انتخاب صفحه

فهرست مطالب

چکیده ………………………………………………………………….. 1

برای دانلود رایگان قسمت های بیشتراز فایل به انتهای مطلب مراجعه کنید

فصل 1 : مقدمه

1-1 تاریخچه‌ی رنگرزی
استفاده از رنگ و رنگینه‌ها سابقه ای چندین هزار ساله دارد ، انسان بدوی همواره کوشید که از طبیعت پیرامون خود تقلید کند. به این منظور در دست ساخته های خود رنگ را دخالت می‌داد تا با طبیعت هماهنگ شود. این که شناخت رنگها و علم رنگرزی چگونه به وجود آمده و اولین منسوج رنگرزی شده متعلق به کدام سرزمین می باشد هنوز مشخص نیست. اما آنچه عیان است آنکه رنگرزی با شکلها و شیوه های گوناگون در اکثر سرزمینها و تمدنهای کهن وجود داشته و تعداد اندکی از افراد با این عمل آشنا بوده و دو پیشینه‌ای به نام رنگرز کار می کردند. علم رنگرزی مانند رازی مهم ، از پدری به فرزند منتقل می شده است و بدین خاطر بسیاری از کشفیات انسان به دلیل آشکار نبودن اسرار این پیشه به خاک سپرده شد ، چه بسیار رنگرزهایی که به دلیل نداشتن فرزند یا مرگ زودرس قادر به منتقل کردن معلومات خود نشدند.
شاید اگر به رنگرزی مانند کیمیاگری نگاه نمی شد و اسرارش برای همگان فاش می شد. اینک علم رنگرزی ، صورتی دیگر داشت.
با وجود همه‌ی کمبودها ، از توانمندی انسان در گرفتن رنگ و منتقل کردن آن به الیاف طبیعی آثار و نشانه های ارزشمندی باقیمانده که به بررسی تعدادی از آنها پرداخته شده است.

1-2 تاریخچه‌ی رنگرزی در جهان
نمونه های زیادی از آثار باقیمانده در مناطق مختلف جهان ، چگونگی استفاده بشر از رنگ در دوران قبل از تاریخ را نشان می دهد. نقاشیهای مربوط به دوران پارینه سنگی (9 تا 15 هزار سال ق-م) در غارهای لاسکو ، آلتامیرا و وفون دوگوم گواه آن است.
البته انسان شکارگر ، خواص جادویی برای نقاشیهای روی دیواره‌ی غارها قائل بوده است ، مهم آنکه انسانهای آن دوران با علم رنگ کردن آشنا بوده و آن را جزئی از زندگی خود می دانستند. در دوران پارینه سنگی انسان کوچک می کرد و مایحتاج زندگی خود را با شکار حیوانات ، چیدن گیاهان و میوه‌های وحشی تأمین نموده و خود را با شاخ و برگ گیاهان و پوست حیوانات شکار شده از گرما و سرما محفوظ می دانست.
در دوره نئولیتیک یا نوسنگی ، یکجا نشینی به وجود آمد. انسانها برای خود خانه ساختند و کشاورزی را رواج دادند. مناطق اریحا در فلسطین و چتل هویوک در ترکیه باقیماندههای آن دوران هستند. در این دوران انسان کم کم حیوانات و حشی را اهلی کرد و از پوست ، پشم و موی آنها بهره جست. به نظر می رسد اولین زیراندازها و رواندازها یا حتی لباسها ، چیزی شبیه نمد بود و بعدها با پیشرفت تمدنها وسایل ابتدایی بافت اختراع شد و بشر نخهای نه چندان ظریف را با الیاف گیاهی و حیوانی تولید کرد. ذهن فعال و هنرجویی انسان دریافت که می تواند از گیاهان رنگ گرفته و به الیاف منتقل کند و بدین ترتیب علم و هنر رنگرزی را به وجود آورد.

- فرش پازیریک

– فرش پازیریک

1-1 تاریخچه‌ی رنگرزی ……………………………………………….. 2
1-2 تاریخچه‌ی رنگرزی در جهان ……………………………………… 3
1-3 تاریخچه‌ی رنگرزی در ایران ……………………………………….. 4
1-4 سیر تاریخی هنر رنگرزی (قرن 30 قبل از میلاد تا پایان قرن 19 میلادی) …….. 5
1-5 بررسی تاریخی هنر رنگرزی از هزاره میلادی به بعد …………… 8
1-6 رنگرزی ……………………………………………………………….. 9
1-6-1 مقدمه ای بر رنگ های طبیعی ………………………………… 9
1-6-2 اهمیت رنگرزی با مواد طبیعی …………………………………. 11
1-6-3 کاربرد رنگرزی در صنایع دستی ایران …………………………….. 11
1-7 تاریخچه ابریشم ……………………………………………………. 12

