انتخاب صفحه

فهرست مطالب

فصل اول: کلیات

  اندیشه‌ها ارتباط متقابلی با محیط پیرامونی خود دارند، به نوعی که هم از آن تاثیر می‌پذیرند و هم بر آن تاثیر می‌گذارند. به عبارت دیگر هر اندیشه ای نوعی واکنش و پاسخ به مسائل و مشکلات جوامعی است که در آنها ظهور کرده است.مکتب تفکیک هم از این قاعده مستثنی نیست ،جریانی که حدود یک صد سال قبل در حوزه علمیه مشهد ظهور کرد و امروز جای خود را در حوزه‌های فکری کشور باز کرده است. در این راستا تحقیق حاضر در نظر دارد به بررسی ابعاد مختلف اندیشه مکتب تفکیک بپردازد و اینکه چه شرایط اجتماعی ،سیاسی و فکری منجر به ظهور این جریان در حوزه علمیه مشهد  و ماندگاری آن شد. بر اساس ادعای مکتب تفکیک سه جریان شناختی در علوم وجود دارد که عبارتند از راه عقل، راه کشف و راه وحی که این راه‌ها از هم جدا هستند و نباید باهم آمیخته شوند.اینکه مکتب تفکیک چیست و در چه شرایط سیاسی و اجتماعی ظهور کرد؟ باورهای فلسفی، کلامی و الهیاتی آن چیست و چه تفاوتی با سایر جریان‌های فکری اندیشه اسلامی دارد، در این تحقیق به بحث و بررسی گذاشته می‌شود. تغییراتی که مکتب تفکیک در گذر زمان داشته،از دیگر مباحث تحقیق حاضر خواهد بود و در نهایت اندیشه سیاسی مکتب تفکیک بر اساس مبانی الهیاتی و کلامی این جریان ارائه خواهد شد.توضیح اینکه اگر مبانی معرفت شناختی،هستی شناسی و انسان شناسی مکتب تفکیک را همانند ریشه درختی تلقی کنیم،اندیشه سیاسی نمای بیرونی و به عبارتی تنه و شاخ و برگ مکتب تفکیک خواهد بود. در آثار تفکیکیان مفاهیم و اصطلاحاتی چون عدالت و حکومت مسانخ دیده می شود . تحقیق حاضر بر آن است تا نحوه ارتباط این مفاهیم را با آرای کلامی و فلسفی تفکیک پیدا کند.در نهایت باید دید مکتب تفکیک تا چه حد توانسته است بر دعاوی خود همچون فلسفه ستیزی، نفی تاویل استوار بماند.در همین راستا سوالات و فرضیه‌های زیر طراحی و تدوین شده است:

2.  سوالات و فرضیه‌ها

1- مکتب تفکیک در چه شرایط و بنا به چه ضرورت‌های سیاسی،اجتماعی و فکری شکل گرفت؟

2- مکتب تفکیک از چه مبانی کلامی و الهیاتی برخوردار است ؟

3- آیا مکتب تفکیک طی یکصد سالی که از شکل گیری آن می‌گذرد، تغییراتی را به خود دیده است و اگر داشته، این تغییرات در چه سمت وسویی بوده است؟

 4- اصول و مبانی مکتب تفکیک چه نسبتی با سیاست و حکومت دارد؟

5- آیا مکتب تفکیک توانسته است به ادعاهای خود در خصوص نفی فلسفه و عدم افتادن در دام تاویل پایبند بماند؟

 در پاسخ به این سوالات فرضیه‌های زیر تدوین شده است:

1- مکتب تفکیک واکنشی به شرایط سیاسی،اجتماعی و فکری نوپدید متاثر از مدرنیته و مقارن با رخدادهای نهضت مشروطه شکل گرفته است.

 2- مبانی معرفت شناختی،هستی شناسی و انسان شناسی مکتب تفکیک در تقابل با دیدگاه‌های فلاسفه  مسلمان در این مباحث قرار دارد.

  3-دیدگاه مکتب تفکیک در خصوص نسبت بین علوم الهی و علوم بشری از تباین و تضاد تام به عدم تساوی رسیده است.

