مقدمه :
تاریخچه رنگهای طبیعی به زمان باستان بـر مـی گـردد. در آن دوران از گیاهـانرنگی به جهت خود آرائی و رنگرزی وسایل استفاده می شد. با توجه بـه سـوابق ایـنرنگ ها برآن شدیم که به بررسی خواص رفتاری این رنگها بپردازیم. البته در این پروژه
هدف کلی بر روی دو رنگزای حنا و پوست گردو متمرکز شده و نتایج رنگرزی بررسـی وحدود نقطه تعادل این دو رنگزا به دست آورده شده است. در برگ درخت گـردو مـوادمختلفی از جمله ایندوزیت ، اسید آلاژیک ، اسید گالیک و مقـداری پـارافین و اسـیدموسیتانیک و تانن و غیره وجود دارد. پوست گردو نیز دارای رنگینه به نام جاگلون میباشد که متعلق به خانواده نفتاکینون هاست. حنا نیز دارای ترکیبات شیمیائی هماننـدتانن، اسید گالیک، ازت ، مواد چرب و اسانس می باشد. ماده رنگی حنا به نام لاوسون ازخانواده نفتاکینون هاست که علاوه بر خاصیت ضد میکروبی و خواص دارویی نیز دارد .
دندانه در اصطلاح به معنی اضافه کردن موادی برای تثبیت و رنگ پـذیری بیشـترالیاف است . اسانس مواد از نظر شیمیائی باید قابلیت حل شدن به ماده رنگی را داشـتهباشد. طرز عمل این املاح این گونه است که با به وجود آوردن فرج با خـراش بـر روی
سطح الیاف باعث نفوذ بیشتر رنگ به داخل الیاف می شود. رنگهای طبیعی به دو گونـهبر روی الیاف بدون دندانه عمل می کند. برخی کاملاً جذب لیف نمی شوند و برخـی بـهصورت سطحی جذب می شوند که از ثبات کمتری برخوردارنـد. بـه همـین جهـت دررنگرزی با رنگزاهای حتماً باید دندانه دادن را اعمال نمایند. در این پروژه از دندانه زاجسفید به دلیل بی رنگ بودن استفاده شده و در نهایت کالا با رنگزای حنا و پوست گردو رنگرزی شده است .جهت به دست آوردن ایزوترمهای جذب ازپسابهای رنگرزی کـه دردستگاه اسپکتروفتومتری قرار داده و اعداد ضبط شده و نمودارهایDS بر حسـبDF رسم شده است سپس ایزوترم جذب به دست آمده بـا ایزوتـرم هـای جـذب معمـولمقایسه و مطابق آنها با یکی از ایزوترم های جذب بررسی شده است

فهرست مطالب

چکیده ……………………………………………………………………………………………………………………….1
مقدمه ………………………………………………………………………………………………………………………..2

فصل اول : کلیات

.° 1-1) هدف ………………………………………………………………………………………………………………5
.° 1-2)پیشینه تحقیق ………………………………………………………………………………………………………5
.° 1-3)روش کار و تحقیق ………………………………………………………………………………………………..5

فصل دوم : رنگزاهای طبیعی

.° 2-1) تاریخچه رنگرزی در ایران ……………………………………………………………………………………….7
.° 2-2) اهمیت رنگهای گیاهی …………………………………………………………………………………………….9
.° 2-3) مناطق مهم رنگرزی در ایران ……………………………………………………………………………………..9
.° 2-4) رنگزاهای طبیعی ………………………………………………………………………………………………….10
.° 2-5) دندانه ها ………………………………………………………………………………………………………….11
.° 2-6) گردو ……………………………………………………………………………………………………………..13
.° 2-7) حنا ………………………………………………………………………………………………………………18
.° 2-8) بررسی روشهای استخراج ……………………………………………………………………………………23
.° 2-9) بررسی روش های شناسای رنگزاهای طبیعی ……………………………………………………………..24
.° 2-10) بررسی رفتار ترم دینامیکی رنگززی کالاهای نساجی …………………………………………………….26
.° 2-1-10) فعالیت و پناسیل شیمیای یک رنگزا ………………………………………………………………….26
.° 2-2-10) تجمع مولکول ………………………………………………………………………………………..28
.° 2-3-10) گرمای رنگرزی ………………………………………………………………………………………29
.° 2-4-10) انتروپی ……………………………………………………………………………………………..30
. 2-5-10) انجام رنگرزی در تعادل ……………………………………………………………………………..31
. 2-6-10) ایزوترم های جذب ……………………………………………………………………………………32
.2-11) بررسی رفتار ترمودینامیکی و شیمی فیزیکی کالاهای نساجی رنگرزی شده با رنگزاهای طبیعی …………………………………………………………………………………………………………………………33