فصل 2 : ابریشم

ابریشم یک ترشح پروتئینی لیفی شکل ریسیده شده به صورت خارجی می باشد که به شکل الیاف درآورده شده، که معمولاً منجر به ساختارهای موادی از قبیل پیله ها یا تارهای عنکبوت می شود. ابریشم ها اساساً پروتئین خالص با تنها مقادیر پائینی از شکر و مواد معدنی در برخی سیستم ها، می باشد. در میان همۀ الیاف طبیعی، ابریشم ها تنها الیافی هستند که ریسیده می شوند. الیاف ابریشم به دست آمده از کرم های ابریشم، برای نزدیک به 5000 سال در نساجی استفاده شده است. دلایل اصلی برای این استفادۀ طولانی مدت، درخشش بی نظیر، خواص زیردست، دوام و قابلیت رنگرزی ابریشم بوده است. الیاف ابریشم مواد جالب توجهی هستند که خواص مکانیکی غیرمعمول و خارق العاده ای را از خود نشان می دهند: مستحکم، توسعه پذیر و تراکم پذیر از نظر مکانیکی. ابریشم همچنین واکنشهای حرارتی و الکترومغناطیسی جالبی را؛ خصوصاً در محدودۀ UV برای به دام انداختن حشرات، نشان می دهد و فازهای کریستالی مربوط به پردازش را تشکیل می دهد. الیاف ابریشم به دلیل قطر ظریف و متحدالشکل و قدرت و ثبات بالای آنها در طیفی از درجۀ حرارت ها و رطوبت ها، از اواسط سدۀ 1900 در ابزار اپتیکال (نوری) استفاده می شده اند. گزارشات طبیعت شناسان اظهار میکنند که نوعی از ابریشم عنکبوت در اقیانوس آرام جنوبی برای طورهای ماهیگیری، طورهای سبد شکل ( مورد استفاده مثلاً : برای شکار پروانه و ….)، و ماهیگیری استفاده می شده و این گواهی است بر خواص مکانیکی جالب توجه و دوام و پایداری این خانواده از پلیمرهای پروتئینی. در طول تاریخ، ابریشم به عنوان بخیه در پزشکی از بیش از 100 سال گذشته استفاده شده و در حال حاضر نیز به همین سبک، همراه با تنوعی از کاربردهای محصولات مصرفی مورد استفاده قرار می گیرند. به صورت تجاری، پیله های کرم ابریشم در فرآیندی به نام “پرورش کرم ابریشم (Sericulture)” به صورت عمده تولد می شوند. پیله ها در آب صابونی(صابون دار) داغ استخراج می شوند تا پروتئینِ چسب-مانندِ سریسین زدوده شود. ابریشمِ ساختاری یا فیبروئینِ باقی مانده، با بازدۀ تقریباً m 1200-300 رشتۀ قابل استفاده به ازای هر پیله، روی قرقره پیچیده می شود. این رشته ها می توانند برای کاربردهای نساجی، رنگ یا تغییر داده شوند (اصلاح گردند). تولید سالیانه ابریشم خام در جهان، حدود 60000 تن می باشد که چین تولید کنندۀ نیمی از عرضۀ جهانی آن است و به دنبال آن، هند و کره و ژاپن قرار دارند.
ابریشم ها عضوی از یک طبقۀ بزرگتر از پروتئین های لیفی شکل در طبیعت هستند که شاملِ کراتین ها، کلاژن ها، الاستین ها و بقیه می گردد. این انواع از پروتئین ها می توانند به عنوان معادل بلاک کوپلیمرهای مصنوعی در طبیعت در نظر گرفته شوند. پروتئین های لیفی شکل، جدا از استفادۀ مستقیمشان در مواد مورد استفاده، از طریقِ ترکیب یا سنتز پروتئین با پایۀ الگوی ژنتیکی ساده تر و به خوبی کنترل شده، سیستم های نمونۀ تجربیِ در دسترسی را فراهم می آورند. این ساختار به شدت تکراری به ویژگی های کلیدی رشته های اولیه ازاین پروتئین ها اجازه می دهد تا در رشته های اجماعی کوتاهتر در سطح ژنتیکی مربوطه گرفته شوند. واریانت (گونه) های ژنتیکی مصنوعی کوتاه، سپس می توانند ترکیب شوند تا ژن های بزرگتری و بنابراین پروتئین هایی که نمونه هایی تقلید شده از پروتئین طبیعی را ارائه می دهند، تولید کنند. این روش در تسهیل کردن رفتار پیچیدۀ این پروتئین ها به سطحی قابل فهم، مادامی که ارتباط بیولوژیکی و عملکرد موادشان را حفظ کنند، مفید است. این گونه های ژنتیکی کوتاهتر، هنگامی که تحت پلیمریزاسیون(مولتی مریزاسیون) قرار گرفته و به ژن های بلندتر تبدیل می شوند، می توانند برای کاوش کردن در روابط اندازه و دنباله یا رشتۀ پروتئین، مورد استفاده قرار گیرند. قرنهاست که خواص عینی و مکانیکی بدیع الیاف ابریشم به دست آمده از کرم های ابریشم و عنکبوت ها باعثِ به وجود آمدن علاقه به این خانواده از الیاف پروتئینی ساختاری، شده است. توانایی تغییر دادن کرم های ابریشم برای تولید اهلی (خانگی) لیف ابریشم، فرصت استخراج و بهره برداری از ابریشم عنکبوت از طریق مهندسی ژنتیک و گزینه های آینده برای تقلید ویژگی های بدیع این خانواده از الیاف پروتئینی با استفاده از رویکردهای مصنوعی، همچنان علاقۀ شدیدی را به این الیاف پروتئینی به وجود می آورند. با کاربرد رو به رشد این الیاف در بیوپزشکی (زیست پزشکی) و کاربردهای کالاهایی مصرفی، این علاقه به احتمال زیاد به گسترش ادامه می دهد.

