چكيده

هدف اصلي اين تحقيق بررسي تأثير ساختار سازماني مدارس (پيچيدگي، رسميت، تمركز) بر فرسودگي شغلي مديران (خستگي هيجاني، مسخ شخصيت، كاهش موفقيت فردي) است. براي دستيابي به هدف اصلي تحقيق 4فرضيه پژوهشي مطرح گرديده است كه عبارتند از:

1) ساختار سازماني مدارس متوسطه دخترانه بر فرسودگي شغلي مديران آن ها تأثير دارد.

2) پيچيدگي ساختار سازماني مدارس متوسطه دخترانه بر فرسودگي شغلي مديران تأثير دارد.

3) رسميت ساختار سازماني مدارس متوسطه دخترانه بر فرسودگي شغلي مديران تأثير دارد.

4) تمركز  ساختار سازماني مدارس متوسطه دخترانه بر فرسودگي شغلي مديران تأثير دارد.

اطلاعات مورد نياز در اين تحقيق از يك نمونه 252نفره از مديران مدارس متوسطه دخترانه در شهر تهران با استفاده از دو پرسشنامه به شرح زير به دست آمده است:

1) پرسشنامه ساختار سازماني با بيست سؤال كه با مقياس پنج درجه اي ليكرت نمره گذاري شده است. ضريب آلفاي كرانباخ براي سؤالات اين بخش 73/0 بود.

2) پرسشنامه فرسودگي شغلي با بيست و دو سؤال كه با مقياس هفت درجه اي ليكرت نمره گذاري شده است. ضريب آلفاي كرانباخ براي سؤالات اين بخش 76/0 بود.

به طور خلاصه اهم نتايج اين تحقيق عبارتند از:

1) با استفاده از تحليل واريانس چند متغيره مشخص گرديد كه در سطح اطمينان 99/0 پيچيدگي رسميت وتمركز سازماني بر تركيب خطي سه متغير وابسته خستگي هيجاني، مسخ شخصيت و كاهش موفقيت فردي مؤثر بوده اند.

2)با استفاده از تحليل واريانس يكراهه مشخص شد كه در سطح اطمينان 95/0 پيچيدگي و تمركز سازماني بر خستگي هيجاني مديران تأثير معني دار دارند. در همين رابطه به ترتيب 68/3 درصد و 08/21 درصد از تغييرات اين متغير وابسته (خستگي هيجاني) با تركيب خطي دو متغير وابسته ديگر (مسخ شخصيت و كاهش موفقيت فردي) مشترك مي باشد.

3) با استفاده از تحليل واريانس يكراهه مشخص شد كه در سطح اطمينان 95/0 رسميت سازماني بر احساس كاهش موفقيت فردي مديران تأثير معني دار دارد. همچنين 62/5 درصد از تغييرات اين متغير وابسته (كاهش موفقيت فردي) با تركيب خطي دو متغير وابسته ديگر يعني مسخ شخصيت و خستگي هيجاني مشترك مي باشد.

4) نتايج تحليل واريانس چند متغيره نشان داد كه در سطح اطمينان 99/0 تأثر پيچيدگي، رسميت و تمركز سازماني مدارس متوسطه دخترانه بر فرسودگي شغلي مديران آن ها معني دار است.

واژه هاي كليدي: فرسودگي شغلي، خستگي هيجاني، مسخ شخصيت، كاهش موفقيت فردي، ساختار سازماني، رسميت، تمركز، پيچيدگي.

