد کرک­ها در مراحل اولیه نموی بیشتر است و با بالغ شدن برگ­ها تعداد آن­ها کاهش می­یابد (تصاویر 4، 5، 6 و 7).ساقه­ها به صورت چهارگوش هستند و هر دو نوع کرک غده­ای و محافظتی را، به تعداد اندک دارا می­باشند. تراکم کرک­ها بیشتر در گوشه­ها می­باشد. پراکندگی کرک­ها در ساقه­های بالغ بسیار اندک است.گل­آذین کله­ای انتهایی، گل­ها صورتی تا قرمز و دارای کرک می­باشند (تصویر 8)، تخمدان چهار خانه تبدیل به میوه چهار­فندقه می­گردد. میوه­ها به رنگ قهوه­ای و تخم مرغی شکل هستند فصل گل­دهی اواخر بهار می­باشد.در حین نمونه برداری، جوانه­های انتهایی با ظاهر غیر­معمول در یکی از بوته­ها دیده شدند. این جوانه­ها اندام هایی برگ مانند را با آرایش اندام­های گل ایجاد می­کردند. اندام­های فوق به رنگ صورتی تا قرمز بوده و دارای تعداد زیادی کرک می­باشند (تصاویر 9 و 10).از جوانه­های جدا شده، با میانگین طول و عرض 2 و 7/0 میلی­متر، برش­های طولی و عرضی تهیه شد (تصاویر 13 و 14). با بررسی نمونه­ها ویژگی­های مریستم انتهایی و برگ­زایی مطالعه شد.مریستم در آویشن دنایی محدب است و دارای یک لایه تونیکا می­باشد (تصویر 13). منطقه مریستمی دارای سلول­های کوچک با هسته­های بزرگ، سیتوپلاسم متراکم و دیواره­های نازک است. مریستم انتهایی توسط برگ­ها احاطه می­شود (تصویر 14).برای تشکیل بنیان برگی سلول­های مریستمی در دو سمت مقابل هم و عمود بر زوج برگ قبلی شروع به تقسیم می­کنند. با تقسیمات پری­کلین بنیان گذاری برگی آغاز می­شود (تصویر 15). تونیکا با تقسیمات آنتی­کلین پروتودرم برگ آینده را شکل می­دهد و تقسیمات در تمامی جهت­ها در لایه­های زیرین ادامه می­یابد (تصویر 16). با انجام تقسیمات ابعاد مریستم در جهت عمود بر زوج برگ قبلی افزایش می­یابد و حالتی کشیده پیدا می­کند (تصویر 17). در این وضعیت مریستم دارای حداکثر ابعاد خود می­باشد  سپس پریموردیوم­های برگی شروع به جدا شدن از مریستم می­کنند (تصویر 18)، پس از اتمام این مرحله مرسیتم به کوچک­ترین ابعاد خود رسیده­است (تصویر 19). پریموردیوم­های برگی جدا شده از مریستم، بزرگ می­شوند و تبدیل به طرح اولیه برگی می­گردند (تصویر 19).تمایز­یابی کرک­ها در اپیدرم بالایی و پایینی آغاز می­شود (تصاویر 13و 14). سلول های مریستم زمینه­ای برای تشکیل پهنک در جهت­های متفاوت تقسیم می­شوند. سلول­های پروکامبیوم در برش عرضی کوچک­تر از بقیه سلول­ها بوده و در محل رگبرگ اصلی قرار دارند (تصویر19). در برش طولی طناب­های پروکامبیومی شامل سلول­های کشیده­ای هستند که درجهت قاعده به راس به سمت برگ­ها امتداد یافته­اند (تصویر 13).