عکس هایی از الیاف ابریشم خام از دوره های تجاری برای نشان دادن الیاف فیبروئین قبل (چپ) و بعد (راست) از استخراج. قطر الیاف حدوداً 5 تا 7 میکرومتر است.

عکس هایی از الیاف ابریشم خام از دوره های تجاری برای نشان دادن الیاف فیبروئین قبل (چپ) و بعد (راست) از استخراج. قطر الیاف حدوداً 5 تا 7 میکرومتر است.

2-1 انواع ابریشم ………………………………………………………. 15
2-1-1 انواع پیله کرم ابریشم …………………………………………. 16
2-1-2 ابریشم عنکبوت ………………………………………………… 17
2-2 خواص مکانیکی …………………………………………………. 18
2-3 خواص حرارتی …………………………………………………….. 19
2-4 ترکیب شیمیایی ………………………………………………….. 19
2-5 ساختار ……………………………………………………………. 20
2-5-1 سلسله مراتب ساختاری …………………………………….. 20
2-5-2 پلی مورف های کریستالی (اعضای چند شکلی بلور……… 21
2-5-3 ساختار تار یا شبکه ی کروی عنکبوت ………………………. 22
2-6 پردازش ……………………………………………………………. 23
2-6-1 عملیات (پردازش) در ارگانیسم زنده ………………………… 23
2-6-2 تبلور مایع ……………………………………………………….. 24
2-6-3 ریولوژی ………………………………………………………….. 24
2-6-4 مکانیسم های مونتاژ ابریشم ………………………………… 25
2-6-5 علم تقلید حیاتی ………………………………………………. 26
2-7 محلول کردن ……………………………………………………….. 27
2-8 ابریشم مجدد پردازش شده برای مواد جدید …………………… 27
2-8-1 فیلم ها ………………………………………………………….. 28
2-8-2 الیاف …………………………………………………………….. 30
2-8-3 هیدروژل ها ……………………………………………………… 30
2-8-4 مواد متخلخل سه بعدی اسفنجی ………………………….. 31
2-9 قابلیت تجزیه ……………………………………………………… 31
2-10 مهندسی ژنتیک ………………………………………………… 31
2-10-1 ژن های مصنوعی ابریشم ………………………………….. 32
2-10-2 تجلی cDNA ………………………………………ا……….. 33
2-11 مواد بیوپزشکی ……………………………………………….. 33
2-12 کاربرد ها ………………………………………………………….34
2-13 فرایند تولید و تهیه پیله ابریشم ……………………………… 35
2-14 عملیات ابریشم کشی ……………………………………….. 35
2-15 صمغ گیری ابریشم ……………………………………………….. 36
2-16 خواص فیزیکی و شیمیایی ابریشم ……………………………. 36
2-17 رنگرزی ابریشم ………………………………………………… 37
2-17-1 عملیات قبل از رنگرزی (صمغ گیری) ……………………. 37
2-17-2 سفیدگری و روش‌های آن ………………………………………. 38
2-17-2-1 اکسیداسیون …………………………………………………… 39
2-17-2-1-1 آب اکسیژنه …………………………………………………. 39
2-17-2-2 احیا …………………………………………………………….. 39
2-17-3 زدودن زردی ابریشم پس از سفیدگری (روش نوری) …………… 40
2-17-4 رنگرزی ابریشم با رنگزاهای طبیعی ……………………………….. 40
2-17-4-1 دندانه پیش از رنگرزی …………………………………………….. 41
2-17-4-2 دندانه پس از رنگرزی ……………………………………………… 41
2-17-4-3 رنگ و دندانه توأم …………………………………………………… 41
2-17-4-4 رنگرزی دندانه آلومینیوم ……………………………………………. 42
2-17-4-5 رنگرزی دندانه آهن …………………………………………………. 42
2-17-4-6 رنگرزی دندانه قلع ……………………………………………….. 42
2-17-4-7 رنگرزی با روناس ……………………………………………………. 43
2-17-4-8 رنگرزی با قرمزدانه ………………………………………………….. 43
2-17-4-9 اسپرک ……………………………………………………………….. 44
2-17-4-10 رنگرزی با بقم ……………………………………………………… 46
2-17-4-11 رنگرزی با نیل یا ایندیگو …………………………………………… 46
2-17-4-12 رنگرزی به سایر رنگ ها ……………………………………….. 48
2-17-4-13 دقت های لازم در رنگرزی با رنگزاهای گیاهی روی ابریشم …… 50
2-17-4-14 رنگرزی ابریشم با رنگزاهای مصنوعی (رنگرزی جدید) ………… 51
2-17-4-14-1 رنگزاهای اسیدی ………………………………………………. 52
2-17-4-14-2 رنگزاهای اسیدی میلینگ و خنثی …………………………….. 52
2-17-4-14-3 رنگزاهای متال کمپلکس …………………………………………. 53
2-17-4-14-4 رنگزاهای دندانه‌ای (کرمی) ……………………………………. 53
2-17-4-14-5 رنگزاهای مستقیم ……………………………………………… 53
2-17-4-14-6 رنگزاهای بازیک …………………………………………………. 54
2-17-4-14-7 رنگزاهای رآکتیو ………………………………………………… 56