      4- بر اساس مبانی کلامی والهیاتی تفکیک، حق حکومت در انحصار معصوم است و در عصر غیبت با اتکا به مبانی معرفت شناسی فطری عامه همه مردم از حق یکسانی در سیاست و حکومت برخوردارند

5- مکتب تفکیک با وجود ادعاهایی که در زمینه رد فلسفه و نفی تاویل داشته است ، به نوع دیگری از فلسفه ورزی روی آورده و در آثار خود دست به تاویل نیز زده است.

3.  تعریف مفاهیم

** مکتب تفکیک

 مکتب تفکیک مکتب جداسازی سه راه و روش معرفت و سه مکتب شناختی است در شناخت‌ها و تاملات و تفکرات انسانی؛ یعنی راه و روش قرآن و راه و روش فلسفه و راه و روش عرفان. مکتب تفکیک که رویکرد انتقادی به فلسفه دارد، جریانی است که در حوزه علمیه مشهد  بعد  از سال‌های نهضت مشروطه ظهور کرد[1]

 ** تاویل

تاویل بازگشت دادن به لفظ است آنچه را که مراد اصلی متکلم بوده ،پس از آنکه خود لفظ برآن دلالتی داشته است.

  تاویل از نظر لغوی به معنای بازگشت است و اصطلاحا در ترادف و تا حدودی در تقابل با تفسیر معنا می شود. تاویل از کلمات کلیدی قرآن است که در حوزه حدیث،حکمت ، عرفان و علوم بلاغی و ادبی هم کاربرد دارد.[2]

    ** عقل

مراد از عقل همان نفس است که دارای مراحل چهارگانه هیولانی، بالملکه،بالفعل و مستفاد است.عقل از دیدگاه تفکیک نوری است  ظاهر بالذات که حیثیت ذاتی آن کشف خوب و بد افعال اختیاری و کشف واقع است.[3]

** عقل فطری

 هر کس بدون آگاهی از علومی چون فلسفه و عرفان به کتاب مقدس مراجعه کند، عقل فطری را به کار برده است. فطرت انسان در این تعریف نه در چهارچوب بسته علومی چون فلسفه و عرفان بلکه در مدار باز وحی گام برمی دارد و هر کس می‌تواند با استفاده از تذکرهای آفاقی و تامل های انفسی موانع درک فطری و تعقل شهودی را از میان بردارد[4]

4 .  اهمیت تحقیق

ا-رسیدن به شناخت جامعی از مکتب تفکیک به عنوان یک جریان سنت گرا که از بطن حوزه علمیه  برخاسته و در حال حاضر به عرصه دانشگاه نیز گسترش یافته است.

2-بیان شرایط زمانی،سیاسی اجتماعی و فکری منجر به ظهور این جریان.

3- بیان ریشه‌ها و علل فلسفه ستیزی مکتب تفکیک

4- از مکتب تفکیک به عنوان جریانی نام برده می شود که فاقد اندیشه سیاسی است.اهمیت تحقیق حاضر تحقیق حاضر بر این است که در راستای کشف صحت  و سقم این مدعا در نظر دارد با تکیه بر مبانی الهیاتی و کلامی مکتب تفکیک اندیشه سیاسی آن را استخراج کند و یا حداقل  بگوید که این مبانی استعداد چه نوع حکومت و سیاستی را دارند.

  1. بیان مسئله…………………………………………………………………… 2
  2. سوالات و فرضیه‌ها……………………………………………………………. 2
  3. تعریف مفاهیم…………………………………………………………………. 3

4 .  اهمیت تحقیق…………………………………………………………………… 4

  1. هدف تحقیق…………………………………………………………………… 5

6 .  مرور ادبیات……………………………………………………………………….. 5

الف. آثار تفکیکیان……………………………………………………………………… 5

ب. آثار منتقدان تفکیک……………………………………………………………….. 7

  1. مشکلات و تنگناهای تحقیق………………………………………………….. 9
  2. سازماندهی تحقیق……………………………………………………………. 9

برای دانلود رایگان قسمت های بیشتراز فایل به انتهای مطلب مراجعه کنید

فصل دوم: چهارچوب مفهومی.

