فهرست مطالب
فصل اول :کلیات تحقیق

حرکت های سیاسی، اجتماعی رخ داده از اواخر قاجار مانند انقلاب مشروطیت، انقراض سلسلۀ قاجاریه و روی کار آمدن رضاشاه و بعد از آن محمدرضا پهلوی، همچنین در صحنۀ جهانی انقلاب صنعتی و به دنبال آن انقلاب تکنولوژیکی قرن بیستم و نیز بروز دو جنگ جهانی؛ شکلی جدید، سریع و دگرگون شده را به وجود آورد که حرکت اجتماعی ـ فرهنگی ایران ناگزیر از پذیرفتن آن بود.
با ظهور انقلاب صنعتی در غرب و نفوذ ریشه هایی از فرهنگ مغرب زمین، جامعۀ سنتی ایران نیز به نوعی این رویداد جهانی و تحولات فکری جانبی آن را تجربه نمود و با سرعت و جهشی سطحی تر از آنچه در غرب در حال روی دادن بود، به تدریج به سوی جهان نوین گام برداشت. در دورۀ پهلوی به ویژه با روی کار آمدن پهلوی دوم، روند تغییر و تحولات اقتصادی و اجتماعی کشور که از شروع حاکمیت پهلوی اول آغاز شده بود، سرعت بیشتری یافت و شهرهای کشور به عنوان پایگاه های گسترش مدرنیزاسیون تحولات زیادی یافتند. شیراز نیز به عنوان یکی از شهرهای بزرگ آن زمان، دگرگونی های زیادی پذیرفت. در بین کاربری ها و عملکردهای موجود شهر، خانه جایگاه خاصی داشته است که در این دوران متأثر از جو موجود دستخوش تغیراتی در شیوۀ ساخت گردید. با ورود مدرنیسم به ایران در دوران پهلوی، نمود خود را در دگرگونی¬های کالبدی فضایی ـ به عنوان نمادی از تجدد و تجددگرایی سطحی و دستوری ـ با گذار از معماری درونگرا به معماری برون گرا نمایان ساخت.
مهمترین و قدیمی ترین ویژگی معماری گذشتۀ ایران که آن را از دیگر سبک ها به ویژه سبک های معماری غربی متمایز می سازد درونگرایی است. ویژگی ای که با توجه به وضع اقلیمی بسیاری از مناطق ایران، همچنین رعایت اصل محرمیت به وجود آمده است. به این معنا که فضاهای داخل ارتباط بصری مستقیم با فضای شهری بیرون خود ندارند و فضاهای مختلف آن را عنصری مانند حیاط و یا صفه های سرپوشیده سازماندهی کرده است به نحوی که روزن ها و بازشوها به طرف این عناصر بازشوند(معماریان، 1375: 12).
شکل گیری و حضور قاطعانۀ ویژگی درونگرایی معماری ایران تا اواخر قاجار ادامه داشت؛ اما اولین بناهای دولتی و حکومتی در دورۀ قاجار و نیز تحولات عقیدتی و اجتماعی در آغاز دورۀ پهلوی اول، مهمترین خصلت معماری گذشتۀ ایران را تغییر داد. بناها در همۀ حوزه ها و دسته بندی های ساختمانی از درون به بیرون چرخش داده شدند. این گردش به طور بنیادین بر دیگر عناصر معماری ایران از جمله تزیینات و مباحث خرد و کلان در حوزۀ معماری و شهرسازی نظیر خیابان ها، کوچه ها، پنجره ها و نماها و به عبارتی فضاهای تازه و نوین تأثیر گذاشت. بنابراین پدیدۀ برونگرایی نخست در اندیشه ها شکل گرفت و متعاقب آن و بنا به نیازهای خواسته یا ناخواسته و در نهایت با پذیرش آن به معماری مسکونی و خانه های نوین شهری سرایت نمود.
از زمانی که فرهنگ غرب وارد معماری درونگرای ایرانی شد، معماری مدرن ایرانی شکل گرفت. معماری ایرانی سراسر تزیینات بود و امری فرهنگی محسوب می شد اما با ورود مدرنیته و اجرای برخی از اصول معماری مدرن از جمله ساده گرایی و حذف تزیینات، نماهای خانه های این دوره به سمت مکعب هایی ساده و فاقد تزیین گرایش یافت. این تغییرات ابتدا در تهران شروع شد و سپس به سایر نقاط ایران از جمله شیراز راه یافت.
تحولات معماری دورۀ پهلوی دوم در شیراز ریشه در عوامل گوناگون سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی دارد. از میان عوامل خارجی شرایط خاص جهانی همچون رواج مدرنیته در غرب و نیز جنگ جهانی دوم، وضعیت شهرسازی و معماری را در این دوران از حیطۀ سنتی صرف خود خارج ساخت و معماری ناگزیر به انتخاب شیوه های معماری گشت که بازتابی از حرکت ها و بینش های زمانه و نیز حرکت وقت بود. این شیوه همانا چرخش از معماری درونگرا به برونگرا بود. این تغییر نمود خود را هم در سازماندهی فضایی و هم نما و تزیینات نشان داد. معماری در حقیقت به یک جهش ناگهانی انجامید و قبل از آنکه بتواند به یک معماری با هویت ایرانی دست یابد و حرکت تاریخی خود را با شناخت تازه ادامه دهد به جریانی افتاد و به صحنه ای کشیده شد که تحت تأثیر عوامل زیادی همچون تکنولوژی ساخت، مصالح، فنون ساختمانی و نیز الگوهای جدید زندگی، نوع ارتباطات و تجارت جدید جهانی و معیارها و ارزش های فرهنگی جدید که همگی حاصل یک جهان مدرن قرن بیستمی و در حقیقت معماری مدرن جهانی بود قرار گرفت. از میان عوامل اجتماعی داخلی نیز ظهور طبقه متوسط جدید که خود محصول نوگرایی در ایران بود، خواهان سبک زندگی جدید و خانه های جدید شکل گرفته در این دوران با الگوی برون گرا بودند.
این پژوهش می کوشد تا با شناخت گونه های مختلف معماری مسکونی ساخته شده در دورۀ پهلوی دوم در شیراز، دلایل شکل گیری و عوامل تأثیرگذار بر شکل گیری این شیوه ـ شیوه ی برونگرا ـ را مورد مداقه قرار دهد.

1ـ1. طرح تحقیق……………………………………………………………….. 2
1ـ1ـ1. مقدمه و طرح مسأله………………………………………………….. 2
1ـ1ـ2. سئوالات تحقیق………………………………………………………… 4
1ـ1ـ3. فرضیه تحقیق…………………………………………………………… 4
1ـ1ـ4. هدف تحقیق…………………………………………………………….. 4
1ـ1ـ5. ضرورت تحقیق…………………………………………………………… 5
1ـ1ـ6. نوع و روش انجام تحقیق……………………………………………….. 5
1ـ1ـ6ـ1. روش و ابزار گردآوری اطلاعات………………………………………. 6
1ـ1ـ6ـ2. جامعۀ آماری………………………………………………………….. 6
1ـ1ـ6ـ3. تعداد نمونه…………………………………………………………… 7
1ـ1ـ6ـ4. روش نمونه گیری…………………………………………………….. 7
1ـ1ـ6ـ5. روش تجزیه و تحلیل اطلاعات……………………………………….. 8
1ـ1ـ7. طرح کلی نگارش………………………………………………………. 8
1ـ2. پیشینۀ تحقیق………………………………………………………….. 10
1ـ3. روش شناسی…………………………………………………………… 15