نتایج………………………………………………………………………………………………..30

4- 1- ویژگی­های مورفولوژیک آویشن دنایی……………………………………………………..30

4- 2- بررسی­های میکروسکوپی………………………………………………………………….31

4-2-1- جوانه انتهایی…………………………………………………………………………….31

4- 2- 2- بافت شناسی و تغییرات تکوینی ساقه……………………………………………..32

4- 2- 3- ساختار درونی و تغییرات تکوینی در برگ…………………………………………….34

4- 2- 4- کرک­های اپیدرمی در برگ آویشن دنایی……………………………………………..36

4- 2- 4- 1- بررسی­های ساختاری……………………………………………………………….36

4- 2- 4- 2- تمایزیابی کرک­های غده­ای………………………………………………………..39

4- 2- 4- 2- بررسی­های میکرومورفولوژیک……………………………………………………..40

برای دانلود رایگان قسمت های بیشتراز فایل به انتهای مطلب مراجعه کنید

فصل پنجم

بوته­های آویشن دنایی در محیط طبیعی خود مورد بررسی قرار گرفته و برای مطالعات بیشتر توسط میکروسکوپ تشریحی به آزمایشگاه منتقل شدند.آویشن دنایی گیاهی چند ساله است که در اوایل فروردین شروع به رویش می­کند، در اواخر بهار گل می­دهد و دوره رویش خود را کامل می­کند. برگ­ها با آرایش متقابل بر روی ساقه قرار گرفته­اند فاقد دمبرگ و به صورت نوک تیز بوده و در هر دو سطح دارای کرک­های غده­ای و محافظتی می­باشند. میزان کرک­های محافظتی زیاد نیست و جم زاد نیز به تعداد کم این کرک­ها اشاره کرده­است (جم­زاد، 1391). کرک­های غده ای به صورت کروی به رنگ شفاف تا قرمز دیده می­شوند (قهرمان، 1373). رگبرگ میانی و دو جفت رگبرگ­های فرعی برجسته هستند. ساقه به صورت چهار گوش بوده و هر دو نوع کرک محافظتی و غده­ای را به تعداد کم دارا می­باشد با رشد ساقه از تعداد کرک­ها کاسته می­شود. نتایج حاصل با گزارش جم­زاد برای گونه آویشن دنایی مطابقت دارد. تعداد کرک­ها در مراحل اولیه نموی (برگ­های جوان) بیشتر است، با بالغ شدن برگ از تعداد کرک­های محافظتی و غده­ای کم می­شود. هم­چنین تراکم کرک­های محافظتی در سطح بالایی برگ بیشتر می­باشد. در اندام­های رویشی آویشن شیرازی (بهرامی، 1385) و مرزه بختیاری (ایران­نژاد، 1392) وجود کرک­های محافظتی و غده­ای و کاهش تراکم­کرک­ها در طی مراحل تکوین گزارش شده­است.جوانه­های غیرمعمول در یکی از بوته های آویشن دنایی مشاهده شد این جوانه­ها آرایش اندام­های گل را داشتند و به رنگ صورتی تا بنفش همراه با کرک­های محافظتی فراوان دیده می­شدند ولی اندام­های مختلف گل را ایجاد نمی­کردنند و همگی ساختار­های برگ مانند بودنند. احتمالاً به علت جهش­های روی داده در گیاه و ایجاد اختلال در بیان ژن­های مربوط به فاز زایشی در بعضی از سرشاخه­ها این جوانه­های غیر­معمول به جای گل­آذین­ تشکیل می­شدند.

1-    2- مطالعات بافت شناختی

برش­های طولی و عرضی جوانه­های انتهایی آویشن دنایی توسط میکروسکوپ نوری بررسی شدند.