شرح و تبیین هر اندیشه و تفکری در علوم انسانی نیازمند چهارچوبی است تا با استفاده از آن مسیر کلی تحقیق مشخص شده و معلوم شود که مطالعات انجام شده به اصطلاح قرار است در قالب چه ظرفی ریخته شود. تحقیق حاضر در نظر دارد اندیشه سیاسی مکتب تفکیک را مورد بحث وارزیابی انتقادی قرار دهد.اما قبل از هرچیزو برای ورود به بحث  باید منظور از سیاست و اندیشه سیاسی بیان شود و معلوم شود که اندیشه سیاسی چه نسبتی با مسائل بیرونی و محیطی داشته و قرار است به چه سوالاتی در این محیط پاسخ دهد.پاسخ به این سوال از این جهت اهمیت دارد که هر اندیشه محصول دوره و زمانه خود است و مسائل و مشکلات موجود جامعه را شناسایی، علت یابی ودر نهایت برای رفع آن راه حل ارائه می‌کند. علاوه بر این باید معلوم شود که آیا این اندیشه ریشه در مبانی پیشینی غیرسیاسی همچون الهیات، کلام و فلسفه دارد و یا صرفا پای در سیاست دارد و ارتباطی با مبانی ذکر شده ندارد.

 سیاست همانند بسیاری از مفاهیم علوم انسانی دستمایه تعاریف متعددی بوده است. معمولا اصطلاح سیاست  ناظر به مفاهیمی چون قدرت،دولت، حکومت وحاکمیت است[1] از سوی دیگرتعاریف سیاست و اندیشه سیاسی از جهاتی ناظر به شرایط زمانی و مکانی و نیز فرهنگی و اجتماعی نیز هست. برای مثال در دوره‌های پیشامدرن تعریف از سیاست و اندیشه سیاسی غایت‌انگار بوده وسیاست راهی بوده که انسان را به سعادت و کمال می‌رساند این در حالی است که  در دوره مدرن و از قرن 16 به بعد شاهد ارائه تعاریفی از سیاست هستیم که بر بنیاد عقل‌گرایی انسان‌محوری، تجربه باوری و در نهایت سکولاریسم استوار شده بود. در این مقطع سیاست متکی به حقیقت الهی یا فلسفی پیشینی نیست، بلکه صرفاً پای در سیاست دارد در دوره‌های متاخر‌تر تعریف سیاست ناظر به تقسیم حیات بشری به عرصه‌های عمومی و خصوصی بوده است و سیاست امری است که با حیات جمعی و نه فردی آدمی پیوند دارد[2]. هر چند مرزهای این تقسیم‌بندی بر اساس دیدگاه‌های گوناگون متفاوت است به نحوی که برای مثال رابطه خانوادگی انسان ممکن است بر اساس یک دیدگاه امری خصوصی و بر اساس دیدگاهی دیگر امری عمومی تلقی شود.با این حال این تعریف از سیاست ناظر به شرایط و دوره مدرن است.