برای دانلود رایگان قسمت های بیشتراز فایل به انتهای مطلب مراجعه کنید

فصل دوم :ورود مدرنیسم به ایران

مقدمه
ورود مدرنیته به مثابۀ یک روش فکری و زندگی جدید سبب به وجود آمدن تحولاتی در فرهنگ و نحوۀ زیست ایرانیان شد. آشنایی ایرانیان با مفاهیم و دستاوردهای مدرنیسم از دورۀ قاجار آغاز شد. تأثیرات مدرنیسم در معماری این دوره اغلب به صورت سطحی بود. با آغاز حکومت پهلوی اول، مدرنیسم به صورت گسترده در اقصی نقاط مملکت آغاز شد. نوگرایی در زمینۀ معماری با ایجاد بناهای دولتی و تأسیسات شهری و بین شهری آغاز می گردد تا به خانه سازی می رسد. تأثیرات مدرنیسم در معماری جهان و ایران بر قسمت های مختلف ساختمان، از پلان گرفته تا نما پدیدار گشت. در دورۀ پهلوی دوم، مدرنیسم شکل گرفته در دورۀ قبل نهادینه گردیده و با تأسیس دانشکدۀ هنرهای زیبا و آموزش معماری مدرن به صورت آکادمیک و رسمی، مدرنیسم جنبۀ کلی و فراگیر می یابد.

2ـ1.تعریف مدرنیته
پیتر آزبورن در بیان تعریف مدرن معتقد است که: مدرنیته عبارت است از نوعی حالت یا کیفیت و ویژگی مدرن، نوعی تجربۀ مدرن یا دورۀ مدرن. ایدۀ مدرن بیانگر تازگی، بداعت و نو بودن زمان حال به عنوان گسست یا انقطاع از گذشته و ورود به آیندۀ سریعا در حال ظهور و در عین حال نامطمئن و ناپایدار است. مدرنیته در معنای کلی و گستردۀ آن با فکر یا ایدۀ نوآوری، ابداع، ابتکار، تازگی، خلاقیت، پیشگامی، پیشرفت، ترقی، توسعه،رشد، تکامل، سلیقه و مد همراه و هم آواست. از این نگاه در نقطۀ مقابل گذشته گرایی، کهنه پرستی، رکود، عقب افتادگی، قدیمی بودن، عدم توسعه، بی ذوقی، بی سلیقگی و سنت قرار دارد(نوذری، 1380: 65). مدرنیته به عنوان یک مفهوم جامعه شناختی بدواً با مفاهیمی چون صنعتی شدن، دنیاگرایی یا غیر دینی شدن(secularization)، بوروکراسی(دیوان سالاری) و مفهوم شهر و شهرنشینی همراه است(همان: 66). از نظر گیدنز “مدرنیته به شیوه های زندگی اجتماعی و تشکیلات و سازمان های اجتماعی اشاره دارد که از حوالی قرن هفدهم به این طرف در اروپا ظاهر شدند و به تدریج دامنۀ تأثیرات و نفوذ آنها کم و بیش در سایر نقاط جهان نیز بسط و گسترش یافت”(گیدنز، 1380: 137).
2ـ1ـ1. تاریخچۀ مفهوم مدرن و مدرنیته
آزبورن در خصوص تاریخ پیدایش،تکوین و تکامل مفهوم مدرن و مدرنیته به عنوان یک ایده یا نظریه از زمان ظهور آن در بستر فرهنگ غرب چند مرحله را در نظر می گیرد:
1ـ قبل از هر چیز در ابتدا واژۀ لاتین modernus (مشتق از واژۀmodo به معنای اخیراً) به منظور جایگزینی برای تقابل ویژگی “کهن و نو” یا “قدیم و جدید” با مفهومی از “حال” به عنوان گسستی غیرقابل برگشت با “گذشته” به کار می رفت. لغت modernusمربوط به آثار هنرمندانی می شد که به شکلی نو و بدون توجه به سابقۀ هنری با خلاقیت های تازه، آثار جدیدی خلق می کردند(آزبورن، 1380: 67).
2ـ نخستین جابه جایی و تغییر معنایی عمده با توسعه و تکامل آگاهی از عصری جدید در اروپا در خلال قرن پانزدهم صورت گرفت. این جابجایی در بدو امر اساساً در قالب تعابیر و اصطلاحاتی چون “رنسانس” و “رفورماسیون” صورت گرفت. واژه هایی که بیانگر آستانه یا طلیعۀ دورانی جدید بودند. مرحلۀ بعدی این جابجایی با تعیین عصر یا دورۀ پیشین تحت عنوان “قرون وسطی” که اینک بطور قطع دوران آن سپری شده بود صورت پذیرفت.
3ـ این مرحله از قرن شانزدهم شروع شد و تا پایان قرن هفدهم ادامه یافت و تعابیر و اصطلاحات رنسانس و رفورماسیون به صورت شاخصه های توصیف گرِ دوره های تاریخی ای درآمدند که اینک مراحل تکامل خود را گذرانده بودند. این امر شرایط و زمینه ها را برای ظهور و پیدایی واژه ای جدید دال بر دوره ای جدید فراهم ساخت؛ دوره ای که به طور کلی پی آیند قرون وسطی محسوب می شد. در این مقطع بود که تضمن مفهوم نوآوری، ابداع، ابتکار نهفته در واژۀ modernus به معنای امروزین، مجدداً احیا گردید. رنسانس سعی نموده بود تا اقتدار و عظمت باستانیان را به جای اقتدار کلیسا و قرون وسطی جایگزین سازد(همان: 68).
4ـ در عصر روشنگری و نتایج و عواقب پی آیندِ آن بود که مفهوم تازگی و نو بودن کیفی دربارۀ زمان ها، دوران ها و بهتر بودن آنها نسبت به آنچه در گذشته ها وجود داشت، تثبیت و محکم گردید.
جریان مدرنیته در اواخر قرن هجدهم در بستر شتابدار تجربۀ تاریخی ای که با انقلاب صنعتی و انقلاب فرانسه تسریع شده بود در روند تحول خود سبب به اوج رسیدن برخی از مفاهیم نظیر “انقلاب”، “پیشرفت”، “توسعه”، “تکامل”، “رشد” و … گردید. بدین ترتیب مفهوم “مدرن” عمدتاً در مقابل مفهوم “سنت” قرار دارد(همان: 69).
بانی مسعود معتقد است مدرنیسم یا نوگرایی ریشه در تاریخ اروپا و آمریکای شمالی دارد. از قرن هفدهم میلادی مباحث مربوط به توسعه در میان فیلسوفان امور اجتماعی، اقتصاددان ها و جامعه شناسان اروپا به طور جدی مطرح شد. از دیدگاه اقتصاددان ها، انباشت سرمایه به مثابه پایۀ توسعۀ اقتصادی که به توسعۀ اجتماعی می انجامد، تلقی شد. برای رسیدن به این هدف ـ انباشت سرمایه ـ اصل “خردگرایی” مورد توجه قرار گرفت(بانی مسعود، 1388: 178).
به عبارت دیگر و از نگاه مولانا، نوگرایی در مفهوم عام خود به معنی نوعی خردگرایی غربی بود که ایجاد سازمان های جدید اجتماعی برای جایگزینی سازمان های سنتی، صنعتی کردن اقتصاد، سکولاریسم و ایجاد “دولت ـ ملت” از الزامات آن به شمار می آمد. در این بینش، شرایط مادی نه معنوی به رفتار و نحوۀ تفکر افراد در جامعه شکل می داد. در نهایت این نگرش، پیشرفت اجتماعی را صرفاً به رشد کمی تولید و فناوری محدود می کرد(مولانا، 1371: 29ـ36).