فصل سوم : مواد و روش ها

.° 3-1) مواد مورد نیاز ……………………………………………………………………………………………..36
.° 3-2) شرح آزمایش ……………………………………………………………………………………………….36
.° 3-3) استخراج رنگزاهای طبیعی ………………………………………………………………………………….38
.° 3-4) شرایط رنگرزی ………………………………………………………………………………………………..38

41 فصل چهارم : نتیجه گیری و پیشنهادات

.4-1) جذب محلول های استخراج شده …………………………………………………………………………..42
. نتیجه گیری ………………………………………………………………………………………………………….44
. پیشنهادات ………………………………………………………………………………………………………….45
.منابع و ماخذ ………………………………………………………………………………………………………….70
.فهرست منابع فارسی …………………………………………………………………………………………………71
.فهرست منابع لاتین ………………………………………………………………………………………………….71
.چکیده انگلیسی ………………………………………………………………………………………………………..72

فهرست جدول ها
.جدول1-مواد تشکیل دهنده حنا ………………………………………………………………………………………23
.جدول2-محاسبه جذب بر حسب غلظت ……………………………………………………………………………..42
.جدول3-رمق کشی رنگزای گردو(غلظت 06,0 گراف1) …………………………………………………………..48
.جدول4-رمق کشی رنگزای گردو(غلظت 1,0 گراف1) ……………………………………………………………48
..جدول5-رمق کشی رنگزای گردو(غلظت 15,0 گراف1) …………………………………………………………48
.جدول6-رمق کشی رنگزای گردو(غلظت 2,0 گراف1) ……………………………………………………………49
.جدول7-رمق کشی رنگزای گردو(غلظت 06,0 گراف2) ………………………………………………………….49
.جدول8-رمق کشی رنگزای گردو( غلظت 1,0 گراف2) …………………………………………………………49.
.جدول9-رمق کشی رنگزای گردو(غلظت 15,0 گراف2) …………………………………………………………….50
.جدول10-رمق کشی رنگزای گردو(غلظت 2,0 گراف2) ……………………………………………………………..50
.جدول11-رمق کشی رنگزای حنا(غلظت 06,0 گراف1) ………………………………………………………………50
.جدول12-رمق کشی رنگزای حنا(غلظت 1,0 گراف1) ………………………………………………………………..51
.جدول13-رمق کشی رنگزای حنا(غلظت 15,0 گراف1) ………………………………………………………………..51
.جدول14-رمق کشی رنگزای حنا(غلظت 2,0 گراف1) ………………………………………………………………..51
..جدول15-رمق کشی رنگزای حنا(غلظت 06,0 گراف2) ……………………………………………………………..52
.جدول16-رمق کشی رنگزای حنا(غلظت 1,0 گراف2) ………………………………………………………………..52.
.جدول17-رمق کشی رنگزای حنا(غلظت 15,0 گراف2) ………………………………………………………………52
.جدول18-رمق کشی رنگزای حنا(غلظت 2,0 گراف2) ……………………………………………………………….53