     در گام بعدی باید مشخص شود که منظور از اندیشه سیاسی چیست و چه تفاوتی با مفاهیم مترادفش دارد.تعریف اندیشه سیاسی هم با عنایت به تقسیم‌بندی‌های مبتنی بر الگوهای سنتی و مدرن تفاوت خواهد داشت. به نحوی که در الگوهای سنتی و کلاسیک اندیشه سیاسی بار هنجاری و تجویزی داشته و تحت عنوان فلسفه سیاسی جزئی از کل فلسفه عام می‌باشد، در حالی که تعریف مدرن از اندیشه سیاسی ناظر به امر عمومی بود می‌توان آن را به معنای گفت‌ و گو درباره امرعمومی و بهبود کیفیت آن پذیرفت[3]. اندیشه سیاسی مترادف با مفاهیمی چون فلسفه سیاسی و نظریه سیاسی است که در عین حال تفاوت‌ها و تداخل‌هایی نیز باهم دارند.برای مثال فلسفه سیاسی که عمدتا به دوره پیشامدرن مربوط است، اغلب به شیوه‌ای انتزاعی با غایات حکومت و ابزارهای مناسب دستیابی به آنها و با بهترین شکل حکومت سر و کار دارد و موضوعات اصلی آن را مباحثی چون چگونگی احرازحقیقت، عدالت، مبانی خیر و صلاح عمومی، لوازم آزادی و برابری، استوار کردن زندگی سیاسی بر اصول اخلاقی، دلیل و ضرورت وجود حکومت دلایل تبعیت از قدرت و جز آن تشکیل می‌دهد.   تعاریفی که از مفاهیم علوم انسانی ارائه می‌شود،برگرفته از محیط سیاسی،اجتماعی ،اقتصادی و فرهنگی است و از همین رو قبل از هر کاری باید به تبیین  این شرایط محیطی که این تعاریف از آنها متاثر هستند،بپردازیم. اگر بخواهیم از زاویه‌ای دیگر به تبیین اندیشه و اندیشه سیاسی بپردازیم، باید بگوییم هر اندیشمندی مسائل، مشکلات و بحران‌هایی که با آن مواجه است را مورد بررسی و تحلیل قرار داده و در نهایت راه برون رفت از این مشکلات را ارائه می‌نماید.

1. سنت و مدرنیته

اگر قائل به وجود ارتباط متقابل اندیشه‌ها با محیط سیاسی و اجتماعی باشیم، باید این مدعا را در مورد مکتب تفکیک هم صادق بدانیم. بر این اساس دوره معاصر ویژگی‌هایی داشته است که این ویژگی‌ها منجر به ظهور و بروز مکتب تفکیک در شکل و شمایل کنونی شده است.وجه ممیز این مقطع از تاریخ ایران گسترش ارتباطات با دنیای غرب و در نتیجه آن ورود عناصر جدیدی به ادبیات فکری و سیاسی ایران است. این عناصر ساختارهای اجتماعی ایران را دستخوش تغییرات عمده‌ای ساخت که از آن به شکاف و تضاد بین سنت و مدرنیته تعبیر شده است.از این رو به نظر می‌رسد برای تبیین و تحلیل اندیشه تفکیک و مشخص کردن آن در تقسیم بندی کلان سنت ومدرنیته نیازمند ارائه ویژگی‌ها وشاخصه‌های سنت ومدرنیته باشیم. واقع امر این است که مدرنیته و نوگرایی در فضای فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی از قرن 16 میلادی در غرب آغاز شده است و از این جهت پدیده‌ای متاخر به شمار می‌رود. این پدیده در ادامه به سایر نقاط جهان از جمله ایران تسری هم یافت. بنابراین از نظر جغرافیایی و فرهنگی سرچشمه نوگرایی و یا مدرنیته غرب است که با ظهور آن شیوه زندگی انسان متحول شده و رنگ و بوی جدیدی یافت. سه جریان اساسی در غرب منجر به شکل‌گیری مدرنیته شده‌اند: رنسانس یا نوزایش که با پایان جنگ‌های صلیبی و با ترجمه نوشته‌های کلاسیک یونانی در سده 16 میلادی آغاز شد. در این مقطع جهان‌بینی‌ها و اندیشه‌های دینی متعلق به قرون وسطی کنار گذاشته شد و انسان‌محوری و فردگرایی جایگزین تئوکراسی یا خدامحوری شد.

    جریان دوم رفرماسیون مذهبی که در سده 17 به رهبری لوتر،کالون و پیوریتن‌ها علیه حاکمیت کلیسای کاتولیک روی داد و خواسته آن سکولاریسم، عدم دخالت کلیسا در امور این جهان و حکومت بود. و در نهایت سومین جریان تاثیرگذار بر شکل‌گیری تجدد، عصر روشنگری بود که به طور مشخص سده 18 میلادی با ویژگی‌های مهم فکری از قبیل ایمان به خرد یا عقل در هدایت و ترقی انسان، اعتقاد و باور به سعادت خوشبختی این جهانی انسان،انسان‌محوری و طرد متافیزیک خود را نمایان ساخت.  هر اندیشمندی متناسب با شرایط سیاسی، فرهنگی ، اجتماعی که در آن رشد کرده تعاریفی از مفاهیمی چون سنت و مدرنیته ارائه می کند و ممکن است در این تعریف از نوگرایی و یا سنت گرایی جانبداری شده باشد.