2ـ2ـ2. شاخصه های مدرنیسم
جهانبگلو معتقد است که از نظر تاریخی، دوران مدرن با دورۀ رنسانس آغاز شده و با عصر روشنگری و انقلاب فرانسه و ایده‌آلیسم آلمانی به عنوان گفتار کلیدی غرب تحکیم می‌شود. از ویژگی‌های این دوران می‌توان به این موارد اشاره نمود:
ـ در این دوره فردیت اعتلا یافته و سنت نقد می‌شود.
ـ در این دوره فردِ خودمختار با ظهور یا ظهور به شکل سوژۀ دکارتی خود را ارباب و مالک طبیعت اعلام می‌کند و به مفهوم پیشرفت و بینش فعلی از تاریخ ارزش و بها می‌دهد.

مجلس سنا، تهران، محسن فروغی و حیدر قلی خان غیاثی.

مجلس سنا، تهران، محسن فروغی و حیدر قلی خان غیاثی.

مقدمه ……………………………………………………………………..20
2ـ1.تعریف مدرنیته……………………………………………………….. 20
2ـ1ـ1. تاریخچۀ مفهوم مدرن و مدرنیته…………………………………. 21
2ـ2ـ2. شاخصه های مدرنیسم………………………………………….. 23
2ـ2. رویکرد مدرنیسم به تزیین…………………………………………… 24

2ـ3. معماری مدرن و شاخصه های آن در جهان……………………….. 25
2ـ3ـ1. تأثیرات مدرنیته بر تزیینات معماری………………………………. 28
2ـ3. سرچشمه های ورود مدرنیته به معماری ایران………………….. 31
2ـ3ـ1. دوران قاجار…………………………………………………………. 31
2ـ3ـ2. مدرنیته و دوران پهلوی اول……………………………………….. 38
2ـ3ـ2ـ1. بررسی اوضاع اجتماعی تاثیر گذار بر ساختار معماری پهلوی 38
2ـ3ـ3. مدرنیته و دوران پهلوی دوم……………………………………….. 41
2ـ3ـ3ـ1. بررسی اوضاع اجتماعی تاثیر گذار بر ساختار معماری پهلوی دوم 41
2ـ4. ورود مدرنیسم به معماری………………………………………….. 42
2ـ4ـ1. معماری دورۀ قاجار …………………………………………………42
2ـ4ـ2. معماری دورۀ پهلوی اول………………………………………….. 46
2ـ4ـ3. معماری دورۀ پهلوی دوم………………………………………….. 54

فصل سوم: سیر تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی شیراز و تأثیر آن بر گسترش کالبدی شهر(اواخر قاجار تا انتهای پهلوی دوم)

نوسازی در ایران به دنبال تحولاتی شکل گرفت که از اوایل قرن نوزدهم میلادی جامعۀ ایرانی را تحت تأثیر قرار داد. این عوامل به طور عمده ریشۀ خارجی داشتند اما برخی تحولات داخلی از جمله اعمال حکومت مشروطه تحولات ذهنی و به دنبال آن تحولات عینی را موجب شد. ابزار عینی و ملموس این تحول ایجاد فضاهای فیزیکی لازم برای استقرار ارکان این حکومت بود که در دورۀ قاجار این امر چندان محقق نگردید. در دورۀ پهلوی اول زمینۀ تأمین ابزار حکومت جدید و به تبع آن پیش زمینۀ ایجاد تغییرات در کالبد شهرها فراهم شد. به عبارت دیگر مدرنیزاسیون در این دوره شکل گرفت اما دامنۀ آن بیشتر محدود به ایجاد بناهای دولتی و خواص بود.
در دورۀ پهلوی دوم تحولات ایجاد شده در دورۀ قبل تثبیت گردید و دامنۀ آن به همۀ نقاط کشور رسید. در این دوره می توان از نقطۀ عطف نوعی تحول سخن گفت که در آن تلاش می شد تا جامعۀ سنتی ایران به جامعه ای مدرن با الگوی غربی تبدیل شود. گرایش به نوسازی تحت تأثیر روند رو به رشد صنعتی شدن و مدرنیزاسیون در غرب و توسعۀ ارتباطات فراگیر شد. در این میان ظهور طبقۀ متوسط جدید که از ملزومات عمدۀ نوسازی به حساب می آمد، به عنوان عاملی مهم در فراگیری مدرنیسم در ایران است.
ظهور طبقۀ متوسط جدید در ایران سبب نقل و انتقال ملک در تمامی شهرهای کشور، نوسازی بافت ها و شکل گیری محلات و شهر جدید گردید. این گروه مخاطبان خانه های جدید شکل گرفته با الگوی غربی در شهر جدید بودند.
پرداختن به سیر تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی از اواخر دورۀ قاجار تا پهلوی دوم در شیراز در دستیابی به شناختی بهتر در زمینۀ چگونگی ورود نوگرایی به شهر و تأثیرات آن بر روند توسعه و گسترش شهر راهگشاست. از میان این عوامل نقش طبقۀ متوسط جدید شکل گرفته در تحولات جدید شهری چشمگیرتر است.
لذا پس از آشنایی با تحولات روی داده در این دوران، با مفهوم طبقۀ متوسط جدید، نحوۀ شکل گیری و افزایش شمار آن در دورۀ پهلوی دوم پرداخته می شود.