فصل 3 : مواد رنگزا

در رنگرزی ملکولهای ترکیبات آلی که به آنها رنگ گفته می شود ، مسئول رنگرزی و رنگین کردن الیاف هستند در نور سفید ، رنگ منسوجات بسته به آنکه کدام طول موج برخوردی با ملکول‌های رنگ در داخل سیستم پلیمری الیاف جذب شده و کدام منعکس شده است با توجه به جدول زیر فقط تعداد محدودی از ملکولهای آلی هستند که دارای خاصیت جذب نورهای بخصوصی هستند (جذب در نواحی نور مرئی و ماوراء بنفش) تا سال 1960 تمام توجه تحقیقاتی متوجه آن بود که مشخص سازد کدام قسمت از ساختمان ملکول رنگ مسئول ایجاد رنگ است تا اینکه در سال 1868 Graebe و Lieberman متوجه شدند که مواد احیاء کننده عمدتاً می توانند ترکیبات آلی رنگ‌دار را تجزیه نمایند بنابراین آن‌ها به این نتیجه رسیدند که مواد رنگ‌دار حتماً وابسته به ترکیبات غیراشباع هستند در سال 1876 Witt پیشنهاد کرد که حضور گروههائی نظیر نیترو ، نیتروزو ، آزو و کربونیل در ملکول رنگ سبب می شود که ماده رنگ‌دار گردد و این مواد را کروموفر یا عامل رنگ نامید.
گذشته از عامل رنگ که از ضروریات یک رنگینه است باید عواملی جهت قابلیت جذب رنگینه توسط لیف و تشکیل یک رنگ با ثبات نیز وجود داشته باشد که به این عوامل اکسوکرم یا رنگ‌دار گفته می‌شود که برحسب نوع ان تمایل ماده رنگزا به لیف بخصوصی ایجاد می شود.
در این میان می توان به گروههای بازی آمینو- گروههای آمینوی جایگزین و هیدروکسیل و یا گروههای اسیدی- سولفونیک و یا کربوکسیل اشاره کرد. همانطور که گفته شد این عوامل که به کروموفرها و اکسوکرم‌ها معروف هستند نه فقط در کامل کردن رنگینه از نظر رنگزایی نقش اساسی دارند بلکه در اکثر موارد در قابلیت انحلال رنگزا در آب کمک کرده و تمایل رنگزا را به الیاف بالا می‌برند و ثبات رنگرزی را زیاد می کنند تمام این تئوریها امروز به خود جنبه تاریخی گرفته است و پیشرفت روشاهی اسپکتروسکپی و کاربرد تئوری کوانتوم و مکانیک موج چشم‌انداز کاملاً جدیدی روی دلایل ایجاد رنگ باز کرده است.
در درجه اول اسپکتروسکپی نشان داده است که تمام مواد آلی اعم از اینکه دارای کروموفر باشند یا نباشند تشعشع را جذب می کنند ولی حقیقت اینکه بعضی رنگی هستند کاملاً تصادفی است زیرا که جذب به صورتی انجام می شود که قسمت قوی جذب در نوار باریکی از دامنه تشعشع قرار می گیرد که چشم انسان نسبت به آن حساس است بنابراین رنگ فقط یک پدیده ویژه از تمام پدیده های عمومی است.