مریستم انتهایی ساقه آویشن دنایی به صورت محدب می­باشد و شامل یک لایه تونیکا است. سلول­های مریستمی دیواره نازک داشته و بیشتر از سلول­های بالغ ابعاد یکسان دارند و دارای پروتوپلاسم غلیظ­تری هستند. پروتوپلاسم فاقد بلور و مواد ذخیره­ای است و پلاستید­ها در مرحله پیش­پلاستید هستند. نتایج فوق با گزارش Fahn (1990) در مورد ویژگی سلول­های مریستمی مطابقت دارد.بنیان­گذاری برگ از قسمت کناری مریستم شروع شد به اعتقاد (1982) Meinhardt ، غلظت مواد شیمیایی بازدارنده در قسمت کناری مریستم انتهایی ساقه، در مقایسه با قسمت رأسی کمتر است. بنابراین برگ­ها بیشتر در قسمت کناری مریستم به وجود می­آیند. بنیان­گذاری برگ با تقسیمات پری­کلین گروهی از سلول­ها در بخش کناری مریستم انتهایی ساقه (حلقه بنیادی) آغاز می­گردد. تعداد لایه­های سلول و موقعیت سلول­های آغاز کننده تقسیمات در گیاهان مختلف متفاوت است. در اکثر گیاهان دولپه­ای اولین تقسیمات پری­کلین در سلول­های یک یا دولایه زیر لایه سطحی رخ می­دهد (Buvat, 1989).

بحث و نتیجه­گیری……………………………………………………………………………….97

5- 1- بررسی مورفولوژیک………………………………………………………………………..97

5- 2- مطالعات میکروسکوپی……………………………………………………………………98

5- 2- 1- جوانه انتهایی و بنیان گذاری برگ……………………………………………………..98

5- 2- 2- ساختار و تغییرات تدریجی ساقه……………………………………………………..100

5- 2- 3- تغییرات تدریجی برگ……………………………………………………………………101

5- 2- 4- کرک­های اپیدرمی…………………………………………………………………………104

5- 2- 4- 1- تنوع و پراکندگی………………………………………………………………………104

5- 2- 4- 2- تمایز یابی کرک­های غدهای…………………………………………………………..108

5- 2- 4- 3- رابطه بین نمو انواع کرک و تکوین برگ و ساقه ………………………………….110

فهرست منابع……………………………………………………………………………………….113

 

Abstract

 This research has focused on anatomy and development of Thymus daenensis leaf, with emphasis on secretory structures, and also on its vegetative bud and stem. Leaves collected at four ontogenic stages, from the buds to the mature state, and three internodes were studied under the light and scanning electron microscopes. The apical meristem had a one layer tunica, under which the leaves initiated. Increase in cuticle thickness, enlargement of the intercellular spaces in the mesophyll and extensive fiber differentiation were the most important events during leaf development. Dermal system differentiated first, and variable trichome types were observed. The stem showed a semi-herbaceous structure, with few trichomes. The secondary vascular tissues were separated by fibers and formed a compact ring. Protective and a variety of secretory trichomes were observed on the leaf surface. The peltate type had a basal cell, a short stalk and a head composed of eight secretory cells. All the three capitate types were short-stalked, consisting of a basal cell, a stalk cell and a head cell. They differed in the morphology of the head cell. Digitiform trichome had also three cells, with a finger-like head. Differentation of the peltate and capitate trichome types was surveyed in eleven and six stages, respectively. In both types, a protodermal cell grows perpendicular to the surface, and divides two times periclinally. In the peltate type, successive anticlinal mitoses of the upper cell form the secretory head. Ontogenic stages of all the secretory trichomes can be summarized in three functional stages: pre-, during and post- secretion. Other trichome types were also identified in developing Thymus daenensis leaves. Further histochemical studies are needed to elucidate their protective or secretory function. Buds and young expanding leaves had the highest density of all trichome types. Trichome density decreased along with the leaf development, and majority of the trichomes in the mature leaf were in post-secretion stage. The shoot tip and young expanding Thymus daenensis leaves are therefore recommended for the best medicinal use.

 



بلافاصله بعد از پرداخت به ایمیلی که در مرحله بعد وارد میکنید ارسال میشود.


فایل pdf غیر قابل ویرایش

قیمت25000تومان

خرید فایل word

قیمت35000تومان