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                     صفحه

فصل اول: طرح مسئله

1-1) مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………. 1

1-2) بيان مسئله ………………………………………………………………………………………………………………. 2

1-3) ضرورت و اهميت تحقيق …………………………………………………………………………………………. 3

1-4) اهداف تحقيق: الف) هدف كلي ………………………………………………………………………………… 6

ب) اهداف فرعي ……………………………………………………………………………… 6

1-5) قلمرو تحقيق: الف) قلمرو مكاني ……………………………………………………………………………….. 7

ب) قلمرو زماني ………………………………………………………………………………… 7

1-6) فرضيه هاي تحقيق: الف) فرضيه اصلي ………………………………………………………………………… 7

ب) فرضيه هاي فرعي ………………………………………………………………….. 7

1-7) متغيرهاي تحقيق: الف) متغيرهاي مستقل ……………………………………………………………………… 8

ب) متغيرهاي وابسته ………………………………………………………………………. 8

1-8) تعريف واژه ها، مفاهيم ومتغيرها: الف) تعاريف نظري ……………………………………………………. 8

ب) تعاريف عملياتي ………………………………………………… 9

فصل دوم: مروري بر ادبيات موضوع

2-1) مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………. 11

2-2) بخش اول: ساختار سازماني …………………………………………………………………………………….. 12

2-2-1) سازمان …………………………………………………………………………………………………………….. 12

2-2-2) ماهيت سازماندهي ……………………………………………………………………………………………… 12

2-2-3) ساختار سازماني …………………………………………………………………………………………………. 13

2-2-4) انواع ساختارهاي سازماني ……………………………………………………………………………………. 14

2-2-4-1) ساختار سازماني ميتني بر وظيفه …………………………………………………………………………. 14

2-2-4-2) ساختار سازماني مبتني بر محصول ……………………………………………………………………… 15

2-2-4-3) ساختار سازماني مبتني بر قلمرو جغرافيايي ………………………………………………………….. 16

2-2-4-4) ساختار ماتريسي ……………………………………………………………………………………………. 17

2-2-4-5) ساختار تيمي ………………………………………………………………………………………………… 18

2-2-4-6) ساختار مجازي ………………………………………………………………………………………………. 20

2-2-4-7) ساختار فدرالي ………………………………………………………………………………………………. 21

2-2-5) ابعاد ساختار سازماني ………………………………………………………………………………………….. 22

2-2-5-1) ريچارد ال. دفت ……………………………………………………………………………………………. 22

2-2-5-2) ريچارد اچ. هال …………………………………………………………………………………………….. 24

2-2-5-3) استيفن پي. رابينز ……………………………………………………………………………………………. 24

2-2-5-3-1) پيچيدگي …………………………………………………………………………………………………. 25

2-2-5-3-2) رسميت ……………………………………………………………………………………………………. 28

2-2-5-3-3) تمركز …………………………………………………………………………………………………….. 31

2-2-6) رابطه ابعاد ساختار با يكديگر ………………………………………………………………………………. 33

2-2-7) طبقه بندي سازمان ها ……………………………………………………………………………………………34

2-2-7-1) سازمان هاي مكانيكي …………………………………………………………………………………….. 34

2-2-7-2) سازمان هاي ارگانيكي ……………………………………………………………………………………. 34

2-2-8) چرا ساختارهاي سازماني متفاوت هستند؟ ………………………………………………………………. 35

2-2-8-1) سيستم اطلاعات مديريت ……………………………………………………………………………….. 35

2-2-8-2) تكنولوژي يا فناوري ………………………………………………………………………………………. 36

2-2-8-3) استراتژي ……………………………………………………………………………………………………… 37

2-2-8-4) محيط …………………………………………………………………………………………………………. 37

2-2-8-5) فرهنگ سازماني ……………………………………………………………………………………………. 38

2-2-8-6) اندازه ………………………………………………………………………………………………………….. 39

2-2-9) آسيب شناسي سازماني ………………………………………………………………………………………. 40

2-2-9-1) از خود بيگانگي ……………………………………………………………………………………………. 40

2-2-9-2) بي انصافي …………………………………………………………………………………………………… 41

2-2-9-3) اطاعت بيش از اندازه …………………………………………………………………………………….. 41

2-3) بخش دوم: فرسودگي شغلي …………………………………………………………………………………… 42