- شکل گیاه نیل

– شکل گیاه نیل

3-1 کروموفرها ………………………………………………………………….. 59
3-2 اکسوکروم‌ها ………………………………………………………………… 60
3-3 رنگزاهای متداول مصرف در رنگرزی الیاف طبیعی ……………………….. 60
3-4 رنگینه‌های طبیعی …………………………………………………………… 61
3-4-1 رنگینه‌های فلاونوییددار ……………………………………………………… 61
3-4-2 رنگینه‌های تانن‌دار (مازوج‌دار) ……………………………………………. 62
3-4-3 رنگینه‌های ایندیگویید دار …………………………………………………. 63
3-4-4 رنگینه‌های یونی …………………………………………………………… 63
3-4-5 رنگینه‌های مستقیم …………………………………………………….. 64
3-4-6 رنگینه‌های آلیزارین‌دار …………………………………………………….. 64
3-5 نوعی تقسیم بندی دیگر مواد رنگزای طبیعی ……………………………… 65
3-6 ساختمان شیمیایی رنگ‌های طبیعی ………………………………………. 66
3-7-1 بافت شناسی مازو ………………………………………………………… 68
3-7-2 خصوصیات فیزیکی مازو ……………………………………………………. 69
3-7-3 انواع مازو …………………………………………………………………….. 69
3-7-4 موارد استفاده مازو و ترکیبات آن …………………………………………. 71
3-7-5 تأثیر مواد شیمیایی در محلول مازوجی ………………………………… 71
3-7-6 ترکیبات مازو ……………………………………………………………… 72
3-8 تانن‌ها Tannins …………………………………………………….ا……… 72
3-8-1 تقسیم‌بندی تانن‌ها ……………………………………………………… 73
3-8-2 موارد مصرف تانن‌ها ……………………………………………………… 73
3-9 گیاهان رنگینه دار …………………………………………………………… 74
3-9-1 گیاهان فلاونوییددار ……………………………………………………….. 74
3-9-1-1 اسپرک …………………………………………………………………. 74
3-9-1-1-1 مشخصات اسپرک ……………………………………………………. 74
3-9-1-1-2 ترکیبات شیمیایی اسپرک …………………………………………… 74
3-9-1-1-3 گونه‌های اسپرک ………………………………………………………. 75
3-9-1-1-4 چگونگی برداشت محصول اسپرک …………………………………. 75
3-9-1-1-5 روش‌های رنگرزی اسپرک با دندانه‌های مختلف …………………….. 75
3-9-1-1-6 رنگرزی اسپرک با دندانه‌های مختلف …………………………………… 76
3-9-1-1-7 رنگرزی اسپرک با دندانه زاج سفید ……………………………………. 76
3-9-1-1-8 رنگرزی اسپرک با دندانه کلرور قلع …………………………………….. 77
3-9-1-1-9 رنگرزی اسپرک با دندانه بی‌کرومات پتاسیم …………………………. 77
3-9-1-1-10 رنگرزی اسپرک با دندانه‌های سولفات مس و سولفات آهن ………. 77
3-9-1-2 انجیر (برگ درخت انجیر) …………………………………………………… 77
3-9-1-3 انگور (برگ درخت انگور) ……………………………………………………. 78
3-9-1-4 توت (برگ درخت توت) ……………………………………………………… 78
3-9-1-5 گلرنگ ………………………………………………………………………… 79
3-9-1-6 ذلیل …………………………………………………………………………. 79
3-9-1-7 ختمی ………………………………………………………………………… 80
3-9-1-8 گل جعفری …………………………………………………………………… 80
3-9-1-9 گندل ………………………………………………………………………….. 80
3-9-1-10 جاشیر ………………………………………………………………………. 81
3-9-1-11 پیاز (پوست پیاز) ……………………………………………………………. 81
3-9-1-12 خَوِشک ……………………………………………………………………… 81
3-9-2 گیاهان تانن دار (مازوج‌دار) …………………………………………………….. 82
3-9-2-1 انار (پوست انار) ……………………………………………………………… 82
3-9-2-1-1 محل رویش ………………………………………………………………….. 83
3-9-2-1-2 روش رنگرزی الیاف پشم با پوست انار …………………………………… 83
3-9-2-2 اکالیپتوس ………………………………………………………………………. 84
3-9-2-3 گزنه ……………………………………………………………………………. 85
3-9-2-4 بنه (برگ درخت بنه) ………………………………………………………….. 85
3-9-2-5 هلیله ……………………………………………………………………………. 85
3-9-2-6 بلوط (جفت) …………………………………………………………………….. 86
3-9-2-7 سماق ………………………………………………………………………….. 86
3-9-2-8 گردو (پوست گردو) ……………………………………………………………. 87
3-9-2-8-1 مشخصات علمی درخت گردو ……………………………………………… 88
3-9-2-8-2 ترکیبات شیمیایی گردو ……………………………………………………. 89
3-9-2-8-3 روش رنگرزی الیاف پشم با پوست گردو …………………………………. 90
3-9-3 گیاهان ایندیگویید دار …………………………………………………………… 90
3-9-3-1 نیل …………………………………………………………………………….. 90
3-9-3-1-1 تاریخچه نیل ……………………………………………………………….. 91
3-9-3-1-2 مشخصات …………………………………………………………………. 92
3-9-3-1-3 روش کشت نیل ……………………………………………………………. 93
3-9-3-1-4 تکثیر گیاه نیل ……………………………………………………………….. 93
3-9-3-1-5 روش برداشت محصول نیل ………………………………………………… 94
3-9-3-1-6 ترکیبات شیمیایی …………………………………………………………. 94
3-9-3-1-7 ساختار شیمیایی رنگ‌های نیل ………………………………………….. 95