3ـ1. تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی تأثیرگذار بر گسترش کالبدی شهر
3ـ1ـ1. بستر فرهنگی شیراز در عصر قاجار
شیراز در دوران قاجار موقعیت حکومتی و اداری خود را از دست داد اما به دلیل داشتن موقعیت تجاری خوب و قرارگیری در سر راه بندرهای خلیج فارس، همچنان به عنوان یک قطب تجاری به فعالیت خود ادامه داد و وجوه شاخص از دست رفتۀ خود را در تجارت جبران کرد. شکل گیری کاروانسراهای متعدد مانند کاروانسراهای مشیر، گلشن، گمرک، روغنی و معرکه خانه در گسترۀ بافت تاریخی شیراز نشان می دهد که مؤثرترین عامل در تحولات کالبدی شهر، فعالیت تجاری بوده است و می توان عملکرد اصلی شهر را در این دوران عملکرد تجاری ـ خدماتی دانست(اردشیری و معماریان، 1389: 142).
در عین حال شیراز در این دوران پایتخت کل ممالک فارس به حساب می آمد و مرکز منطقۀ وسیعی بود که از حدود بندرعباس تا بوشهر و کهگیلویه و بهبهان را در برمی گرفت و به عنوان یک مرکز تجاری ترانزیت بین بندربوشهر و نقاط مرکزی ایران نقش ایفا می کرد(مشاور شهر و خانه، 1389: 11و13).
از میان رویدادهای گوناگونی که در دوره ی حکومت قاجار بر فارس گذشته است، یکی سلطۀ بریتانیا بر خلیج فارس است که خود تأثیر زیادی بر فارس گذاشت و دیگری گشایش کانال سوئز که باعث سرازیر شدن کالا به بندرهای فارس شد(Iranica ، خرداد 1393).
کرامت الله افسر در کتاب تاریخ بافت قدیمی شیراز بیان می کند که در دورۀ قاجار در داخل شهر هیچ نوع خیابانی به معنای امروز وجود نداشت. معابر عمومی و راه های سرتاسری شهر عبارت بود از کوچه های طولانی پرپیچ و خم و بازارهای سرپوشیده. عرض این معابر در بعضی جاها به اندازه ای کم بوده که هنگام ازدحام، عبور از آن مشکل می نمود و مهمترین آنها عبارت بودند از:
1ـ راهی که از دروازه اصفهان وارد بازار نو و از آنجا داخل بازار وکیل شده از در جنوبی بازار خارج و از آنجا وارد اردو بازار می شد. در ابتدای اردو بازار راه دو شاخه می شد. شعبه ای بطرف راست پیچیده وارد بازار مرغ می شد و از بازار مرغ در جهت جنوب امتداد یافته از سر چهارراه و بازار سردزک عبور کرده با عبور از کوچه ها و بازارچه ها به سمت غرب متمایل می شد با گذشتن از کوچۀ سنگ سیاه و در سید حاجی غریب بوسیلۀ دروازه کازرون از شهر خارج می شد. این راه یکی از معابر اصلی و سرتاسری شهر بود که دو دروازۀ شمالی و جنوبی غربی را به هم متصل می کرد. شعبۀ دیگر این راه از ابتدای اردو بازار به سمت چپ پیچیده با طی تمام اردو بازار در مدخل بازار حاجی راه دو شاخه می شد. یک شاخه با گذر از بازار کل حصیربافان و یا بازار کفش دوزان که به موازات هم بود داخل گود عربان و محله قوام می شد و در مسیر فعلی خیابان لطفعلی خان زند بوسیله ی کل شیخ ابوذرعه از شهر خارج می شد. شاخۀ دیگر تمام طول بازار حاجی را طی کرده و از جلو مسجد جمعه گذشته وارد محلۀ لب آب می شد و با عبور از چند کوچه و گذشتن از بازار منصوریه و بازار دروازه شاهداعی به آن دروازه می رسید.
2ـ راه سرتاسری دیگر برخلاف راه اول که جهتی شمالی و جنوبی داشت دارای جهتی غربی و شرقی بود. این راه از کل مشیری یعنی دروازه بیضای سابق شروع شده پس از عبور از بازار میدان شاه وارد محلۀ کلیمی ها شده تمام آن محله را به سوی شرق طی کرده وارد بازار مرغ می شد و به راه سرتاسری اول می پیوست. سپس از کوچۀ مقابل که به کوچۀ نقیب یا کوچۀ حمام میرزا هادی شهرت داشت عبور کرده پس از قطع کردن بازار حاجی و عبور از گودعربان و محلۀ قوام به کل شیخ ابوذرعه (دروازه دولت قدیم) می رسید.
3ـ راه دیگری که از دروازه سعدی شروع شده پس از عبور از بازارچۀ فیل چند شعبه شده، یکی مستقیماً به گودعربان و دیگری که در سمت غرب شعبۀ اولی قرار داشت به بازار کفش دوزها و از آنجا به بازار حاجی و بدین طریق به دو راه سرتاسری اول می پیوست.
4ـ راهی نیز از دروازه قصابخانه در جنوب شرقی شهر وارد بازارچۀ بلندی می شد که تا درب جنوبی آستانۀ سید علاءالدین حسین ادامه داشت. این راه نیز در اینجا چند رشته شده یکی از آنها از طریق کوچه های لب آب به محله ی سردزک می رفت و راه دیگری از طریق صحن آستانه به محلات اسحاق بیگ و گودعربان می رسید.
5 ـ یکی دیگر از راه های دخول به شهر دروازۀ باغشاه بود که در جلو در میدان مشق دو شعبه شده شعبه ای از جبهۀ غربی و شمالی ارگ گذشته وارد میدان توپخانه می شد و از میدان توپخانه از طریق بازار وکیل و یا میدان مال فروش ها در جنوب آب انبار وکیل به داخل شهر راه می یافت. شعبۀ دیگر از پشت میدان طویله و کوچه های بسیاری، محلات را به یکدیگر پیوند می داد

راه زند به طرف حوض فلکه (فلکه ستاد امروزی)، 1304 خورشیدی

راه زند به طرف حوض فلکه (فلکه ستاد امروزی)، 1304 خورشیدی

مقدمه …………………………………………………………………………..65
3ـ1. تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی تأثیرگذار بر گسترش کالبدی شهر……………………………………………………………………………… 66
3ـ1ـ1. بستر فرهنگی شیراز در عصر قاجار………………………………….. 66
3ـ1ـ2. بستر فرهنگی شیراز در عصر پهلوی اول…………………………….. 70
3ـ1ـ2ـ1. نخستین دورۀ توسعۀ شهری شیراز………………………………… 71
3ـ1ـ3. بستر فرهنگی شیراز در دوران پهلوی دوم……………………………. 75
3ـ1ـ3ـ1. دومین دورۀ توسعۀ شهری شیراز…………………………………… 77
3ـ1ـ3ـ2. سومین دورۀ توسعۀ شهری شیراز …………………………………..80
3ـ2. معماری مسکونی شیراز ………………………………………………….82
3ـ2ـ1. دورۀ پهلوی اول………………………………………………………….. 82

3ـ2ـ2. دورۀ پهلوی دوم………………………………………………………….. 87
3ـ3. مسکن و طبقه متوسط، مفهوم طبقه متوسط جدید و مؤلفه های مرتبط با آن 92
3ـ3ـ1. تعریف طبقه متوسط ………………………………………………………92
3ـ3ـ4. افزایش شمار طبقۀ متوسط جدید در دورۀ پهلوی دوم……………….. 95

فصل چهارم: خانۀ ایرانی

خانه مبدأ و مقصد زندگی روزمرۀ انسان است. انسان ها برای کار و فعالیت اجتماعی از آن خارج می شوند و پس از انجام کار و کسب تجربه به خانه بازمی گردند. خانه برای انسان از چنان اهمیتی برخوردار است که می توان آن را مرکز دنیای فرد نامید(نوربرگ شولتز، 1381: 54). خانه برای انسان ها همواره معنا و تأثیری فراتر از سرپناه داشته و با خود بینش، فرهنگ و شیوۀ خاص نگاه او به زندگی را مشخص ساخته و به نمایش درآورده است. از این رو شناخت اجزای خانۀ ایرانی و شاخصه های حاکم بر آن و نیز تزیینات به کار رفته در این خانه ها در فهم این محیط انسانی یاری رسان است. همچنین می تواند به عنوان مبنایی در جهت بررسی تغییرات و تحولات رخ داده در خانه های مدرن در نظر گرفته شود.