   حسین بشیریه به جای مفهوم مدرنیته از نوگرایی استفاده می‌کند و بر سیال بودن ماهیت این مفاهیم تاکید دارد به اعتقاد وی سنت‌ها همواره در حال نو شدن هستند و سنت‌های امروز ممکن است همان سنت‌های دیروز نباشند و از سوی دیگر نوگرایی نیز از تجدید سنت‌ها متاثر می‌شود[4]. با این حال اگر بخواهیم مبنا و معیاری را انتخاب کنیم که از مانع از برداشت‌ها و تعابیر سیال از این مفاهیم شود، می‌توان تعریف سید حسین نصر از این مفاهیم را ملاک و مبنا قرار داد؛ وی در تعریف تجدد، مراد از آن را نه معاصر و نه به روز بودن می‌داند. بعلاوه از دید نصر تجدد دلالت بر آن پدیده‌ای ندارد که در تسخیر طبیعت و چیرگی بر آن توفیق یافته است. از نظر نصر «متجدد به معنای آن چیزی است که از امری متعالی منقطع و منسلخ شده است یعنی از اصول لایتغیری که در واقع بر جمیع اشیاء ‌حاکم است و از طریق وحی و انکشاف الهی به عام‌ترین معنای آن به اطلاع و ‌آگاهی انسان رسیده است. بنابر‌این تجدد‌گرایی در مقابل سنت قرار دارد و متضمن همه امور صرفا بشری است و اکنون بیش از هر زمان دیگر و به نحوی روزافزون در بردارنده امور مادون شان مرتبه انسان و هر آنچه که از منبع الهی جدا شده و دور افتاده است»[5]. از نظر زمانی سنت همواره ملازم و همراه حیات انسان و در واقع وجه ممیز آن بوده است و حال آنکه تجدد‌گرایی پدیده بسیار متاخری است؛ مادام که انسان بر روی زمین می‌زیسته است مردگانش را دفن کرده و به زندگی پس از مرگ و عالم روح معتقد بوده است، انسان در طی صدها هزار سال حیات خود بر روی کره زمین نحوه نگرش سنتی به عالم را حفظ کرده و از حیث رابطه‌اش با خدا و طبیعت به عنوان خلقت خداوند و تجلی او بر انسان تکامل نیافته است.در مقایسه با این تاریخ طولانی که در سرتاسر آن انسان امر الهی را قدر نهاده عزیز داشته و نقش خود را به عنوان خلیفه خداوند بر روی زمین ایفا کرده، دوران سیطره تجدد‌گرایی که از زمان رنسانس در اروپای غربی تا روزگار ما ادامه داشته است، چیزی بیش از یک چشم برهم‌زدن به نظر نمی‌رسد با این همه به باور نصر ما نیز در این لحظه کوتاه و در زمان غلبه ظاهری قدرت تجددگرایی زندگی می‌کنیم.[6] در راستای این برداشت از سنت و تجدد، نصر تعریف متفاوتی از اندیشه ارائه می‌کند و آن را به معنای مراقبه و تامل معنوی می‌داند. از دید نصر مفهوم اندیشه «thought» آن گونه که در تعبیر«modern thought» اندیشه متجدد ظاهر می‌شود ،خود مفهومی مدرن است و نه سنتی. واژه عربی فکر و یا واژه فارسی اندیشه که معادل‌های آن هستند، در متون سنتی به هیچ وجه هم معنای«thought» نیستند. بنابراین باید به جای آن باید از واژه«meditation» (مراقبه و تامل معنوی) استفاده شود از این جهت واژه عربی فکر و فارسی اندیشه با مراقبه و تامل ارتباط دارند نه با فعالیت‌های ذهنی صرفا بشری.