2-3-1) استرس …………………………………………………………………………………………………………… 42

2-3-2) استرس شغلي ………………………………………………………………………………………………….. 43

2-3-3) الگوهای مطالعه استرس در سازمان ……………………………………………………………………… 45

2-3-4) تعریف فرسودگی شغلی ……………………………………………………………………………………. 48

2-3-5) منشأ تاریخی مفهوم فرسودگی شغلی …………………………………………………………………… 49

2-3-6) ابعاد فرسودگی شغلی ………………………………………………………………………………………. 50

2-3-7) مدل های ارائه شده برای فرسودگی شغلی ……………………………………………………………. 51

2-3-8) نشانه های فرسودگی شغلی ………………………………………………………………………………… 53

2-3-9) علل فرسودگی شغلی ……………………………………………………………………………………….. 54

2-3-9-1)علل فرسودگي شغلي مطابق نظر اسميت ……………………………………………………………. 54

2-3-9-2) علل فرسودگي شغلي مطابق نظر مسلچ …………………………………………………………….. 55

2-3-10) ديدگاه هاي مختلف نسبت به فرسودگي شغلي ……………………………………………………. 57

2-3-10-1) رويكرد باليني ……………………………………………………………………………………………. 57

2-3-10-2) رويكرد تبادلي چرنيس ……………………………………………………………………………….. 57

2-3-10-3) ررويكرد روانشناختي- اجتماعي …………………………………………………………………… 58

2-3-11) مشاغل مستعد فرسودگي شغلي ………………………………………………………………………… 59

2-3-12) فرسودگي شغلي مديران …………………………………………………………………………………. 60

2-3-13) پيشگيري از فرسودگي شغلي …………………………………………………………………………… 60

2-3-14) راه هاي مقابله با فرسودگي شغلي ……………………………………………………………………… 61

2-3-15) عوامل تأثيرگذار در درمان فرسودگي شغلي ……………………………………………………….. 61

2-3-16) راهبردهاي فردي كنار آمدن با فرسودگي شغلي ………………………………………………….. 62

2-3-17) راهبردهاي سازماني كنار آمدن با فرسودگي شغلي ………………………………………………. 62

2-4) بررسي تحقيقات انجام شده در زمينه فرسودگي شغلي ……………………………………………….. 63

الف) تحقيقات داخلي ………………………………………………………………………………………………….. 63

ب) تحقيقات خارجي …………………………………………………………………………………………………… 65

2-5) بررسي تحقيقات انجام شده در زمينه ساختار سازماني …………………………………………………. 66

الف) تحقيقات داخلي ………………………………………………………………………………………………….. 66

ب) تحقيقات خارجي ………………………………………………………………………………………………….. 68

2-6) نتيجه گيري و ارائه مدل مفهومي ……………………………………………………………………………. 70

فصل سوم: روش تحقيق

3-1) مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………… 72

3-2) روش تحقيق ……………………………………………………………………………………………………….. 72

3-3)جامعه مورد مطالعه ……………………………………………………………………………………………….. 72

3-4) نمونه، روش نمونه گيري و حجم نمونه ……………………………………………………………………. 73

3-5) ابزار جمع آوري اطلاعات …………………………………………………………………………………….. 74

3-5-1) پرسشنامه فرسودگي شغلي مسلچ ………………………………………………………………………… 74

3-5-1-2) روايي پرسشنامه فرسودگي شغلي مسلچ …………………………………………………………… 77

3-5-2) پرسشنامه ساختار سازماني …………………………………………………………………………………. 78

3-5-2-1) پايايي و روايي پرسشنامه ساختار سازماني …………………………………………………………. 79

3-6) فرآيند تحقيق …………………………………………………………………………………………………….. 79

3-7) گردآوري اطلاعات ……………………………………………………………………………………………. 80

3-8) روش تجزيه و تحليل اطلاعات ……………………………………………………………………………… 80

فصل چهارم: تجزيه و تحليل اطلاعات

4-1) مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………….. 81

4-2) توصيف متغيرها ………………………………………………………………………………………………….. 81

4-2-1) ميزان تحصيلات ……………………………………………………………………………………………… 81

4-2-2) سابقه مديريت ………………………………………………………………………………………………… 82

4-2-3) سنوات خدمت ……………………………………………………………………………………………….. 83

4-2-4) متغيرهاي تحقيق ……………………………………………………………………………………………… 84

4-3-1) فرضيه فرعي اول تحقيق ……………………………………………………………………………………. 86

4-3-2) فرضيه فرعي دوم تحقيق ……………………………………………………………………………………. 91