4ـ1. تعاریف خانه و مسکن و مفاهیم خانۀ ایرانی
4ـ1ـ1. تعریف خانه
در لغت نامۀ دهخدا، خانه”آنجایی است که آدمی در آن سکنی می گزیند”(دهخدا، 1334: 192).
خانه در زبان لاتین از واژۀ HOME گرفته شده و به معنای خانه، محل سکونت، خلوت، پناهندگی و استراحت است و در این راستا لوکوربوزیه خانه را چنین تعریف کرده است: خانه پوششی است که در تطابق با برخی شرایط، رابطۀ صحیحی را بین محیط خارج و پدیده های زیستی انسان برقرار می کند(لوکوربوزیه، 1354: 45).
در نوشته های گاستون بشلارد که یکی از نظریه پردازان علم جدید اروپاست مفهوم خانه چنین بیان شده است: خانه زادگاهی است که سلسله مراتب کارکردهای مختلف سکونت کردن یا زندگی کردن در یک خانه را برای همیشه در لوح وجود ما حک می کند و یا در جایی دیگر می گوید: هر فضایی که بتوان در آن به واقع مسکن گزید، مفهوم خانه را از آن خود می کند. خانه تنها پناه دهندۀ روزها و شب های حاضر ما نیست؛ در حفاظ آن صندوقچۀ گذشته خود را نیز از خیال خاطرمان بارها باز و بسته می کنیم(هاشمی، 1375: 11 ـ 14).
استاد محمدکریم پیرنیا معتقد است که خانه جایی است که ساکنان آن احساس ناراحتی نکنند و اندرون خانه می بایست تنوع زیادی داشته باشد تا خستگی احساس نشود(پیرنیا، 1386: 154).
از میان فضاهایی که انسان در آن حضور می یابد، خانه فضایی است که آدمی به طور روزمره از آن تأثیر می گیرد و بر آن تأثیر می گذارد و انسان احساس تعلق به فضا دارد و مجموع حواس پنج گانه در آن درگیر است. اولین رابطه های بی واسطه در آن صورت می گیرد. به دور از تعرض دیگران خلوت، همسر، فرزندان و خانواده در آن احساس می شود(حائری، 1389: برگرفته از aftabir.com).
از نظر هایدگر، خانه جایی است که انسان در آن سکنی می گزیند و به آن احساس تعلق می کند. از نظر او سقف و دیواری که ما را از شرایط محیطی جدا می کند فقط یک سرپناه است. برای سکونت باید با محیط ارتباط معناداری داشته باشد. این ارتباط ناشی از تلاش برای هویت یافتن، یعنی به مکان احساس تعلق داشتن است(شار، 1389: 31).
4ـ1ـ2. تعریف مسکن
مسکن در لغت فارسی به معنی محل سکونت و آرامش است(معین، 1362: 4114). جایی است که در مقابل فضاهای متنوع و پر سروصدا قرار دارد. محلی است که مردم پس از تلاش روزانه دور از هیاهوی ناشی از کار و فعالیت برای استراحت و زیست سالم به آنجا پناه می آورند(همان، 4390). مسکن به عنوان کوچکترین عنصر سکونتگاه ها زاییدۀ مهمترین نیاز انسان ها و به وجودآورندۀ یکی از پدیده های جغرافیایی هر منطقه به شمار می رود. در شکل گیری انواع مسکن درکنار عوامل نژادی، تاریخی، روانی، عوامل جغرافیایی نیز که از منطقه ای به منطقۀ دیگر متفاوت است نقش عمده ای دارد(ترلوی، 1374: 56).
4ـ1ـ3. مفهوم خانه در معماری ایرانی
خانه که با مفاهیمی چون امنیت، محصوریت، آرامش، خلوت، انس والفت، تعلق خاطر و از این قبیل رابطه دارد متنی عجیب و چند بعدی است.
خانه نوعی نیاز زیستی است که فرهنگ خانه برای پاسخگویی به این نیاز شکل گرفته است و در کلیتِ نظام اجتماعی و فرهنگ انسانی ادغام و سازگار شده است. فرهنگ خانه از منظر انسان شناختی، مجموعۀ ارزش¬ها و معانی¬ای است که چیستی و چگونگی مفهوم خانه در یک گروه یا قوم و ملت را تعریف و تعیین می کند(فاضلی، 1386: 31).
خانۀ ایرانی مفهومی فراتر از سکونت دارد؛ مکانی است که “زندگی” به معنای واقعی کلمه در آن جریان دارد. امکان دستیابی به حریم خصوصی در آن فراهم است. حریم، جایی است که انسان می تواند آرامش داشته باشد و آن گونه¬ای که خود و فردیت او ایجاب می کند زندگی و رفتار کند. این خانه حریمی را فراهم می آورد که ما را از دیگری جدا می کند و در عین حال زندگی و همزیستی ما با دیگران را ممکن می کند.
در فرهنگ ایرانی خانه محلی برای تجلی بخشیدن به ارزش های سنتی دینی و حفظ خانواده است. از این رو مفاهیم خانه و خانواده آهنگ زبان شناسانۀ مشترک و معانی نزدیک به هم دارند. در فرهنگ سنتی ایرانی خانه باید اندرونی و بیرونی داشته باشد تا بیگانه چشمش به ناموس خانه نیفتد اما در این فرهنگ مرزی میان محرمان ساکن خانه وجود ندارد(همان، 35 و 36).
وجه فرهنگی بارز دیگر خانۀ ایرانی، جنبۀ زیبایی شناسانۀ خانه است. هر خانۀ ایرانی موزه-ای از نمادها و نشانه¬های تاریخی و فرهنگی است که نه تنها میراث تبار و خاندانِ مشخص، بلکه میراث قوم و ملتِ مشخص است. خانه محل نگهداری حافظۀ خانوادگی، قومی، ملی و انسانی است. اشیای درون این خانه از فرش ها، گلیم ها، ظروف، گچ بری ها، درها، منبت کاری ها، پنجره ها و اشکال هندسی شکل خانه، همگی هستی ما را حمل می کنند و به وجود و هویت ما عینیت می بخشند؛ برای همین خانه پاسدار هویت فرهنگی، اجتماعی و طبقاتی ماست(همان، 37).
خانه های ایرانی به گونه ای طراحی می شدند که نهایت خلوت و آرامش را برای ساکنین خود فراهم آورند. فضای حیاط با مرکزیت حوض آب به گونه ای است که ساختمان های اطراف را در آغوش گرفته است. تزیینات دیوارها و ستون ها و ایوان ها در کنار باغچه های پر از گل، آرامش را برای افراد فراهم می کند. سکوت، آرامش و فضای وسیع خانه های سنتی این امکان را برای ساکنین خود فراهم می آورد که بتوانند به خلوت برسند؛ خود را از دغدغه ها و هیاهوی تمام ناشدنی بیرون از خانه جدا کنند و با خلوت خود به آرامشی عمیق برسند(حسین یزدی،1393: Anthropology.ir). تنوع فضایی موجود در خانه¬های ایرانی امکان دسترسی به این مفهوم را به خوبی فراهم می آورد. حضور طبیعت و وجود فضاهایی مانند “گوشوار” و “گوشه” تحقق خلوت را امکان پذیر می سازد.