مقدمه…………………………………………………………………………….. 12

  1. سنت و مدرنیته…………………………………………………………… 13
  2. ساختار اندیشه تفکیک…………………………………………………… 19

2-1. مبانی غیر‌سیاسی اندیشه………………………………………………. 20

2-1-1.  معرفت شناسی : ………………………………………………………. 20

  1. 1. 2. هستی‌شناسی……………………………………………………. 21
  2. 1. 3 . انسان‌شناسی…………………………………………………….. 22

2-2. مبانی سیاسی اندیشه…………………………………………………… 23

2-2-1. غایت نظم سیاسی………………………………………………………23

2-2-2. مرجع اعمال حاکمیت سیاسی…………………………………………. 27

  1. 2. 3. محدودیت حاکمیت سیاسی……………………………………… 30
  2. 2 . 4. حق اعتراض………………………………………………………… 32
  3. نتیجه. ……………………………………………………………………….33

فصل سوم: زمینه‌های شکل‌گیری مکتب تفکیک.

و مکاتب  فکری ارتباط متقابلی با محیطی دارند که در آن ظهور کرده  و رشد یافته‌اند. در واقع این تحولات سیاسی، اجتماعی فرهنگی و اقتصادی جوامع است که باعث ظهور، رشد و یا ضعف و افول  اندیشه‌ها می‌شوند.این تاثیرگذاری‌های متقابل اندیشه‌ها با محیط بیرونی، امروزه خود را حتی در روش‌های تحقیق  علوم انسانی نشان داده است، به نوعی که در روش‌های مبتنی بر تحلیل‌گفتمان[1] و یا جامعه‌شناسی شناخت[2] یکی از مهمترین نهاده‌های تحقیق عوامل اجتماعی تاثیرگذار در شکل‌گیری متون و دیدگاه‌های فکری است.از این رو به نظر می‌رسد برای بررسی سیر ظهور، رشد و یا تثبیت یک مکتب فکری نیازمند واکاوی این عوامل محیطی هستیم.

 مکتب تفکیک که موضوع تحقیق حاضر هست نیز از این قاعده مستثنی نیست. ظهور مکتب تفکیک به فردای نهضت مشروطه باز می‌گردد؛ مقطعی که به واسطه ورود عناصر فرهنگی غربی هویت ایرانی دستخوش تغییرات شگرفی شده و در عین حال تحولات عمده‌ای در ساختارهای اجتماعی ایران به وجود آمد که می‌توان آن را در قالب شکاف سنت و مدرنیته نامگذاری کرد. ورود این عناصر بیگانه به فرهنگ ایرانی واکنش‌های متفاوتی را میان اندیشمندان عصر  قاجار و دوره‌های بعد از آن در پی داشت؛ عده‌ای بدون چون و چرا پذیرای عناصر فکری غربی شدند، گروهی درصدد بر آمدند که بین مبانی فکر غربی و مبانی مذهبی آشتی ایجاد کنند و طیفی هم معتقد به تضاد بین این عناصر شده و به سنت‌های بومی و مذهبی پناه بردند. فصل حاضر درصدد شناسایی جایگاه مکتب تفکیک در میانه این موضع‌گیری‌هاست و اینکه تحولات سیاسی و اجتماعی چه تاثیری در اندیشه دینی مکتب تفکیک گذاشته و واکنش این جریان به ورود عناصر و مبانی فکر غربی به ایران به چه نحو بوده است.

گذشته از این هیچ فکر و اندیشه‌ای به یکباره و به اصطلاح خلق‌الساعه به وجود نمی‌آید و ریشه‌ها و زمینه‌هایی در تاریخ اندیشه داشته است که در برخی از مقاطع تاریخی این اندیشه‌ها رشد کرده و در مقاطع دیگر افول می‌کنند. از این رو بررسی سابقه این افکار در تاریخ اندیشه اسلامی ضروری است.برای مثال در تحقیق حاضر باید مشخص شود که آیا تفکیک علوم الهی و بشری و ستیز با فلسفه بحث جدیدی در عالم اندیشه است که مکتب تفکیک وارد ادبیات فکری ایران کرده  و یا  این مباحث در تاریخ اندیشه اسلامی سابقه داشته است.     نهایت اینکه هر مکتب و هر جریان فکری چهره‌ها و نمایندگانی داشته است که حامل و عامل این آرا و باورهای منتسب به آن بوده و هر کدام سهمی در تاسیس، تثبیت و ترویج آن داشته‌اند و این جریان فکری به واسطه تلاش‌های این افراد به جامعه عرضه شده است.