3-9-3-1-8 نحوه رنگرزی نیل ……………………………………………………………. 95
3-9-3-1-9 شستشوی بعد از رنگرزی …………………………………………………. 97
3-9-3-1-10 رنگرزی کالای پشمی با ایندگو (نیل) ……………………………………. 98
3-9-3-1-11 روش رنگرزی ………………………………………………………………….. 98
3-9-3-2 وسمه …………………………………………………………………………….. 99
3-9-3-3 آفتابگردان ………………………………………………………………………….. 99
3-9-4 گیاهان دارای رنگینه‌های یونی …………………………………………………….. 100
3-9-4-1 قرمزدانه ……………………………………………………………………………. 100
3-9-4-1-1 انواع قرمزدانه ………………………………………………………………….. 100
3-9-4-1-1-1 خانواده Dactylopiida ……ا…………………………………………………. 100
3-9-4-1-1-2 خانواده Kermide ……ا……………………………………………………….. 101
3-9-4-1-1-3 خانواده Lacciferdae ….ا…………………………………………………….. 102
3-9-4-1-1-4 قرمزدانه لهستانی …………………………………………………………… 102
3-9-4-1-1-5 قرمزدانه ارمنی ………………………………………………………………. 103
3-9-4-1-2 طریقه جمع‌آوری قرمزدانه ……………………………………………………… 103
3-9-4-1-3 مشخصات فیزیکی قرمزدانه …………………………………………………… 103
3-9-4-1-4 مشخصات بازرگانی قرمزدانه ………………………………………………….. 104
3-9-4-1-5 تهیه مواد مختلف از قرمزدانه …………………………………………………104
3-9-4-1-6 ساختار رنگی قرمزدانه …………………………………………………….. 105
3-9-4-1-7 روش‌های رنگرزی قرمزدانه با دندانه‌های مختلف ……………………………. 105
3-9-4-1-7-1 رنگرزی قرمزدانه با دندانه زاج سفید ……………………………………….. 105
3-9-4-1-7-2 رنگرزی قرمزدانه با دندانه کلرور قلع …………………………………………. 106
3-9-4-1-7-3 رنگرزی قرمزدانه با دندانه کرم ………………………………………………… 106
3-9-4-1-7-4 رنگرزی قرمزدانه با دندانه سولفات آهن …………………………………….. 107
3-9-5 گیاهان دارای رنگینه‌های مستقیم …………………………………………………… 108
3-9-5-1 زردچوبه (کرکوم) …………………………………………………………………….. 108
3-9-5-2 زعفران ………………………………………………………………………………… 109
3-9-6 گیاهان آلیزارین‌دار ………………………………………………………………………. 109
3-9-6-1 روناس …………………………………………………………………………………. 109
3-9-6-1-1 نوع خاک و آماده‌سازی ………………………………………………………….. 110
3-9-6-1-2 کود ……………………………………………………………………………….. 110
3-9-6-1-3 فصل کشت …………………………………………………………………….. 111
3-9-6-1-4 روش کاشت ………………………………………………………………………. 111
3-9-6-1-5 میزان بذر مصرف شده در هر هکتار ……………………………………………… 111
3-9-6-1-6 داشت (آبیاری و نگهداری) ………………………………………………………… 111
3-9-6-1-7 مبارزه با علف‌های هرز (سله‌کشی) ………………………………………….. 111
3-9-6-1-8 خاک‌دهی پای بوته‌ها ………………………………………………………….. 112
3-9-6-1-9 آفات و بیماری‌ها …………………………………………………………………. 112
3-9-6-1-10 برداشت …………………………………………………………………………. 112
3-9-6-1-11 نحوه برداشت ………………………………………………………………….. 112
3-9-6-1-12 بذرگیری ………………………………………………………………………….. 112
3-9-6-1-13 فرآورده‌های روناس در کارخانه‌های روناس سایی …………………………… 112
3-9-6-1-14 مکان‌های تولید ………………………………………………………………….. 113
3-9-6-1-15 تهیه‌ی رنگینه از گیاه روناس …………………………………………………… 113
3-9-6-1-16 ساختار رنگی روناس ……………………………………………………………. 113
3-9-6-1-17 روش‌های رنگرزی روناس با دندانه‌های مختلف ……………………………….. 116
3-9-6-1-17-1 رنگرزی روناس با دندانه زاج سفید ……………………………………………. 117
3-9-6-1-17-2 رنگرزی روناس با دندانه‌ بی‌کرومات پتاسیم یا سدیم ……………………… 118
3-9-6-1-17-3 رنگرزی روناس با دندانه کلرور قلع ……………………………………………. 118
3-9-6-1-17-4 رنگرزی روناس با دندانه سولفات مس ………………………………………. 119
3-9-6-1-17-5 رنگرزی روناس با دندانه سولفات آهن ……………………………………….. 119
3-9-6-1-18 مقایسه دندانه‌های مختلف روی روناس ………………………………………. 119
3-10 تقسیم بندی رنگزا های طبیعی بر اساس رنگ حاصله …………………………….. 121
3-11 مزایای رنگزاهای طبیعی ………………………………………………………………… 122
3-12 معایب رنگزاهای طبیعی ………………………………………………………………… 122
3-13 دندانه ها در رنگرزی با رنگزاهای طبیعی ……………………………………………… 123
3-13-1 دندانه های معدنی …………………………………………………………………… 123
3-13-2 دندانه های نباتی …………………………………………………………………… 123
3-14 رنگزاهای مصنوعی ……………………………………………………………………… 124
3-15 مقایسه فنی رنگزاهای طبیعی و شیمیائی ………………………………………… 124