تنوع فضایی در خانه های سنتی شیراز

تنوع فضایی در خانه های سنتی شیراز

مقدمه………………………………………………………………………………. 98
4ـ1. تعاریف خانه و مسکن و مفاهیم خانۀ ایرانی…………………………….. 98
4ـ1ـ1. تعریف خانه…………………………………………………………………. 98
4ـ1ـ3. مفهوم خانه در معماری ایرانی………………………………………….. 100
4ـ2. اصول معماری مسکونی ایرانی……………………………………………. 101
4ـ2ـ1. مردمواری…………………………………………………………………..: 101
4ـ2ـ2. پرهیز از بیهودگی:………………………………………………………… 102
4ـ2ـ3. نیارش:……………………………………………………………………… 102
4ـ2ـ4. خودبسندگی: ………………………………………………………………102
4ـ2ـ5. درونگرایی: ………………………………………………………………….103
4ـ3. شاخصه های کالبدی خانه ایرانی………………………………………… 104
4ـ3ـ1. تکثر و تنوع فضایی:……………………………………………………….. 104
4ـ3ـ2. تدریج گذر از یک فضا به فضای دیگر(اصل سلسله مراتب فضایی):…. 104
4ـ3ـ3. انعطاف پذیری:…………………………………………………………….. 104
4ـ3ـ4. هندسه و تناسبات:………………………………………………………. 104
4ـ3ـ5. مرکزیت:……………………………………………………………………. 105
4ـ3ـ6. گونه گونی فضا از نظر درجۀ پوشیدگی:………………………………… 106
4ـ4. معرفی تصویری اجزای خانۀ سنتی ایرانی ……………………………….106
4ـ5. نحوۀ قرارگیری اجزای خانۀ سنتی ایرانی …………………………………127
4ـ5ـ1. سردر ورودی………………………………………………………………. 127
4ـ5ـ2. هشتی……………………………………………………………………… 128
4ـ5ـ3. راهرو ـ دالان……………………………………………………………….. 128
4ـ5ـ4. حیاط(میانسرا)……………………………………………………………… 128
4ـ5ـ5. جبهۀ شمالی………………………………………………………………. 129
4ـ5ـ6. جبهۀ غربی…………………………………………………………………. 129
4ـ5ـ7. جبهۀ شرق………………………………………………………………… 130
4ـ5ـ8. جبهۀ جنوبی……………………………………………………………….. 130
4ـ6. معرفی خانه های سنتی شیراز تا اواخر قاجار……………………………. 130
4ـ6ـ1. ویژگی های خاص معماری خانه های سنتی شیراز …………………..131
4ـ6ـ2. بررسی تصویری شاخصه های کالبدی خانه های سنتی شیراز تا اواخر قاجار………………………………………………………………………………….. 132
4ـ6ـ2ـ1. خانه های سنتی و طبیعت………………………………………………. 132
4ـ6ـ2ـ2. تنوع فضایی در خانه های شیراز………………………………………… 133
4ـ6ـ2ـ3. انعطاف پذیری خانه های شیراز…………………………………………. 134
4ـ6ـ2ـ4. سلسله مراتب فضایی در خانه های شیراز……………………………. 135
4ـ6ـ2ـ5. محل قرارگیری حیاط در خانۀ ایرانی……………………………………. 136
4ـ7. تزیینات ورودی خانه های سنتی دورۀ قاجار ………………………………..136
4ـ7ـ1. ورودی به سبک سنتی…………………………………………………….. 137
4ـ7ـ2. ورودی به سبک تلفیقی ……………………………………………………..140
4ـ8. تحول خانه های مسکونی …………………………………………………….142
4ـ8ـ1. برونگرایی ………………………………………………………………………142
4ـ9. خانه های جدید شیراز در دورۀ پهلوی دوم………………………………….. 145
4ـ9ـ1. معرفی اجزای خانه های مدرن شیراز……………………………………… 146
4ـ9ـ1ـ1. ورودی(درآیگاه) یا درون شو………………………………………………. 146
4ـ9ـ1ـ2. رختکن……………………………………………………………………….. 149
4ـ9ـ1ـ3. راهرو………………………………………………………………………… 150
4ـ9ـ1ـ4. سرسرا (فرانسوی:HALL) ا………………………………………………..150
4ـ9ـ1ـ5. اتاق………………………………………………………………………….. 151
4ـ9ـ1ـ5ـ1. اتاق پذیرایی ………………………………………………………………151
4ـ9ـ1ـ5ـ2. اتاق ناهارخوری(غذاخوری) ……………………………………………..152
4ـ9ـ1ـ5ـ3. اتاق خواب……………………………………………………………….. 153
4ـ9ـ1ـ6. ایوانچه (فرانسوی: بالکنBALCON) ا…………………………………….153
4ـ9ـ1ـ7. مهتابی/ بهارخواب(فرانسوی: تراسTERASSE) ا………………………..154
4ـ9ـ1ـ8. حیاط………………………………………………………………………… 155
4ـ9ـ1ـ9. مستراح(انگلیسی: سرویس(زبانزد در ایران)SERVICE ـ فرانسوی: توالت TOILETTE) و دستشویی………………………………………………………….. 156
4ـ9ـ1ـ10. حمام ………………………………………………………………………156
4ـ9ـ1ـ11. انباری…………………………………………………………………….. 157
4ـ9ـ1ـ12. پادیاو(فرانسوی:پاسیوPATIO) ا…………………………………………158
4ـ9ـ1ـ13. نورگیر…………………………………………………………………….. 158
4ـ9ـ1ـ14. حیاط خلوت……………………………………………………………….. 159
4ـ9ـ1ـ15یستکد(فرانسوی: گاراژGARAGE ـ انگلیسی: پارکینگPARKING) ا…..159
4ـ9ـ1ـ16. باریک سازی……………………………………………………………… 160
4ـ9ـ2. بررسی تصویری شاخصه های کالبدی خانه های مدرن شیراز در دوران مدرن(پهلوی دوم)……………………………………………………………………………………. 161
4ـ9ـ2ـ1. خانه های جدید و طبیعت………………………………………………… 161
4ـ9ـ2ـ2. تنوع فضایی در خانه های جدید…………………………………………. 162
4ـ9ـ2ـ3. انعطاف پذیری خانه های جدید………………………………………….. 164
4ـ9ـ2ـ4. سلسله مراتب فضایی در خانه های جدید ……………………………..165
4ـ9ـ2ـ5. محل قرارگیری حیاط در خانه های جدید………………………………… 166
4ـ10. تزیینات ورودی خانه های مدرن پهلوی دوم………………………………… 167

فصل پنجم: گونه شناسی نقشه های کاربری مسکونی در معماری شیراز (57 ـ 1330خورشیدی)

طبقۀ متوسط جدید محصول مدرنیسم است(میلانی، 1383: 127). لذا با توجه به سبک زندگی این گروه و رویکرد مثبت آنان به مدرنیسم و دستاوردهای آن، مخاطب اصلی خانه های جدید شکل گرفته در این دوران هستند.
بر این اساس ابتدا با مروری بر اجزای حذف و اضافه شدۀ خانه ایرانی، به نقش طبقه متوسط جدید در شکل گیری کاربری مسکونی تازه در شیراز پهلوی دوم پرداخته می شود؛ آنگاه جهت شناخت بهتر ویژگی های خانه های شکل گرفته در این دوران از روش “گونه شناسی” یعنی مشاهده و تهیۀ عکس، ثبت و ترسیم، مقایسه و ارزیابی انواع فضاهای موجود استفاده گردیده است که به استنتاج سازمان دهی فضایی و نحوۀ قرارگیری فضاها در کنار یکدیگر منتج شده است. بر مبنای نظام فضایی موجود در پلان، سه دسته گونه بندی براساس معیار “همنشینی فضای پُر و خالی”، “محور دسترسی” و “چیدمان فضاهای داخلی” انجام می پذیرد. در بخش نما و تزیینات نیز گونه بندی براساس معیار “میزان پرداخت و تزیین قاب ورودی” صورت می پذیرد.