4-3-3) فرضيه فرعي سوم تحقيق …………………………………………………………………………………… 94

4-3-4) فرضيه اصلي تحقيق …………………………………………………………………………………………. 98

فصل پنجم: بحث و نتيجه گيري

5-1) مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………… 99

5-2) تجزيه و تحليل نتايج تحقيق و بحث و بررسي …………………………………………………………… 100

5-2-1) نتايج حاصل از توصيف داده ها …………………………………………………………………………. 100

5-2-2) نتايج حاصل از بررسي فرضيات …………………………………………………………………………. 101

5-2-2-1) فرضيه فرعي اول …………………………………………………………………………………………. 102

5-2-2-2) فرضيه فرعي دوم …………………………………………………………………………………………. 103

5-2-2-3) فرضيه فرعي سوم ………………………………………………………………………………………… 106

5-2-2-4) فرضيه اصلي تحقيق ………………………………………………………………………………………. 108

5-3) محدوديت هاي پژوهش ……………………………………………………………………………………….. 109

5-3-1) محدوديت هاي علمي ………………………………………………………………………………………. 110

5-3-2) محدوديت هاي اجرايي غير قابل كنترل ……………………………………………………………….. 110

5-3-3) محدوديت هاي اجرايي قابل كنترل …………………………………………………………………….. 110

5-4) پيشنهاد ها ………………………………………………………………………………………………………….. 111

5-4-1) پيشنهاد هاي پژوهشي ………………………………………………………………………………………. 111

5-4-2) پيشنهاد هاي عملي يا توصيه ها ………………………………………………………………………….. 111

پيوست ها:

1) ضميمه 1: پرسشنامه ها ……………………………………………………………………………………………… 116

2) ضميمه 2: محاسبات آماري انجام شده با استفاده از نرم افزارهاي رايانه اي …………………………. 122

مراجع فارسي …………………………………………………………………………………………………………….. 132

مراجع لاتين ………………………………………………………………………………………………………………. 136

فهرست جداول

عنوان                                                                                                                     صفحه

جدول 2-1: ساختار و انرژي ……………………………………………………………………………………………… 37

جدول 3-1: توزيع فراواني و درصد مديران به تفكيك منطقه آموزشي و ناحيه جغرافيايي …………….. 74

جدول 3-2: محاسبه ضريب آلفاي كرانباخ براي خرده آزمون هاي فرسودگي شغلي مسلچ …………… 76

جدول 3-3: محاسبه ضريب پايايي بازآزمايي خرده آزمون هاي شغلي مسلچ ……………………………… 76

جدول 3-4: ضرايب آلفاي سه زير مقياس پرسشنامه فرسودگي شغلي در نمونه هاي معلمان غربي،غير غربي و كاركنان حرفه هاي ياورانه ……………………………………………………………………………….. 77

جدول 3-5: ضريب آلفاي كرانباخ محاسبه شده براي پرسشنامه ساختار سازماني توسط بهرامي ……… 79

جدول 4-1: توزيع فراواني و درصدي پاسخ دهندگان به تفكيك ميزان تحصيلات ……………………… 82

جدول 4-2: توزيع فراواني و درصدي مديران به تفكيك سابقه مديريت ……………………………………. 82

جدول 4-3: توزيع فراواني و درصدي مديران به تفكيك سابقه خدمت …………………………………….. 83

جدول 4-4: شاخص هاي آماري مربوط به هر يك از متغيرهاي تحقيق …………………………………….. 84

جدول 4-5: توزيع فراواني و درصد مدارس به تفكيك سطوح مختلف ساختار سازماني ………………. 85

جدول 4-6: شاخص هاي آماري فرسودگي شغلي مديران مدارسبه تفكيك سطوح مختلف پيچيدگي سازماني مدارس آن ها ………………………………………………………………………………………. 86

جدول 4-7: نتايج تحليل واريانس چند متغيره به منظور بررسي تأثير پيچيدگي سازماني مدارس متوسطه بر فرسودگي شغلي مديران آن ها …………………………………………………………………………… 87

جدول 4-8: نتايج تحليل واريانس چند متغيره به منظور بررسي تأثير پيچيدگي سازماني مدارس متوسطه بر خستگي هيجاني مديران آن ها …………………………………………………………………………… 87

جدول 4-9: نتايج تحليل واريانس يكراهه به منظوربررسي تأثير پيچيدگي سازماني مدارس متوسطه بر مسخ شخصيت مديران آن ها ……………………………………………………………………………. 89

جدول 4-10: نتايج تحليل واريانس يكراهه به منظور بررسي تأثير پيچيدگي سازماني مدارس متوسطه بر كاهش موفقيت شخصي مديران آن ها ………………………………………………………………. 90