فهرست نمودارها

نمودار1_دندانه دار کردن کالای پشمی ……………………………………………………………………………..37
نمودار 2_گراف1-رنگرزی کالای پشمی درحمام های 60 درجه سانتی گراد ……………………………………..38
نمودار 3_گراف2- رنگرزی کالای پشمی پس از 30 دقیقه تادمای 60 درجه………………………………………39
.نمودار4_جذب بر حسب غلظت گردو ……………………………………………………………………………46
.نمودار5_جذب بر حسب غلظت حنا ……………………………………………………………………………….47..
.نمودار6_ جذب رنگزای گردو(غلظت 06,0 گراف1) …………………………………………………………….54
.نمودار7_ جذب رنگزای گردو(غلظت 1,0 گراف1) ……………………………………………………………….55
.نمودار8_ جذب رنگزای گردو(غلظت 15,0 گراف1) ……………………………………………………………..56
.نمودار9_ جذب رنگزای گردو(غلظت 2,0 گراف1) ……………………………………………………………….57
.نمودار10_ جذب رنگزای گردو(غلظت 06,0 گراف2) ……………………………………………………………58
.نمودار11_ جذب رنگزای گردو(غلظت 1,0 گراف2) ……………………………………………………………..59
.نمودار12_ جذب رنگزای گردو(غلظت 15,0 گراف2) ……………………………………………………………60
.نمودار13_ جذب رنگزای گردو(غلظت 2,0 گراف2) ……………………………………………………………..61
.نمودار14_ جذب رنگزای حنا(غلظت 06,0 گراف1) ……………………………………………………………..62
.نمودار15_ جذب رنگزای حنا(غلظت 1,0 گراف1) ……………………………………………………………….63
.نمودار16_ جذب رنگزای حنا(غلظت 15,0 گراف1) …………………………………………………………….64
.نمودار17_ جذب رنگزای حنا(غلظت 2,0 گراف1) ………………………………………………………………65
..نمودار18_ جذب رنگزای حنا(غلظت 06,0 گراف2) ……………………………………………………………66
.نمودار19_ جذب رنگزای حنا(غلظت 1,0 گراف2) ………………………………………………………………67
.نمودار20_ جذب رنگزای حنا(غلظت 15,0 گراف2) ……………………………………………………………68
نمودار21_ جذب رنگزای حنا(غلظت 2,0 گراف2) ……………………………………………………………….69

فصل اول : کلیات 1-1) هدف تحقیق :
انجام این پروژه بررسی ایزوترم جذب رنگزاهای طبیعی حنا و پوشت گرود بر رویکالای پشمی بوده است .
1-2) پیشینه تحقیق :
طی بررسی انجام شده افراد بسیاری در زمینه رنگزاهای طبیعی تحقیق کـرده انـدکه کلیه نتایج در حین پروژه بیان شده است. اما بـر روی ایروترومهـای جـذب حنـا وپوست گردو تحقیقی صورت نگرفته است
1-3) روش کار و تحقیق :
ابتدا به بررسی رنگهای طبیعی و ساختار آنها پرداخته و سپس به داندانه دار کردنو رنگرزی کالا اشاره کردیم در نهایت از روس پساب های رنگرزی ایزوترم جذب بررسیگردید .