5ـ1. شناختی مجدد : بررسی اجزا حذف و اضافه شده خانه ایرانی
اساس خانه های بومی در معماری ایران، کوچک و کمابیش دارای یک اندام یا اتاق بوده اند. خوابیدن و زندگی و آشپزی و کارهای دستی و … همه در یک جا انجام می شده است. تا اینکه کم¬کم کاربری های گوناگون در خانه، اندام های ویژه ای برای خود یافتند. در معماری بومی ایران خانه های بزرگ در بیشتر سرزمین ها دربرگیرندۀ دو بخش تابستان نشین(اندرونی و بیرونی) و زمستان نشین(اندرونی و بیرونی) بوده اند. هر یک از این بخش ها کمابیش دارای این اندام ها بوده است: پیشخان یا جلوخان، درگاه، درآیگاه(ورودی)، هشتی، دالان، میانسرا، ایوان، سه دری، پنج و هفت دری، تالار، تهرانی و تنبی و ارسی، آشپزخانه، آبریزگاه(توالت)(رفیعی سرشکی، رفیع زاده، رنجبرکرمانی، 1382: 195).
در خانه های دورۀ پهلوی دومِ میانسرا دار(حیاط دار)، خانه آمیزه ای است از چند اندام از خانه های کهن و چند اندام تازه بر پایۀ ورود مدرنیسم و گونۀ زیست و شهرنشینی فشردۀ آن زمان. اندام های خانه های پهلوی دوم در شیراز چنین است: درآیگاه یا ورودی، رختکن، راهرو(کریدور)، سرسرا(هال)، سرویس ها شامل گرمابه و دستشویی(توالت)، اتاق های ناهارخوری(غذاخوری)، کار و مطالعه، نشیمن، سالن،راه پله، ایوانچه(بالکن)، مهتابی(تراس)، میانسرا(حیاط)، پادیاو(نورگیر، حیاط خلوت، پاسیو)، انباری و آتش خانه(شوفاژخانه) و ماندگاه(پارکینگ).
جهت بررسی اجزا اضافه حذف و اضافه شده خانه ایرانی به بررسی تطبیقی آنها پرداخته شده است(جدول5ـ1).

اجزا و تزیینات به کار رفته در ورودی خانه های سنتی و مدرن پهلوی دوم شیراز

اجزا و تزیینات به کار رفته در ورودی خانه های سنتی و مدرن پهلوی دوم شیراز

مقدمه………………………………………………………………………………… 172
5ـ1. شناختی مجدد : بررسی اجزا حذف و اضافه شده خانه ایرانی…………. 172
5ـ4. نقش طبقه متوسط جدید شیراز در تحولات الگوی مسکن و شکل گیری کاربری مسکونی جدید………………………………………………………………………. 196
5ـ5. گونه شناسی کاربری مسکونی بر مبنای تحول الگوی سکونت…………. 197
5ـ5ـ1. تعریف گونه و تیپ و مفاهیم مرتبط با آن…………………………………… 197
5ـ5ـ1ـ1. تعریف گونه………………………………………………………………….. 197
5ـ5ـ1ـ2. تعریف تیپ…………………………………………………………………… 198
5ـ5ـ1ـ3. تعریف گونه شناسی……………………………………………………….. 198
5ـ5ـ2. رهیافتی به گونه شناسی مسکونی شیراز پهلوی دوم………………….. 198
5ـ5ـ2ـ1. گونه شناسی پلان………………………………………………………….. 200
5ـ5ـ2ـ1ـ1. گونه شناسی خانه بر اساس نحوۀ قرارگیری فضای باز، نیمه باز و بسته…………………………………………………………………………………….. 202.
1ـ گونۀ الف : تمام پُر…………………………………………………………………… 206
2ـ گونۀ ب : نیمه پُر…………………………………………………………………….. 206
3ـ گونۀ ج : میان پُر……………………………………………………………………… 212
4ـ گونۀ د : دو بر پُر………………………………………………………………………. 214
5ـ5ـ2ـ1ـ2. گونه شناسی براساس نحوۀ دسترسی………………………………… 215
1ـ گونه الف : محور مستقیم …………………………………………………………….218
2ـ گونۀ ب: محور شکسته……………………………………………………………… 219
3ـ گونۀ ج: محور منقطع………………………………………………………………….. 222
5ـ5ـ2ـ1ـ3. گونه شناسی براساس نحوۀ قرارگیری فضا حول محور دسترسی…… 224
1ـ گونه الف: تمز و پراکندگی فضاها در اطراف محور مستقیم………………………. 227
2ـ گونه ب: تمرکز و پراکندگی فضاها در اطراف محور شکسته…………………….. 230

3ـ تمرکز و پراکندگی فضاها در اطراف محور منقطع…………………………………. 232
5ـ5ـ2ـ2. گونه شناسی نما…………………………………………………………….. 236
5ـ5ـ2ـ2ـ1. گونه شناسی خانه براساس چگونگی ترکیب اجزای ورودی………….. 238
1ـ گونه الف : فاقد قاب………………………………………………………………….. 241
2ـ گونه ب: قاب ساده……………………………………………………………………. 241
3ـ گونه ج: قاب ترکیبی………………………………………………………………….. 243

فهرست جدول ها

جدول 4ـ1. معرفی تصویری اجزای خانۀ سنتی ایرانی……………………………… 106
جدول4ـ2. ارتباط با طبیعت در خانه های سنتی…………………………………….. 133
جدول4ـ3. تنوع فضایی در خانه های سنتی شیراز……………………………………. 134
جدول4ـ4. انعطاف پذیری خانه های سنتی…………………………………………….. 135
جدول4ـ5. وجود سلسله مراتب فضایی در خانه های سنتی………………………… 135
جدول 4ـ6. محل قرارگیری حیاط در خانه های سنتی………………………………….. 136
جدول 4ـ9. راهرو اتصال دهندۀ دو سوی ساختمان، خانه 34…………………………. 150
جدول4ـ10. فضای سرسرا(هال) و نشیمن، خانه28……………………………………. 151
جدول4ـ11. فضای پذیرایی،خانه39………………………………………………………. 152
نگارنده، 1393……………………………………………………………………………… 152
جدول4ـ12. فضای ناهارخوری، خانه…………………………………………………….. 152
نگارنده، 1393. ……………………………………………………………………………..152.
جدول4ـ13. فضای اتاق خواب، خانه 47………………………………………………….. 153
جدول4ـ14. بالکن، خانه17………………………………………………………………….. 153
جدول4ـ15. فرم های متنوع بهارخواب(مهتابی)، راست:خانه23؛وسط:خانه22؛ چپ:خانه35. …………………………………………………………………………………………………154
جدول4ـ16. محل قرارگیری حیاط در دوران جدید، بالا:خانه شماره 9.پایین:خانه34….. 155
جدول4ـ17. قرارگیری سرویس و دستشویی در حیاط یا قسمت مسکونی، سمت راست :خانه 35. سمت چپ :خانه2……………………………………………………………… 156
جدول4ـ18. حمام، خانه 35……………………………………………………………….. 157
جدول4ـ19. انباری، سمت راست :خانه48. سمت چپ :خانه34…………………….. 157
جدول4ـ20. پاسیو، خانه12………………………………………………………………… 158
جدول4ـ21. نورگیر، خانه 5………………………………………………………………… 158
جدول4ـ22. حیاط خلوت، خانه 39………………………………………………………… 159
جدول4ـ23. پارکینگ. نگارنده، 1393…………………………………………………….. 159
جدول4ـ24. باریک سازی………………………………………………………………….. 160
جدول 4ـ25. ارتباط با طبیعت در خانه های مدرن……………………………………….. 161
جدول4ـ26. کم تنوعی خانه های مدرن…………………………………………………. 162

برای دانلود رایگان قسمت های بیشتراز فایل به انتهای مطلب مراجعه کنید

فهرست شکل ها

شکل4ـ1. رون های مورد استفاده در خانه های ایرانی……………………………… 105
کروکی4ـ1. اجزا و تزیینات ورودی خانه های سنتی…………………………………. 138
کروکی4ـ2. اجزا و تزیینات به کار رفته در “در سنتی”………………………………. 139