جدول 4-11: شاخص هاي آماري فرسودگي شغلي مديران مدارس متوسطه به تفكيك  سطوح مختلف رسميت سازماني مدارس آن ها ………………………………………………………………….. 91

جدول 4-12: نتايج تحليل واريانس چند متغيره به منظور بررسي تأثير رسميت سازماني مدارس متوسطه بر فرسودگي شغلي مديران آن ها ………………………………………………………………. 92

جدول 4-13: نتايج تحليل واريانس يكراهه به منظور بررسي تأثير رسميت سازماني مدارس متوسطه بر خستگي هيجاني،مسخ شخصيت و كاهش موفقيت فردي مديران آن ها ……………………. 93

جدول 4-14: شاخص هاي آماري فرسودگي شغلي مديران مدارس متوسطه به تفكيك  سطوح مختلف تمركز سازماني مدارس آن ها ……………………………………………………………………. 94

جدول 4-15: نتايج تحليل واريانس چند متغيره به منظور بررسي تأثير تمركز سازماني مدارس متوسطه بر فرسودگي شغلي مديران آن ها ………………………………………………………………. 96

جدول 4-16: نتايج تحليل واريانس يكراهه به منظور بررسي تأثير تمركز سازماني مدارس  متوسطه بر خستگي هيجاني،مسخ شخصيت و كاهش موفقيت فردي مديران آن ها ……………………. 97

 

 

 

 

 

فهرست نمودارها

عنوان                                                                                                                     صفحه

نمودار 2-1: الگوي سه بعدي محيط ……………………………………………………………………………………. 38

نمودار 4-1: مقايسه بين مانگين ابعاد فرسودگي شغلي به تفكيك سطوح مختلف پيچيدگي …………… 87

نمودار 4-2: مقايسه بين مانگين ابعاد فرسودگي شغلي به تفكيك سطوح مختلف رسميت …………….. 92

نمودار 4-3: مقايسه بين مانگين ابعاد فرسودگي شغلي به تفكيك سطوح مختلف تمركز ………………. 95

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فهرست اشكال

عنوان                                                                                                                     صفحه

شكل 2-1: ساختار مبتني بر وظيفه ………………………………………………………………………………………. 15

شكل 2-2: ساختار مبتني بر محصول …………………………………………………………………………………… 16

شكل 3-2: ساختار مبتني بر قلمرو جغرافيايي ……………………………………………………………………….. 17

شكل 2-4: تعامل ابعاد ساختاري و محتوايي در سازمان …………………………………………………………. 22

شكل 2-5: مدل تعيين سازه هاي پيچيدگي، تمركز و رسميت ………………………………………………… 25

شكل 2-6: سندرم سازگاري عمومي …………………………………………………………………………………. 44

شكل 2-7: مدل استرس حرفه اي كوير ……………………………………………………………………………… 46

شكل 2-8: مدل استرس كاسلومسكي ………………………………………………………………………………… 47

شكل 2-9: مدل فرسودگي شغلي كوردس و دوگرتي ………………………………………………………….. 52

شكل 2-10: مدل فرسودگي شغلي معلمان دورمن ……………………………………………………………….. 53

شكل 2-11: يكپارچگي تصور شده بين سه بعد فرسودگي و شش زمينه عدم تطابق …………………… 55

شكل 2-12: مدل رويكرد تبادلي چرنيس ………………………………………………………………………….. 58

شكل 2-13: مدل مفهومي تحقيق …………………………………………………………………………………….. 71

شكل 5-1: يكپارچگي تصور شده بين سه بعد فرسودگي و شش زمينه عدم تطابق ……………………. 101

شكل 5-2: يكپارچگي تصور شده بين سه بعد فرسودگي و شش زمينه عدم تطابق در شرايط بالا بودن ميزان رسميت ………………………………………………………………………………………………… 105

شكل 5-3: يكپارچگي تصور شده بين سه بعد فرسودگي و شش زمينه عدم تطابق در شرايط  بالا بودن ميزان تمركز ……………………………………………………………………………………………………. 108

 

 


مقطع : کارشناسی ارشد

قبل از خرید فایل می توانید با پشتبانی سایت مشورت کنید