فصل4 : شرایط رنگرزی

برقراری اتصال بین الیاف طبیعی (پنبه ، پشم ، ابریشم و…) و رنگینه‌های طبیعی (گیاهی و حیوانی) با کمک عوامل واسطه از جمله حرارت ،آب و… که منجر به رنگین شدن الیاف می شود را رنگرزی گویند. رنگرزی الیاف مراحل مختلفی دارد که محققین آن را در چهار مرحله اصلی خلاصه کرده اند که عبارتند از:

1. حل شدن رنگ در درون حلال: رنگینه‌ها نمی توانند به صورت خشک وارد الیاف شوند. پس ابتدا می بایست درون حلال که معمولاً آب است حل شده و آنگاه مراحل بعدی رنگرزی را سپری کنند.
2. نشستن رنگ روی سطح الیاف در جذب سطحی: رنگینه‌های حل شده در محلول رنگرزی به واسطه‌ی وزن مولکولی ، روی سطح الیاف نشسته و با مولکولهای سطحی الیاف پیوند ضعیف و موقت واندروالس برقرار می کنند.
3. جذب کامل و عمقی رنگ توسط الیاف: رنگینه‌هایی که روی سطح الیاف نشسته اند ، کم کم از طریق خلل و فرج الیاف به درون آنها نفوذ کرده و با مولکولهای آن پیوند برقرار می کنند.
4. باقی ماندن رنگ درون الیاف: آخرین و مهمترین مرحله‌ی رنگرزی است و انواع رنگینه و رنگرزی را جدا نموده و برای هر کدام خانواده ای تعیین می کند ، نوع پیوند رنگینه‌ها با الیاف ، قدرت باقی ماندن رنگ درون الیاف را مشخص می کند و هر قدر این قدرت بیشتر باشد رنگرزی بهتر و با ثبات‌تری صورت می گیرد.ماندگاری رنگ درون الیاف ، شرط اصلی و اساسی رنگرزی است ، رنگ می بایست با تشکیل پیود و اتصال مناسب با الیاف طبیعی ، تا زمان فساد آنها ، درونشان باقی بماند.رنگرزی بهینه و یکنواخت با ثباتهای بالا ، علاوه بر رنگینه ، الیاف و مواد واسطه به سرعت رنگرزی ، تعادل رنگرزی ، قدرت نفوذ رنگینه ، ظرفیت یکنواختی رنگینه و در نهایت راندمان رنگرزی بستگی دارد.

4-1 تعریف و مراحل رنگرزی ………………………………………………………………. 126
4-2 سرعت رنگرزی …………………………………………………………………………. 126
4-3 تعادل رنگرزی ……………………………………………………………………………. 127
4-4 قدرت نفوذ رنگینه‌های طبیعی ………………………………………………………… 128
4-5 ظرفیت یکنواختی رنگینه‌های طبیعی ………………………………………………… 128
4-6 انواع رنگرزی الیاف طبیعی …………………………………………………………….. 128
4-6-1 رنگرزی دندانه‌ای ………………………………………………………………………. 129
4-6-1-1 روش پیش دندانه ……………………………………………………………………. 129
4-6-1-1-1 مزایا در روش پیش دندانه ………………………………………………………. 129
4-6-1-1-2 معایب در روش پیش دندانه ………………………………………………….. 130
4-6-1-2 روش همزمان …………………………………………………………………….. 130
4-6-1-2-1 مزایا در روش همزمان ………………………………………………………….. 131
4-6-1-2-2 معایب در روش همزمان ……………………………………………………….. 131
4-6-1-3 روش پس دندانه ……………………………………………………………………. 132
4-6-1-3-1 مزایا در روش پس دندانه ………………………………………………………. 132
4-6-1-3-2 معایب در روش پس دندانه …………………………………………………….. 133
4-6-2 رنگرزی خمی …………………………………………………………………………. 133
4-6-2-1 توصیه های کاربردی در رنگرزی خمی ……………………………………………. 134
4-6-3 رنگرزی الیاف سلولزی ………………………………………………………………… 135
4-6-3-1 روشهای دندانه‌دار کردن الیاف سلولزی ………………………………………….. 135
4-6-4 رنگرزی ترکیبی ………………………………………………………………………….. 136
4-7 ثبات رنگرزی ……………………………………………………………………………….. 137
4-7-1 ثبات نوری ……………………………………………………………………………….. 137
4-7-2 ثبات شستشویی ………………………………………………………………………. 137
4-7-3 ثبات سایشی ………………………………………………………………………….. 138
4-8 عوامل آسیب‌رسان به الیاف و رنگها …………………………………………………… 139
4-8-1 عوامل آسیب رسان غیرزنده ……………………………………………………………. 139
4-8-2 عوامل آسیب رسان زنده ………………………………………………………………… 140