فصل دوم:رنگزاهای طبیعی 2-1) تاریخچه رنگرزی در ایران
رنگرزی در ایران سـابقهای دیرینـه دارد . در پـیش از اسـلام بخصـوص در زمـانساسانی، رنگرزان از احترام خاصی رخوردار بودند.
کهنترین اثر دارای گره که در بافت آن از رنگهای سبز، آبی، زرد و قرمز طبیعـیاستفاده شده مربوط به نخستین نمونۀ قـالی ایـران کـه توسـط پروفسـور رودنگـر درکناره های مغولستان در ناحیهای به نام پازیریک کشف شده است.
گزنفون مورخ یونانی به کارگاههای قالیبافی شاهان هخامنشی در شـهر سـارد درحدود چهارصد سال پیش از میلاد مسیح اشاره میکند.
متأسفانه در حمله اعراب به ایران نمونههای فرش ساسانی از میان رفـت ولـی تـاآنجایی که تحقیقات تاریخی و باستانشناسی در دسترس اسـت نشـان مـیدهـد کـهایرانیان قدیم به منسوجات و رنگرزی آن بهاء میدادند و در زمان ساسـانیان رنگـرزیپیشرفت چشمگیری داشته است. بسیاری از نمونهها یکرنگ بوده رنگی مثل آبی را برای زمینۀ سفید ابریشم در نظرگرفتهاند یا اینکه نقش را با ابریشم بدون رنگ در کنار زمینۀ قرمز رنگ بافته یا دو رنگبرای زمینۀ سفید به کار بردهاند: قرمز و سیاه و یا آبی پررنگ و سبز. نمونه هایی که سـهرنگ در آنها دیده شود محدود است و رنگهای اختصاص یافته اغلب آبی پررنگ و سبزو بنفش یا قرمز پررنگ و سبز و سرخ با یکدیگر بودهاند.
چون هنر نساجی از ترکیب چند فـن مختلـف ریسـندگی و بافنـدگی و رنگـرزیتشکیل شده است توسعه در کشورهای دور دست مثـل بیـزانس سـرزمین قطبیـان وهمسایگان ایران نشان میدهد که ایرانیان در هر سه مورد از پیشرفت و استادی زیادیبرخوردار بودند به نحوی که اسلوب آن در دوران اسلامی نیز ادامـه یافـت و آنچـه کـهبعدها در کلیه کشورهای اسلامی معمول شد از نظر فنی و شـیوه در هنـر ایـران دورانساسانی ریشه داشت.
با شروع حکومت سلاجقه هنر نساجی بیشتر پیشرفت نمود و بـه صـورتی کـه دردوران صفویه اوج ترقی صنایع نساجی و الیبافی بوده است. در موزه هنرهای ملی، آستان قدس، حضرت معصومه و کلیسای جلفا و رضا عباسینمونههای برجستهای از هنر ایران ادوار به چشم میخورد. پارچهها گاهی با نقوش گل وگیاه تزئین میشود که شامل رنگهای بسیار ملایم همراه با سایه روشنهای ملایم بـود.
شاهعباس صفوی با گردآوری گروهی از هنرمندان از شهرهای اصـفهان، کاشـان و یـزدجان تازه ای به این هنر بخشید.
در زمان قاجار ورود صنایع خارجی به ایران و بخصوص ورود پارچههـای فرنگـی وارزان روسی سبب رکود صنایع نساجی و هنرهای ایرانی شد و بسـیاری از کارگاههـایپارچهبافی برچیده شد و تعداد معدودی بر جا مانده که مشتریان خود را کـم و بـیش ازدست داده اند. در دوران پهلوی نیز راهاندازی کارخ انجات نسـاجی در شـهرهایی مثـل اصـفهان،کاشان و … باعث ورشکستگی کلی کارگاههای نساجی شد و هنرمندان آن به صـورتکارگران عادی کارخانه تبدیل شدند.
به تدریج با ورود رنگهای شیمیایی به رنگرزان حتی برای صنایع دسـتی از قبیـلفرشها و گلیمها به جای استفاده از رنگهای گیا هی از این رنگها استفاده میکننـد واین خود عامل مهمی در رکود و از بین رفتن تدریجی رنگهای گیاهی شده است.
2-2) اهمیت رنگ های گیاهی
مسلم است که رنگآمیزی در میان مردم فلات ایران سابقۀ دیرینه دارد، هر چنـدکه از نقطۀ آغاز آن بیخبریم و قادر نیستیم به دقت نخستین جمـاعتی را کـه در ایـنفلات به کار رنگآمیزی پرداختند مشخص کنیم ، اما مـیتـوان گفـت اقـوام اولیـه دربرخورد با گیاهانی که دارای مواد و مایعات رنگین بودهاند توانسته اند وسـایل خاصـی ازلوازم خانگی را رنگآمیزی کنند . بهعـلاوه، بـا توجـه بـه مـدارک باسـتانشناسـی ومردم شناسی در خودآرایی نیز این رنگها را به کار می برده اند.