فهرست تصاویر

تصویر2ـ1. کاخ شهربانی، تهران، قلیچ باغلیان……………………………………… 31
تصویر2ـ2. ساختمان ایستگاه راه آهن، کرج، کریم طاهرزاده بهزاد……………….. 32
تصویر2ـ3. تئاتر شیر و خورشید، مشهد، کریم طاهرزاده بهزاد…………………….. 32
تصویر2ـ4. مجلس سنا، تهران، محسن فروغی و حیدر قلی خان غیاثی………….. 32
تصویر2ـ5. مدرسه انوشیروان دادگر، تهران، نیکلای مارکوف………………………… 33
تصویر2ـ6. بانک سپه، تهران، وارطان هوانسیان…………………………………….. 33
تصویر2ـ7. هتل دربند، وارطان هوانسیان……………………………………………… 33
تصویر2ـ8. هنرستان دخترانه، تهران، وارطان هوانسیان…………………………….. 34
تصویر2ـ9. میهمانخانه ایستگاه راه آهن، وارطان هوانسیان………………………… 34
تصویر2ـ10. شهرداری رشت…………………………………………………………… 49
تصویر2ـ11. شهرداری ارومیه………………………………………………………….. 49
تصویر2ـ12. شهرداری قزوین………………………………………………………….. 49
تصویر2ـ13. شهرداری تبریز…………………………………………………………… 49
تصویر2ـ14. کاخ شهربانی، قلیچ باغلیان…………………………………………….. 51
تصویر2ـ15. بیمارستان شاه رضا، کریم طاهرزاده بهزاد……………………………. 52
تصویر2ـ16. ساختمان جیپ، وارطان هوانسیان……………………………………. 52
تصویر2ـ17. کاخ وزارت دادگستری، گابریل گورکیان……………………………….. 52
تصویر2ـ18. کاخ وزارت امور خارجه، گابریل گورکیان……………………………….. 52
تصویر2ـ19. بانک ملی تبریز، محسن فروغی……………………………………… 53
تصویر2ـ20. بانک ملی شیراز، محسن فروغی……………………………………… 53
تصویر2ـ21. ساختمان مسکونی، پل آبکار. ………………………………………….53
تصویر2ـ22. ساختمان مسکونی، علی اکبر صادق……………………………….. 53
تصویر2ـ23. ساختمان مسکونی، کیقباد ظفربختیار……………………………….. 53
تصویر2ـ24. معماری متعارف مسکونی دهۀ 20، عقب نشینی ساختمان از دیوار محدودۀ زمین و ایجاد ساباط بر روی ورودی………………………………………………………….. 54
تصویر2ـ25. معماری متعارف مسکونی دهۀ 20، تهران…………………………….. 55
تصویر2ـ26. معماری مسکونی متعارف دهۀ 30، تهران…………………………….. 55
تصویر2ـ27. معماری مسکونی متعارف دهۀ 30، تهران، خیابان ابوریحان………… 55
تصویر2ـ28. معماری اعیانی دهه های 20 و 30، تهران…………………………….. 56
تصویر2ـ29. معماری اعیانی دهه های 30، تهران، خیابان رازی شرق پارک دانشجو. 57
تصویر2ـ30. معماری اعیانی دهه های 30، تهران، خیابان بزرگمهر………………… 57
تصویر2ـ 31. موزۀ هنرهای معاصر تهران، کامران دیبا………………………………… 58
تصویر2ـ32. موزۀ هنرهای معاصر تهران، کامران دیبا………………………………….. 58
تصویر2ـ33. مجتمع آپارتمانی مسکونی، وارطان هوانسیان…………………………. 60
تصویر2ـ34. ویلای شخصی، وارطان هوانسیان……………………………………….. 60
تصویر2ـ35. خانۀ مسکونی شماره 2، لطیف ابوالقاسمی،1343………………….. 61
تصویر2ـ36. پلان خانۀ مسکونی شماره 2، لطیف ابوالقاسمی،1343…………….. 61
تصویر2ـ37. خانه ویلایی، فرامرز شریفی، رامسر…………………………………… 62
تصویر2ـ38. نمونه کار دانشجویان معماری دانشکده هنرهای زیبا ـ دهۀ 1340. ….62
نقشه3ـ1. راه ها و محله های شیراز در دورۀ قاجاریه………………………………. 68
تصویر3ـ1. راه زند به طرف حوض فلکه (فلکه ستاد امروزی)، 1304 خورشیدی….. 71

فهرست نقشه ها

نقشه3ـ1. راه ها و محله های شیراز در دورۀ قاجاریه………………………… 68
نقشه3ـ2. توسعۀ شهر شیراز تا پایان دورۀ قاجار……………………………… 69
نقشه3ـ3. نخستین مرحلۀ توسعۀ شیراز……………………………………….. 72
نقشه3ـ4. کاربری های جدید شکل گرفته در نخستین مرحلۀ توسعۀ شیراز.. 74
نقشه3ـ5. کاربری های جدید شکل گرفته در دومین مرحلۀ توسعۀ شیراز….. 79
نقشه3ـ6. کاربری های جدید شکل گرفته در سومین مرحلۀ توسعۀ شیراز…. 82
نقشه4ـ1. پلان خانۀ ایرانی و اجزایش……………………………………………. 127
نقشه4ـ2. خانه شماره 2، اجزا یک خانه مدرن در دورۀ پهلوی دوم……………. 145
نقشه4ـ3. خانه شماره 52، اجزا یک خانه مدرن در دورۀ پهلوی دوم………….. 146
نقشه5ـ1. محدودۀ انتخابی و جانمایی خانه های برداشت شده بر روی آن…. 199.

Abstract
Since the western culture entered the Iranian introverted architecture, the Iranian modern architecture was formed. Buildings in all construction areas and categories were rotated out. This rotation affected fundamentally on other elements of Iranian architecture such as decoration and small and large issues in architecture and urbanism area, including streets, alleys, windows and views and in the other words on new and modern spaces. In Iran trends to renovation began in Qajar era, intensified in First Pahlavi era and stabilized and developed in a Second Pahlavi era. The second Pahlavi era is the turning point of modernism in Iran. In this era, we can speak about a type of transition which tried to convert traditional society of Iran to a modern society with the western model. In this relation, spread of urbanization and emerging organizations and related requirements, including the development of a new middle class has a priority.
In this study, have been examined the effects of modernization on Shiraz residential architecture and its related decoration in Second Pahlavi era. The method of this study is descriptive- analytical. Also with datas analys, a typology was performed in order to comprehensive recognition of houses in a Second Pahlavi era in Shiraz.
Division of full and empty spaces in house is seen four typology: full,semi full, middle full and tow side full plans in this era. Also the main access of houses was as directed, broken and interrupted that the public and private spaces are diffused and centralized around them. The houses’ facades in this era are as simple cubes and without decorations. The most important decorative element used in the facade was the frames in order to decorate doors that some houses don’t have and some of them have simple or compound frames.
The results show that residential architecture model of new houses in the Second Pahlavi era in Shiraz are mainly extroverted in two non-separated floors with single family residential model and row gable roofs. The plan has mainly three parts divisions in half full type with interrupted access axis and focusing public and private spaces around axis. The facade features of houses in this era is implementing the body of facades by using cement and stone and rarely bricks. Facades and symbols in modern and international styles, removing decorations and attached arrangements in façade, existence of simple decorations in entrance frame and placement of overall concrete edge as a canopy



بلافاصله بعد از پرداخت به ایمیلی که در مرحله بعد وارد میکنید ارسال میشود.


فایل pdf غیر قابل ویرایش

قیمت25000تومان

خرید فایل word

قیمت35000تومان