 بر این اساس فصل حاضر در دو بخش ساماندهی شده است؛ در بخش نخست ابتدا ریشه‌ها و زمینه‌های فکری مکتب تفکیک همچون جداسازی علوم الهی از علوم بشری و به تبع آن فلسفه‌ستیزی در تاریخ اندیشه اسلامی بررسی می‌شود. در ادامه تاثیرات عناصر نوپدید و غربی بر شکل‌گیری و یا تحول این جریان مورد بحث و بررسی قرار می‌گیرد. بخش دوم نیز به معرفی چهره‌های برجسته  مکتب تفکیک می‌پردازد. اگر چه طی نزدیک به یکصد سالی که از عمر مکتب تفکیک می‌گذرد، چهره‌های متعددی معتقد به تفکیک علوم الهی از علوم بشری بوده و سهمی در تبلیغ و ترویج  آن  داشته‌اند، با این حال در تحقیق حاضر سه چهره معرفی شده‌اند؛ میرزا مهدی اصفهانی به عنوان موسس مکتب تفکیک ،شیخ محمود حلبی که  برای ترویج و دفاع از آموزه‌هایی که از میرزا مهدی اصفهانی آموخته بود دست به راه‌اندازی و سازماندهی تشکیلاتی در قالب انجمن حجتیه زد و در آخر محمدرضا حکیمی به عنوان معروفترین و مهمترین چهره زنده این جریان که طی نزدیک به نیم قرن باورهای تفکیک علوم الهی از علوم بشری را تبلیغ و ترویج کرده است.

مقدمه…………………………………………………………………………….. 36

  1. زمینه‌های شکل‌گیری. ……………………………………………………37

1-1. ریشه‌های تاریخی………………………………………………………….. 38

1-1-1. متعزله و اشاعره…………………………………………………………. 38

1-1-2. فلسفه ستیزی…………………………………………………………… 39

1-1-3. اخباری‌ها و اصولیون………………………………………………………41

1-2.  تاثیرات مدرنیته بر اندیشه مکتب تفکیک………………………………… 43

2 . چهره‌های تفکیک…………………………………………………………….. 47

  1. 1. میرزا مهدی اصفهانی…………………………………………………. 48
  2. 2. شیخ محمود حلبی……………………………………………………. 53