برای دانلود رایگان قسمت های بیشتراز فایل به انتهای مطلب مراجعه کنید

فصل 5 : تکنیک های رنگرزی الیاف طبیعی توسط رنگزاهای طبیعی

الیاف پنبه از سلولز تشکیل شده‌اند و سلولز از واحدهای گلوکزید ساخته شده است. واحدهای گلوکزی دارای عامل ‌های OH هستند. الیاف پنبه‌ای دارای ساختمانی مقاوم هستند و در برابر قلیاها مقاوم در محیط‌ اسیدی ، ناپایدار می‌باشند. قبل از رنگرزی الیاف پنبه ،‌ بهتر است که الیاف با مقداری سودکاستیک در دمای 110 تا 120 درجه سانتیگراد پخت گردد ، تا جذب مواد رنگی بهتر و بیشتر انجام پذیرد.با رنگ‌هایی که دارای بار منفی هستند می‌توان الیاف پنبه را رنگرزی نمود. از آنجایی که الیاف سلولزی دارای گروه‌های هیدروکسی (Cell- OH) می‌باشند ، زمانی که در آب قرار می‌گیرند ، یونیزه شده و دارای بار منفی) (Cell- می‌گردند. بنابراین ، برای خنثی کردن گروه‌های منفی و افزایش جذب رنگ‌های با بار منفی ، باید از مقداری نمک گلوبر یا نمک طعام حدود (10 تا 20 درصد) استفاده نمود. نخ پنبه‌ای در فرش بیشتر به عنوان نخ چله استفاده می‌شود و بیشتر نخ چله را با نیل ، رنگرزی می‌کنند. روش رنگرزی کالای پنبه‌ای با رنگ نیل در مبحث نیل توضیح داده شده است و البته می‌توان الیاف پنبه را با رنگ‌های دیگر ، از جمله روناس نیز رنگرزی نمود ولی کاربرد آن در فرش کمتر می‌باشد

5-1 تکنیک‌های رنگرزی الیاف سلولزی با رنگزا ‌های طبیعی …………………………… 142
5-1-1 خواص الیاف سلولزی ………………………………………………………………… 142
5-1-2 رنگرزی الیاف پنبه با روناس …………………………………………………………. 142
5-1-3 رنگرزی کالای پنبه‌ای با ایندیگو (نیل) ………………………………………………. 142
5-1-3-1 روش حل کردن ایندیگو …………………………………………………………….. 142
5-1-3-2 روش رنگرزی ………………………………………………………………………… 142
5-2 تکنیک‌های رنگرزی الیاف ابریشم با رنگزا های طبیعی …………………………… 143
5-2-1 خواص الیاف ابریشم …………………………………………………………………. 143
5-2-2 آماده‌سازی ابریشم برای رنگرزی ………………………………………………… 144
5-2-3 صمغ‌گیری ابریشم ………………………………………………………………… 144
5-2-3-1 صمغ‌گیری به صورت سنتی ……………………………………………………. 144
5-2-4 باردهی ابریشم ……………………………………………………………………. 145
5-2-5 روش‌های دندانه‌دادن و رنگرزی الیاف ابریشم …………………………………… 145
5-2-5-1 رنگرزی الیاف ابریشم با روناس …………………………………………………. 145
5-2-5-2 روش دندانه‌دادن …………………………………………………………………. 146
5-2-5-3 رنگرزی الیاف ابریشم با قرمزدانه ………………………………………………. 146
5-2-5-4 رنگرزی الیاف ابریشم با پوست گردو …………………………………………… 146
5-2-5-5 رنگرزی الیاف ابریشم با نیل …………………………………………………….. 147
5-2-5-6 رنگرزی الیاف ابریشم با پوست انار ……………………………………………. 147

منابع فارسی …………………………………………………………………………….. 149
منابع لاتین …………………………………………………………………………………150



  مقطع کارشناسی ارشد

بلافاصله بعد از پرداخت به ایمیلی که در مرحله بعد وارد میکنید ارسال میشود.


فایل pdf غیر قابل ویرایش

قیمت25000تومان

خرید فایل word

قیمت35000تومان