تردیدی نیست که کلیۀ نیازهای بشر از طبیعت تأمین میگردنـد . ایـن نکتـه نیـزروشن است که بسیاری از این امکانات و ذخایر طبیعی روزی به پایان میرسند. افزایش جمعیت و نیاز روزافزون بشر به زمینهای کشاورزی و محصولات خوراکی دیگـر جـاییبرای کشت و پروش گیاهان صنعتی نمیگذارند، به همین علت با توسعه و پیشرفت علمدر تمامی زمینهها و اسـتفاده بیشـتر از طبعیـت و دسـتیابی بـه روشهـای جدیـد وصرفهجویی در وقت و هزینه سبب روی آوردن به شیوههای تولید مصنوعی و شیمیاییگردید و در این زمینه تلاشهای بسیاری انجام گرفت.
به همین علت در طی چند دهۀ اخیر در ایران نیـز شـاهد ظهـور و توسـعۀ انـواعرنگهای شیمیایی (سنتیک) بودهایم، غافل از اینکـه سـرزمین ایـران دارای موقعیـتجغرافیایی منحصر به فرد و هوای چهارفصل با گستردگی عرضی نسبتاً مناسب اسـت و
آب و هوای گرم و خشک، معتدل و مرطوب و کوهستانی را تواماً داراست و از این بابـتدارای موقعیت ویژهای است . وجود گیاهان خودرو و امکان کاشت و تکثیر ایـن گیاهـانصنعتی بخصوص گیاهان رنگدار و معادن غنی، ایران را به صـورت کشـوری ثروتمنـددرآورده که متأسفانه به دلایل متعدد و وابستگی بـه صـنایع شـیمیایی بهـره بـرداریمناسبی از آن نشده است. به علاوه استفاده از مواد شیمیایی اثرات نامطلوبی بـر انسـانمی گذارند که در صورت استفاده از مواد طبیعی به هیچوجه مشاهده نمیشود.
یکی از علل مرغوبیت و معروفیت قالی ایران زیبایی و ثبات و دوام رنـگهـ ای آناست. رنگرزی مواد مورد نیاز فرشبافی کاری است که هم نیازمنـد ذوق و دیـد هنـریاست و هم دقت کارآموز صنعتی را میطلبد. اساتید رنگرزی در فرش با استفاده از مواد
رنگی سنتی از قبیل پوست گردو، روناس، پوست انار و دیگـر مـواد مشـابه کـم قیمـترنگهای ثابت ترکیبی را بهوجود میآورند که صدها سال از گزنـد نـور و هـوا و دیگـرعوامل طبیعی مصون مانده و هر قدر به عمر و فرسایش فرش افزوده شود بر درخشش وجلای آن بیفزاید. [1]
2-3) مناطق مهم رنگرزی در ایران
استان های فارس ، آذربایجان ، اصفهان ، کاشان ، کرمان ، همدان از مراکـزی مـیباشند که دیرتر از سایر جاها مورد هجوم رنگهای شیمیایی قرار گرفته است.
2-4) رنگزاهای طبیعی (Natural dye)
این رنگینهها از منابع حیوانی و گیاهی بدون انجام هیچگونه عملیات شیمیایی مهمبدست میآیند. تعداد قابل توجهی از این رنگها از نقطه نظر مصرف جزء رنگینـههـا ی دندانهای هستند . در میان این رنگینهها بعضی از رنگینههای خمی و اسیدی و مسـتقیم
و پیگمنت وجود دارند، تنها یک رنگینه با رنگ طبیعی شـناخته شـده اسـت. تـاکنونرنگینه طبیعی گوگردی، دیسپرس، آزوئیک، اینگرین و اکسید شونده یافـت نگردیـدهاست.
2-5) دندانه ها
دندانه د ر اصطلاح به معنی اضافه کردن موادی برای تثبیت و رنگپـذیری بیشـترالیاف است . این مواد از نظر شیمیایی باید قابلیت حل شدن به ماده رنگی را داشته باشدطرز عمل این املاح به این صورت است که با وجود آوردن خلل و فرج با خراش در رویسطح الیاف باعث نفوذ بیشتر رنگ به داخل الیاف میشوند.
رنگهای طبیعی به دو گونه بر الیاف بدون دندانه عمل میکنند برخی کاملاً جـذبلیف نمیشوند، برخی نیز به صورت سطحی جذب مـیشـوند کـه در مقابـل نـور و یـاشستشو از بین میروند و ثباتی ندارند. به همین سبب استفاده از دندانه در رنگرزی بـارنگ های طبیعی کاملاً الزامی است.
دندانه ها بر دو نوع هستند:
1- دندانه های نباتی.
2- دندانه های معدنی که از املاح فلزات تشکیل شدهاند.
دندانه های نباتی:
قسمتهای مختلف برخی از گیاهان دارای خاصیت تثبیـتکننـدگی اسـت. ایـنگیاهان اغلب دارای تانن هستند. در بعضی از کتب دارویی این ماده به صورتهای اسیدتانیک، تانن، اسید گالوتانیک، گالوتانن و به غلط اسید دیگالیک ذکر شده است. تـانندر پوست و میوه تعداد زیادی از گیاهان مخصوصاً پوست درختان بلوط و سـماق وجـوددارد و بر سه نوع است.


 مقطع کارشناسی ارشد

بلافاصاله بعد از پرداخت به ایمیلی که در مرحله بعد وارد میکنید ارسال میشود.


فایل pdf غیر قابل ویرایش

قیمت25000تومان

قیمت35000تومان