2 .3.  محمدرضا حکیمی………………………………………………………. 58

  1. نتیجه……………………………………………………………………… 62

فصل چهارم: مبانی الهیاتی و کلامی مکتب تفکیک

فصل حاضر به بررسی مبانی الهیاتی و کلامی مکتب تفکیک می‌پردازد.نکته‌ای که قبل از هر چیز در خصوص مبانی کلامی و الهیاتی مکتب تفکیک باید به آن اشاره کرد، این است که آرای بزرگان مکتب تفکیک این مباحث عمدتا وجه سلبی داشته و تلاش می‌شود آرای فلاسفه و عرفا در این موارد نفی شود، به گونه‌ای که در بخش‌های مختلف ابتدا تعاریفی که فلاسفه از عقل، علم، جهان و انسان ارائه می‌کنند، مورد نفی قرار گرفته و بعد رای تفکیک ارائه می‌شود. فرضیه‌ای که در این بخش به بحث و بررسی گذاشته می‌شود،بر همین اساس تدوین شده است. مباحث این فصل علاوه بر اینکه به خودی خود هدف است، در عین حال می‌تواند ما را به هدف دیگر که شناخت اندیشه‌سیاسی این جریان است، رهنمون سازد. در واقع نقطه عزیمت نیل به سازمان مطلوب سیاسی و اجتماعی صاحبان هر اندیشه‌ای برداشت آنان ازمعرفت‌شناسی،هستی‌شناسی و انسان‌شناسی است. برای مثال تفاوت برداشت از ماهیت بشر است که باعث می‌شود اندیشمندی چون هابز از قدرت مطلقه دفاع کند و اندیشمند دیگر همچون لاک از قدرت محدود و مشروط. یا برداشت یک اندیشمند از جهان هستی در عرصه سیاسی نیز نتایج خود را نشان دهد. تصوری که از خداوند و نحوه رابطه او با جهان ارائه می‌شود نیز  بر سازمان سیاسی پیشنهادی تاثیرگذار خواهد بود. اندیشه برخی از اندیشمندان ماهیت و هدفی سیاسی و اجتماعی دارد به نحوی که از بحث درباره معرفت شناسی،طبع بشر و هستی‌شناسی آغاز شده و در نهایت به الگوی مطلوب سیاسی واصل می‌شود.برخی دیگر از اندیشمندان ممکن است اصولا دغدغه‌ای برای تنظیم مناسبات انسان در عرصه عمومی نداشته و هدف و مقصود بحثشان صرفا بیان رابطه انسان با خدا باشد. این طیف از اندیشمندان در مباحث معرفت‌شناسی،هستی‌شناسی و خداشناسی متوقف شده و سخنی از نحوه تنظیم مناسبات سیاسی و اجتماعی به میان نمی‌آورند. در اندیشه اسلامی، در میان اندیشمندان مسلمان،فارابی ضمن بحث از معرفت‌شناسی، هستی‌شناسی و انسان‌شناسی در نهایت به انواع مدینه‌های فاضله و غیرفاضله می‌رسد، در حالی که بسیاری از اندیشمندان مسلمان در مباحثی چون علم و عقل، نفس،خداشناسی و امثال آن متوقف مانده و از مناسبات مطلوب و یا نامطلوب سیاسی بحثی نکرده‌اند. در چنین مواقعی باید استعدادهایی که این مباحث فلسفی،کلامی و الهیاتی  از نظر  سیاسی و اجتماعی ممکن است داشته باشد، استخراج شود ،کاری که در تحقیق حاضر به دنبال آن هستیم.

مقدمه…………………………………………………………………………….. 65

  1. معرفت شناسی…………………………………………………………… 66

1-1. ابزارهای شناخت نزد فلاسفه و عرفا…………………………………….. 66

1-2. معرفت‌شناسی تفکیک…………………………………………………….. 67

  1. هستی‌شناسی تفکیک………………………………………………….. 74

2-1 . وجود یا ماهیت……………………………………………………………… 75

2-2.  تبیین آفرینش از دیدگاه تفکیک………………………………………….. 79

2-3. جهان یا جها‌ن‌ها……………………………………………………………. 83

2-4. خداشناسی………………………………………………………………… 86

برای دانلود رایگان قسمت های بیشتراز فایل به انتهای مطلب مراجعه کنید

فصل پنجم: تغییرات و تطورات تفکیک

مقدمه……………………………………………………………………………….. 98

  1. فلسفه و عرفان از نگاه تفکیکیان متقدم………………………………….. 99

1-1. تباین تام علوم الهی با فلسفه و عرفان……………………………………. 99

1-2. عدم اصالت فلسفه اسلامی………………………………………………. 100

1-3.  علت و هدف ورود فلسفه به دنیای اسلام………………………………. 102

  1. تفکیکیان متاخر؛ عدم تساوی علوم بشری و الهی…………………….. 103

2-1.  منشاء فلسفه از نگاه تفکیک متاخر………………………………………… 104

2-2. علت و هدف ورود فلسفه به دنیای اسلام از نظر تفکیک متاخر………..   106

3 . مسئله تاویل……………………………………………………………………… 108

  1. 1. تاویل از دیدگاه متقدمین تفکیک………………………………………….. 109

3-2. تاویل از نگاه متاخرین تفکیک…………………………………………………… 111

  1. عرفان از نگاه اهل تفکیک……………………………………………………… 114

5.نتیجه‌………………………………………………………………………………… 117

  1. نتیجه……………………………………………………………………………… 162

فهرست منابع……………………………………………………………………………. 163

 



بلافاصله بعد از پرداخت به ایمیلی که در مرحله بعد وارد میکنید ارسال میشود.


فایل pdf غیر قابل ویرایش

قیمت25000تومان

خرید فایل word

قیمت35000تومان